Η διαχείριση και η εκμετάλλευση του παρακτίσιου μετώπου της χώρας μας βρίσκεται στο επίκεντρο μιας από τις μεγαλύτερες νομοθετικές και τεχνολογικές μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών. Το νέο κανονιστικό πλαίσιο επανακαθορίζει πλήρως τις ισορροπίες ανάμεσα στην ελεύθερη πρόσβαση των πολιτών και την επιχειρηματική δραστηριότητα, εισάγοντας πρωτόγνωρα ψηφιακά εργαλεία, όπως η εφαρμογή MyCoast, και εξαιρετικά αυστηρές κυρώσεις. Η μετάβαση από τις παραδοσιακές διαδικασίες σε ένα καθεστώς διαρκούς, ζωντανού ελέγχου και ψηφιακών δημοπρασιών δημιουργεί ένα νέο τοπίο γεμάτο προκλήσεις, αλλά και κινδύνους για όσους δεν συμμορφώνονται απόλυτα με τις νέες μετρικές και εδαφικές προδιαγραφές. Από τις «απάτητες παραλίες» και τις ζώνες Natura 2000, μέχρι τις αυστηρές προθεσμίες άμυνας για την ανατροπή μιας σφράγισης ή ενός εξοντωτικού προστίμου, οι κανόνες του παιχνιδιού έχουν αλλάξει ριζικά. Η γνώση των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων δεν αποτελεί πλέον μια απλή τυπική υποχρέωση, αλλά το μοναδικό εχέγγυο για την ασφάλεια κάθε επένδυσης και την αποφυγή ιδιώνυμων ποινικών αδικημάτων. Το γραφείο μας συνέταξε έναν πρωτότυπο οδηγό 10 ερωτήσεων και απαντήσεων, προκειμένου να αποσαφηνίσει πλήρως το νέο νομικό καθεστώς.

1.Ποιος είναι ο μεγαλύτερος νομικός μύθος σχετικά με το δικαίωμα μιας επιχείρησης να «κατέχει» ένα τμήμα της παραλίας;

Ο μεγαλύτερος και πιο ανθεκτικός μύθος γύρω από τις ελληνικές ακτές είναι η αντίληψη ότι μια επιχείρηση, ένα beach bar ή ένα ξενοδοχείο μπορεί να έχει την ιδιοκτησία ή τον απόλυτο έλεγχο ενός τμήματος της παραλίας. Από νομικής άποψης, ο αιγιαλός και η παραλία αποτελούν πράγματα κοινόχρηστα και αναπαλλοτρίωτα, τα οποία ανήκουν κατά κυριότητα αποκλειστικά στο Ελληνικό Δημόσιο. Η κυριότητα αυτή είναι αδιαπραγμάτευτη και σημαίνει ότι κανένα συμβόλαιο, άδεια ή διοικητική πράξη δεν μπορεί να μεταβιβάσει το έδαφος της ακτής σε ιδιώτη.

Οι άδειες που χορηγούνται στις επιχειρήσεις αφορούν αποκλειστικά και μόνο το δικαίωμα «απλής χρήσης» για την τοποθέτηση ομπρελοκαθισμάτων ή θαλάσσιων μέσων αναψυχής. Αυτή η παραχώρηση έχει αυστηρά προσωρινό χαρακτήρα, συγκεκριμένη χρονική διάρκεια και δεν παρέχει κανένα δικαίωμα αποκλεισμού των πολιτών που δεν επιθυμούν να γίνουν πελάτες του καταστήματος. Οποιαδήποτε συμπεριφορά επιχειρηματία που υπονοεί «ιδιοκτησία» του χώρου στερείται νόμιμης βάσης.

Στην πραγματικότητα, ο νόμος επιβάλλει στους παραχωρησιούχους να ανέχονται και να διευκολύνουν την παρουσία των λουομένων που επιλέγουν να καθίσουν στην παραλία χρησιμοποιώντας τον δικό τους εξοπλισμό. Η απαίτηση να απομακρυνθεί ένας πολίτης επειδή δεν ενοικιάζει ξαπλώστρα συνιστά παράνομη πράξη και παραβίαση των όρων της σύμβασης παραχώρησης. Οι επιχειρήσεις λειτουργούν ως απλοί διαχειριστές μιας δημόσιας έκτασης και όχι ως ιδιοκτήτες της.

2.Πώς η ψηφιακή εφαρμογή “MyCoast” μετατρέπει κάθε πολίτη σε εν δυνάμει ελεγκτή της νομιμότητας;

Η εισαγωγή της ψηφιακής εφαρμογής MyCoast αποτελεί μια ριζοσπαστική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο διενεργούνται οι έλεγχοι στις ελληνικές παραλίες. Πρόκειται για ένα σύγχρονο εργαλείο προσβάσιμο μέσω κινητών τηλεφώνων, το οποίο χρησιμοποιεί την τεχνολογία γεωεντοπισμού (GPS) για να προσδιορίσει την ακριβή θέση του χρήστη. Με τον τρόπο αυτό, η πολιτεία μεταφέρει ένα σημαντικό μέρος της εποπτείας απευθείας στα χέρια των ίδιων των πολιτών.

Όταν ένας πολίτης βρίσκεται σε μια παραλία και ανοίγει την εφαρμογή, το σύστημα εμφανίζει αυτόματα στην οθόνη του έναν ψηφιακό χάρτη με τις νόμιμα αδειοδοτημένες ζώνες. Ο χρήστης μπορεί να δει με απόλυτη ακρίβεια τα όρια, τα τετραγωνικά μέτρα και τα στοιχεία της επιχείρησης που έχει μισθώσει τον συγκεκριμένο χώρο. Αυτή η άμεση πρόσβαση στη δημόσια πληροφορία εκμηδενίζει την αδιαφάνεια που επικρατούσε κατά το παρελθόν.

Σε περίπτωση που ο πολίτης διαπιστώσει ότι οι ξαπλώστρες εκτείνονται πέραν του ψηφιακού οριοθετημένου πλαισίου ή ότι έχουν τοποθετηθεί παράνομες κατασκευές, μπορεί να υποβάλει καταγγελία ακαριαία. Η εφαρμογή επιτρέπει την επώνυμη ή ανώνυμη αναφορά της παράβασης, η οποία καταγράφεται αυτόματα στην κεντρική βάση δεδομένων των ελεγκτικών αρχών. Αυτή η διαδικασία παρακάμπτει τις παραδοσιακές γραφειοκρατικές καθυστερήσεις.

3.Ποιοι είναι οι πρωτόγνωροι εδαφικοί περιορισμοί που επιβάλλονται στα beach bars για να μην «πνίγουν» τις ακτές;

Η νέα νομοθεσία θέτει πολύ συγκεκριμένα και αυστηρά εδαφικά όρια στην επιχειρηματική δραστηριότητα, με σκοπό να αποτραπεί η πλήρης κάλυψη των ακτών από ομπρελοκαθίσματα. Ο πρώτος βασικός κανόνας ορίζει ότι το συνολικό ποσοστό μιας παραλίας που επιτρέπεται να παραχωρηθεί για εμπορική εκμετάλλευση δεν μπορεί να υπερβαίνει το 50% του συνολικού εμβαδού της. Το υπόλοιπο μισό της παραλίας πρέπει να παραμένει εντελώς ελεύθερο και προσβάσιμο για όλους.

Επιπλέον, τίθεται ένα ανώτατο απόλυτο πλαφόν για κάθε μεμονωμένη σύμβαση παραχώρησης, το οποίο δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να ξεπερνά τα 500 τετραγωνικά μέτρα. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν μια επιχείρηση διαθέτει τη χρηματοοικονομική επιφάνεια να μισθώσει μεγαλύτερο χώρο, ο νόμος της το απαγορεύει ρητά προκειμένου να αποφευχθεί η μονοπώληση της ακτής. Οι περιορισμοί αυτοί είναι οριζόντιοι και εφαρμόζονται αυστηρά.

Μια από τις πιο κρίσιμες διατάξεις είναι η υποχρέωση διατήρησης μιας ελεύθερης ζώνης πλάτους τουλάχιστον 4 μέτρων από τη γραμμή του αιγιαλού (εκεί που σκάει το κύμα) προς την ενδοχώρα. Παράλληλα, για να αποφευχθεί η δημιουργία ενός συνεχόμενου και αδιαπέραστου μετώπου από επιχειρήσεις, θεσπίζεται η υποχρέωση τήρησης απόστασης μεταξύ των παραχωρήσεων. Συγκεκριμένα, μεταξύ δύο διαφορετικών επιχειρήσεων στην ίδια παραλία πρέπει να μεσολαβεί ένα ελεύθερο κενό πλάτους τουλάχιστον 6 μέτρων.

4.Ποιες είναι οι ιδιαίτερες υποχρεώσεις των ιδιοκτητών ακινήτων που συνορεύουν άμεσα με την παραλία;

Οι ιδιοκτήτες ακινήτων, ξενοδοχειακών μονάδων ή κατοικιών που βρίσκονται σε άμεση γειτνίαση με τον αιγιαλό υπάγονται σε ένα ειδικό νομικό καθεστώς που περιορίζει εν μέρει τα παραδοσιακά ιδιοκτησιακά τους δικαιώματα. Η βασικότερη υποχρέωση που τους επιβάλλει ο νόμος είναι η εξασφάλιση ελεύθερης, ανεμπόδιστης και ασφαλούς διόδου των πολιτών προς την ακτή. Δεν επιτρέπεται η χρήση της ιδιωτικής περιουσίας ως μέσου αποκλεισμού της πρόσβασης του κοινού στη θάλασσα.

Εάν μεταξύ της δημόσιας οδού και του αιγιαλού μεσολαβούν ιδιωτικά οικόπεδα και δεν υπάρχει άλλος εναλλακτικός τρόπος πρόσβασης, οι ιδιοκτήτες υποχρεούνται να επιτρέπουν τη διέλευση. Οποιαδήποτε προσπάθεια αποκλεισμού μέσω τοποθέτησης περιφράξεων, πυλών, μαντρών ή σήμανσης που απαγορεύει την είσοδο θεωρείται παράνομη. Η παρακώλυση της πρόσβασης των πολιτών συνεπάγεται την άμεση παρέμβαση των εισαγγελικών και διοικητικών αρχών.

Οι όμορες επιχειρήσεις (όπως ξενοδοχεία ή καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος) έχουν, ωστόσο, το προνόμιο να ζητήσουν την απευθείας παραχώρηση του αιγιαλού που βρίσκεται ακριβώς μπροστά από την πρόσοψή τους. Αυτή η διαδικασία γίνεται χωρίς τη συμμετοχή τους σε ανοικτή δημοπρασία, προκειμένου να διασφαλιστεί η λειτουργική συνέχεια της επιχείρησης. Παρά το προνόμιο αυτό, η υποχρέωση καταβολής του νόμιμου ανταλλάγματος στο Δημόσιο παραμένει στο ακέραιο.

5.Τι ορίζει ο νόμος για τις «απάτητες παραλίες» και τις περιοχές Natura 2000;

Το σύγχρονο νομοθετικό πλαίσιο εισάγει μια πολύ σημαντική οικολογική διάκριση, δημιουργώντας την κατηγορία των λεγόμενων «απάτητων παραλιών». Πρόκειται για παράκτιες ζώνες που παρουσιάζουν εξαιρετική περιβαλλοντική ευαισθησία, σπάνια βιοποικιλότητα ή φιλοξενούν απειλούμενα είδη χλωρίδας και πανίδας. Σε αυτές τις περιοχές, ο νομοθέτης επιλέγει τη συνολική προστασία του οικοσυστήματος έναντι οποιουδήποτε οικονομικού οφέλους.

Στις απάτητες παραλίες και σε συγκεκριμένους πυρήνες προστατευόμενων περιοχών του δικτύου Natura 2000, απαγορεύεται ρητά και κατηγορηματικά κάθε μορφή παραχώρησης για απλή χρήση. Αυτό σημαίνει ότι κανένας δήμος και καμία κτηματική υπηρεσία δεν μπορεί να εκδώσει άδεια για τοποθέτηση ομπρελών, ξαπλωστρών ή λειτουργία τροχήλατων καντινών. Οι παραλίες αυτές προορίζονται αποκλειστικά για την απόλυτη φυσική τους διατήρηση.

Ακόμη και στις περιοχές Natura όπου επιτρέπεται κατ’ εξαίρεση ένα μικρό ποσοστό εκμετάλλευσης, οι όροι είναι πολύ πιο αυστηροί από ό,τι στις κοινές παραλίες. Για παράδειγμα, το ανώτατο ποσοστό κάλυψης του παραχωρηθέντος χώρου με ομπρελοκαθίσματα πέφτει στο 30%, ενώ απαγορεύεται η χρήση βαρέων ηχητικών συστημάτων. Στόχος είναι η ελαχιστοποίηση της ανθρώπινης όχλησης στο ευαίσθητο περιβάλλον.

6.Ποιες είναι οι τεχνικές προδιαγραφές για τις κατασκευές πάνω στην άμμο και τι απαγορεύεται οριστικά;

Το ζήτημα των κατασκευών πάνω στον αιγιαλό και την παραλία διέπεται από την αρχή της πλήρους αναστρεψιμότητας των παρεμβάσεων. Αυτό σημαίνει ότι οι μόνες κατασκευές που επιτρέπεται να τοποθετηθούν είναι ελαφριές, μη μόνιμες, λυόμενες δομές που εξυπηρετούν τις βασικές ανάγκες των λουομένων. Τα υλικά που χρησιμοποιούνται πρέπει να είναι αποκλειστικά φιλικά προς το περιβάλλον, όπως το ξύλο, το ύφασμα και το καλάμι.

Στην κατηγορία των επιτρεπόμενων κατασκευών περιλαμβάνονται οι ξύλινοι διάδρομοι για την εύκολη πρόσβαση στην ακτή, τα προσωρινά αποδυτήρια, οι ντουζιέρες και οι ελαφρές κατασκευές σκίασης. Επίσης, επιτρέπεται η παρουσία τροχήλατων καντινών για την παροχή αναψυκτικών, με την αυστηρή προϋπόθεση ότι διατηρούν τον χαρακτήρα του οχήματος. Αυτές οι καντίνες πρέπει να απομακρύνονται υποχρεωτικά μετά το πέρας της θερινής περιόδου.

Αντίθετα, υφίσταται μια απόλυτη και μη αναστρέψιμη απαγόρευση για οποιαδήποτε μόνιμη κατασκευή ή δομική παρέμβαση στο έδαφος. Απαγορεύεται ρητά η χρήση σκυροδέματος (μπετόν), η ανέγερση μόνιμων κτιρίων για κουζίνες ή τουαλέτες, η κατασκευή σταθερών στεγάστρων και η περίφραξη του χώρου. Ακόμη και η αλλοίωση της γεωμορφολογίας μέσω εκσκαφών ή της καταστροφής βράχων συνιστά σοβαρότατη παρανομία.

7.Ποιες κοινωνικές υποχρεώσεις και υποχρεώσεις ασφαλείας επωμίζεται μια επιχείρηση με την υπογραφή της σύμβασης;

Η απόκτηση μιας άδειας χρήσης παραλίας δεν παρέχει μόνο δικαιώματα οικονομικής εκμετάλλευσης, αλλά συνοδεύεται από μια σειρά αυστηρών υποχρεώσεων προς το κοινωνικό σύνολο. Η πρώτη και βασικότερη υποχρέωση είναι η διασφάλιση της καθαριότητας του χώρου. Η επιχείρηση είναι υπεύθυνη για την καθημερινή αποκομιδή των απορριμμάτων και την τοποθέτηση επαρκών κάδων ανακύκλωσης, εμποδίζοντας τη ρύπανση της ακτής και της θάλασσας.

Μια εξαιρετικά κρίσιμη διάταξη του νέου νόμου αφορά την υποχρεωτική διασφάλιση της προσβασιμότητας για τα άτομα με αναπηρία (ΑμεΑ) και άτομα με μειωμένη κινητικότητα. Τα beach bars υποχρεούνται να εγκαθιστούν ειδικούς ξύλινους ή πλαστικούς διαδρόμους που επιτρέπουν την κίνηση των αμαξιδίων μέχρι το νερό, καθώς και να διαθέτουν προσβάσιμους χώρους υγιεινής. Η παράλειψη αυτών των υποδομών αποτελεί λόγο καταγγελίας της σύμβασης.

Στο κομμάτι της ασφάλειας των λουομένων, ο νόμος είναι αμείλικτος όσον αφορά την υποχρεωτική πρόσληψη πτυχιούχων ναυαγοσωστών. Ο ναυαγοσώστης πρέπει να βρίσκεται στη θέση του κατά τις θεσμοθετημένες ώρες λειτουργίας, διαθέτοντας τον πλήρη, προβλεπόμενο από τον νόμο εξοπλισμό διάσωσης και φαρμακείο πρώτων βοηθειών. Η απουσία ναυαγοσώστη αποτελεί αυτοτελή λόγο επιβολής βαρύτατου προστίμου και άμεσης αναστολής της άδειας.

8.Πώς διενεργούνται πλέον οι δημοπρασίες για τις παραχωρήσεις και τι αλλάζει στη διάρκεια των αδειών;

Το σύστημα ανάθεσης των αδειών χρήσης έχει εκσυγχρονιστεί ψηφιακά, προκειμένου να αποκλειστούν οι αδιαφανείς διαδικασίες και οι τοπικές παρεμβάσεις του παρελθόντος. Όλες οι δημοπρασίες διενεργούνται πλέον υποχρεωτικά μέσω μιας κεντρικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας υπό την εποπτεία του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Οι ενδιαφερόμενοι υποβάλλουν τις προσφορές τους ψηφιακά, σε ένα περιβάλλον που διασφαλίζει τον ελεύθερο ανταγωνισμό.

Οι άδειες παραχώρησης που προκύπτουν από αυτές τις διαδικασίες έχουν αυστηρά καθορισμένη χρονική διάρκεια, η οποία κυμαίνεται από ένα έως τρία έτη. Δεν υφίσταται πλέον καμία δυνατότητα αυτόματης ή σιωπηρής ανανέωσης της σύμβασης μετά τη λήξη της. Μόλις ο συμβατικός χρόνος παρέλθει, η έκταση επιστρέφει αυτόματα στη διαχείριση του Δημοσίου και πρέπει να επαναδημοπρατηθεί από την αρχή.

Ένα άλλο σημαντικό χαρακτηριστικό των νέων αδειών είναι ο έντονα προσωποπαγής χαρακτήρας τους. Αυτό σημαίνει ότι η άδεια εκδίδεται στο όνομα συγκεκριμένου φυσικού ή νομικού προσώπου και απαγορεύεται ρητά η υπεκμίσθωση ή η μεταβίβασή της σε τρίτους χωρίς την έγκριση του κράτους. Σε περίπτωση θανάτου του φυσικού προσώπου ή λύσης της εταιρείας, η άδεια παύει αυτοδικαίως να ισχύει.

9.Ποιες είναι οι εξοντωτικές χρηματικές και ποινικές κυρώσεις για τους παραβάτες του νόμου;

Το νέο πλαίσιο αντιμετωπίζει τις παραβάσεις στον αιγιαλό με εξαιρετική αυστηρότητα, καθιστώντας το οικονομικό και προσωπικό ρίσκο της μη συμμόρφωσης απαγορευτικό. Σε διοικητικό επίπεδο, η διαπίστωση αυθαίρετης κατάληψης ή υπέρβασης ορίων οδηγεί στην άμεση σφράγιση του χώρου. Τα όργανα ελέγχου έχουν την υποχρέωση να διακόπτουν τη λειτουργία της επιχείρησης εντός λίγων ημερών από την αυτοψία.

Τα χρηματικά πρόστιμα έχουν αυξηθεί κατακόρυφα και υπολογίζονται με βάση τη βαρύτητα της πράξης και την εμπορική αξία της περιοχής. Για παραβάσεις όπως η παρεμπόδιση της ελεύθερης πρόσβασης ή η απουσία ναυαγοσώστη, ο νόμος προβλέπει διοικητικά πρόστιμα που ξεκινούν από 2.000 ευρώ και μπορούν να αγγίξουν τις 60.000 ευρώ. Αν μια επιχείρηση λειτουργεί εντελώς χωρίς άδεια, το πρόστιμο ισούται με το τετραπλάσιο του υπολογιζόμενου μισθώματος.

Πέραν των χρηματικών ποινών, η αυθαίρετη επέμβαση και η τοποθέτηση παράνομων κατασκευών στον αιγιαλό αποτελεί ιδιώνυμο ποινικό αδίκημα. Οι εισαγγελικές αρχές κινούνται αυτεπάγγελτα, και ο νόμος προβλέπει ποινή φυλάκισης τουλάχιστον ενός έτους για τους παραβάτες. Η ποινική ευθύνη βαρύνει προσωπικά τον νόμιμο εκπρόσωπο της επιχείρησης, τον διευθυντή του καταστήματος, καθώς και τον εργολάβο που εκτέλεσε τις εργασίες.

10.Πώς μπορεί μια επιχείρηση να αμυνθεί νομικά απέναντι σε μια σφράγιση ή ένα πρόστιμο;

Παρά το γεγονός ότι ο νόμος είναι εξαιρετικά αυστηρός και οι διαδικασίες των ελεγκτικών μηχανισμών ταχύτατες, το νομικό μας σύστημα διασφαλίζει το δικαίωμα δικαστικής προστασίας των επιχειρήσεων. Έναντι των διοικητικών πράξεων σφράγισης, των εντολών απομάκρυνσης εξοπλισμού ή των αποφάσεων κατεδάφισης, ο θιγόμενος επιχειρηματίας έχει το δικαίωμα να ασκήσει Αίτηση Ακυρώσεως. Αυτό το ένδικο βοήθημα κατατίθεται ενώπιον των αρμόδιων Διοικητικών Δικαστηρίων.

Λόγω της φύσης των μέτρων, οι προθεσμίες για την άσκηση της Αίτησης Ακυρώσεως είναι εξαιρετικά σύντομες και ανατρεπτικές, απαιτώντας ακαριαία αντίδραση. Συγκεκριμένα, η επιχείρηση υποχρεούται να καταθέσει το δικόγραφο εντός μόλις 5 ημερών από την κοινοποίηση ή την πλήρη γνώση της κυρώσεως. Το δικαστήριο, από την πλευρά του, οφείλει να προσδιορίσει τη συζήτηση της υπόθεσης σε μια εξαιρετικά σύντομη δικάσιμο, συνήθως εντός 7 ημερών.

Επειδή η άσκηση της Αίτησης Ακυρώσεως δεν σταματά αυτόματα την εκτέλεση της σφράγισης, είναι απολύτως αναγκαία η παράλληλη κατάθεση Αίτησης Αναστολής και αιτήματος Προσωρινής Διαταγής. Για να πετύχει την αναστολή, ο νομικός παραστάτης της επιχείρησης πρέπει να αποδείξει ότι η άμεση εφαρμογή του μέτρου θα προκαλέσει στον πελάτη του ανεπανόρθωτη ή εξαιρετικά δυσχερώς επανορθώσιμη οικονομική βλάβη. Η ύπαρξη έγκυρων αποδεικτικών στοιχείων είναι εδώ καθοριστική.

Δίπλα στον πελάτη και τις ανάγκες του.

Αθηνά Κοντογιάννη-Δικηγόρος

Όσα αναφέρονται παραπάνω δεν αποτελούν νομικές συμβουλές και ουδεμία ευθύνη φέρεται για αυτές.Για περισσότερες πληροφορίες,επικοινωνήστε μαζί μας.