Ο θαλάσσιος τουρισμός αποτελεί έναν από τους πιο δυναμικούς πυλώνες της ελληνικής οικονομίας, και ο πρόσφατος Νόμος 4926/2022 έρχεται να εκσυγχρονίσει ριζικά το τοπίο για τους ιδιοκτήτες και τους επενδυτές. Με την εισαγωγή ψηφιακών εργαλείων όπως το e-Μητρώο Πλοίων και τον επανακαθορισμό της λειτουργίας των Ν.Ε.Π.Α., η δραστηριοποίηση στον κλάδο των επαγγελματικών πλοίων αναψυχής προσφέρει πλέον σημαντικά πλεονεκτήματα, αλλά και αυξημένες απαιτήσεις συμμόρφωσης. Οι φορολογικές απαλλαγές, οι όροι ναύλωσης και οι υποχρεώσεις επάνδρωσης συνθέτουν ένα σύνθετο πλαίσιο που απαιτεί εξειδικευμένη νομική καθοδήγηση. Στο γραφείο μας, παρακολουθούμε στενά τις καταιγιστικές αλλαγές στη ναυτική νομοθεσία, διασφαλίζοντας ότι το σκάφος σας θα λειτουργεί με πλήρη νομική κάλυψη και μέγιστη οικονομική απόδοση. Στο άρθρο που ακολουθεί, αποκωδικοποιούμε τις 10 πιο κρίσιμες πτυχές του νέου νόμου, λύνοντας κάθε απορία για την ίδρυση εταιρειών, τη διαχείριση των ναυλοσυμφώνων και τις υποχρεώσεις προς τις λιμενικές αρχές.

1.Τι ορίζεται ως επαγγελματικό πλοίο αναψυχής σύμφωνα με το νέο νομοθετικό πλαίσιο;

Το επαγγελματικό πλοίο αναψυχής ορίζεται ως το σκάφος ολικού μήκους άνω των επτά μέτρων, το οποίο είναι χαρακτηρισμένο ως επαγγελματικό σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους της σημαίας που φέρει. Κύριος προορισμός του είναι η εκτέλεση ταξιδιών αναψυχής, για την εκμετάλλευση των οποίων συνάπτεται σύμβαση ολικής ναύλωσης. Φυσικά, δεν είναι υποχρεωτικό το επαγγελματικό σκάφος να φέρει την ελληνική σημαία.

Η μεταφορική ικανότητα αυτών των πλοίων περιορίζεται έως τους σαράντα εννέα (49) επιβάτες. Επιπλέον, το σκάφος οφείλει να διαθέτει επαρκείς και κατάλληλους χώρους ενδιαίτησης, οι οποίοι προορίζονται ειδικά για τη διαμονή, τη σίτιση και την υγιεινή των επιβατών. Για τον χαρακτηρισμό ενός πλοίου ως επαγγελματικού, απαιτείται η τήρηση συγκεκριμένων προδιαγραφών που ορίζονται από το Υπουργείο Ναυτιλίας. Οι προδιαγραφές αυτές διαφοροποιούνται ανάλογα με το αν το σκάφος είναι ιστιοφόρο ή μηχανοκίνητο.

Η εμπορική δραστηριότητα του πλοίου αυτού πρέπει να είναι η αποκλειστική του χρήση, με την επιφύλαξη των διατάξεων περί ιδιοχρησιμοποίησης. Η εκμετάλλευσή του γίνεται πάντα στο πλαίσιο της ισχύουσας νομοθεσίας για τον θαλάσσιο τουρισμό. Τέλος, ο νόμος προβλέπει ειδικές κατηγορίες όπως τα παραδοσιακά ή ξύλινα πλοία. Αυτά τα σκάφη πρέπει να πληρούν ιστορικά ή κατασκευαστικά κριτήρια για να λάβουν τον αντίστοιχο χαρακτηρισμό.

2.Ποιος είναι ο σκοπός και η νομική φύση μιας Ναυτιλιακής Εταιρείας Πλοίων Αναψυχής (Ν.Ε.Π.Α.);

Η Ν.Ε.Π.Α. αποτελεί μια κεφαλαιουχική εταιρεία με νομική προσωπικότητα, η οποία διέπεται από ειδικό θεσμικό πλαίσιο. Αποκλειστικός σκοπός της είναι η κτήση, η εκμετάλλευση ή η διαχείριση πλοίων αναψυχής που έχουν χαρακτηριστεί ως επαγγελματικά. Η ίδρυση μιας Ν.Ε.Π.Α. προσφέρει ένα εξειδικευμένο όχημα για τη δραστηριοποίηση στον κλάδο του θαλάσσιου τουρισμού. Το καταστατικό της πρέπει να περιλαμβάνει συγκεκριμένα στοιχεία, όπως την επωνυμία, την έδρα, τη διάρκεια και το κεφάλαιό της.

Το εταιρικό κεφάλαιο διαιρείται σε μετοχές, οι οποίες μπορεί να είναι ονομαστικές. Υπάρχουν σαφείς περιορισμοί στην κτήση μετοχών από αλλοδαπούς που δεν είναι μέλη της Ε.Ε. ή του Ε.Ο.Χ., διασφαλίζοντας τον ευρωπαϊκό χαρακτήρα της εταιρείας. Η Ν.Ε.Π.Α. λειτουργεί με δικά της όργανα διοίκησης, δηλαδή το Διοικητικό Συμβούλιο και τη Γενική Συνέλευση των μετόχων. Οι αρμοδιότητες και οι ευθύνες των μελών του Δ.Σ. καθορίζονται αυστηρά από τον νόμο.

Σημειώνεται ότι για τις Ν.Ε.Π.Α. δεν εφαρμόζονται οι γενικές διατάξεις του Αστικού Κώδικα ή του νόμου περί ανωνύμων εταιρειών, εκτός αν προβλέπεται ρητά. Αυτό την καθιστά ένα ευέλικτο αλλά και προστατευμένο νομικό σχήμα για τον πλοιοκτήτη. Ωστόσο, ο νόμος απαγορεύει την μετατροπή οποιασδήποτε εταιρίας (ΟΕ/ΕΕ/ΙΚΕ/ΕΠΕ/ΑΕ) σε ΝΕΠΑ αλλά και το αντίστροφο, επομένως πρέπει να ακολουθηθεί η διαδικασία ίδρυσης.

3.Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για την καταχώριση ενός σκάφους στο e-Μητρώο Πλοίων;

Το e-Μητρώο Πλοίων είναι η κεντρική ψηφιακή βάση δεδομένων της Α.Α.Δ.Ε. όπου καταγράφονται όλα τα επαγγελματικά πλοία αναψυχής. Η είσοδος και η διαχείριση των στοιχείων πραγματοποιούνται μέσω των κωδικών TAXISnet. Στο μητρώο αυτό οφείλουν να εγγράφονται τόσο τα πλοία υπό ελληνική σημαία όσο και εκείνα υπό σημαία κράτους-μέλους της Ε.Ε. ή του Ε.Ο.Χ.. Επίσης, περιλαμβάνονται πλοία υπό σημαία τρίτων χωρών εφόσον έχουν μήκος άνω των 35 μέτρων.

Η καταχώριση αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη νόμιμη δραστηριοποίηση και εκμετάλλευση του πλοίου στην Ελλάδα. Χωρίς την εγγραφή αυτή, το σκάφος δεν μπορεί να θεωρηθεί επαγγελματικό και να απολαμβάνει τα αντίστοιχα προνόμια. Το σύστημα διαλειτουργεί με άλλους φορείς του δημοσίου τομέα μέσω του Κέντρου Διαλειτουργικότητας, γεγονός που επιτρέπει τον αυτόματο έλεγχο στοιχείων και τη μείωση της γραφειοκρατίας.

Σε περίπτωση μεταβολών στην κατάσταση του πλοίου, όπως η κατάσχεση, το μητρώο ενημερώνεται άμεσα. Το σκάφος τίθεται σε κατάσταση «υπό κατάσχεση» και εκδίδεται η σχετική διοικητική πράξη. Ωστόσο, τα ιδιωτικά πλοία αναψυχής υπό σημαία ΕΕ/ΕΟΧ (πλην της ελληνικής) δεν έχουν υποχρέωση εγγραφής στο e-μητρώο πλοίων, αλλά οφείλουν να εγγραφούν στο αντίστοιχο μητρώο που προβλέπει το δίκαιο της σημαίας τους.

4. Τι είναι το Τ.Ε.Π.Α.Η., ποια πλοία υποχρεούνται στην καταβολή του και πότε πρέπει να πληρώνεται;

Το Τέλος Παραμονής και Πλόων (Τ.Ε.Π.Α.Η.) είναι ένα ειδικό τέλος που επιβάλλεται σε όλα τα πλοία αναψυχής και τα τουριστικά ημερόπλοια, ανεξαρτήτως σημαίας, τα οποία παραμένουν ή κινούνται στα ελληνικά χωρικά ύδατα. Σκοπός του είναι η συνεισφορά στη συντήρηση και αναβάθμιση των λιμενικών εγκαταστάσεων. Η διαχείρισή του γίνεται ψηφιακά μέσω της εφαρμογής e-TEPAI της ΑΑΔΕ.

Υπόχρεα σε πληρωμή είναι όλα τα σκάφη ολικού μήκους άνω των επτά (7) μέτρων, είτε πρόκειται για ιδιωτικά είτε για επαγγελματικά. Η υποχρέωση αφορά τόσο τα πλοία με ελληνική σημαία όσο και τα πλοία με ξένη σημαία (Ε.Ε. ή τρίτων χωρών), εφόσον αυτά βρίσκονται εντός της ελληνικής επικράτειας. Σημειώνεται ότι για τα επαγγελματικά πλοία αναψυχής και τα τουριστικά ημερόπλοια προβλέπεται έκπτωση 25%, ως κίνητρο για την ενίσχυση της επαγγελματικής δραστηριότητας.

Ο υπολογισμός του τέλους γίνεται ανά ημερολογιακό μήνα ή για ολόκληρο το έτος, με το ποσό να κλιμακώνεται ανάλογα με το μήκος του σκάφους. Η πληρωμή πρέπει να πραγματοποιείται πριν από την έναρξη του μήνα για τον οποίο οφείλεται το τέλος ή αμέσως μετά την είσοδο του πλοίου στα ελληνικά χωρικά ύδατα. Για παράδειγμα, για κίνηση τον Ιούλιο, το Τ.Ε.Π.Α.Η. πρέπει να έχει εξοφληθεί έως την τελευταία ημέρα του Ιουνίου.

5. Ποιες είναι οι υποχρεώσεις ασφάλισης για τα επαγγελματικά πλοία αναψυχής;

Η ασφάλιση των επαγγελματικών πλοίων αναψυχής είναι υποχρεωτική και καλύπτει ένα ευρύ φάσμα κινδύνων. Πρωτίστως, απαιτείται κάλυψη για αστική ευθύνη έναντι τρίτων για σωματικές βλάβες ή θάνατο επιβαινόντων και τρίτων. Επιπλέον, η ασφάλιση πρέπει να περιλαμβάνει την κάλυψη για υλικές ζημιές αλλά και για την πρόκληση θαλάσσιας ρύπανσης.

Για πλοία που εκτελούν διεθνείς πλόες, εφαρμόζονται πρόσθετοι κανόνες ασφαλείας και ευθύνης. Αυτά τα πλοία υπάγονται σε διεθνείς συμβάσεις και ευρωπαϊκές οδηγίες για τα επιβατηγά πλοία.Το πλήρωμα του πλοίου πρέπει επίσης να είναι ασφαλισμένο σύμφωνα με την ισχύουσα ναυτική και κοινωνική νομοθεσία. Η ασφάλιση μπορεί να πραγματοποιείται στο κράτος της σημαίας, εφόσον πρόκειται για μέλος της Ε.Ε. ή του Ε.Ο.Χ..

Οι λεπτομέρειες σχετικά με τα όρια και τους όρους των ασφαλιστηρίων συμβολαίων ρυθμίζονται με υπουργικές αποφάσεις. Η τήρηση της ασφαλιστικής κάλυψης ελέγχεται κατά τον απόπλου και τον κατάπλου του πλοίου.Εφόσον όμως το πλοίο αναψυχής έχει χωρητικότητα άνω των 300 κόρων (gt) υπάγεται σε πιο αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο (ΠΔ 6/2012) το οποίο θα αναλύσουμε σε εππόμενο κείμενο μας. 

6. Πώς καθορίζεται ο ελάχιστος αριθμός ημερών ναύλωσης και ποιες είναι οι προϋποθέσεις για τη διατήρηση της επαγγελματικής ιδιότητας;

Ο ελάχιστος αριθμός ημερών ναύλωσης αποτελεί τον κεντρικό πυλώνα για τη διατήρηση του επαγγελματικού χαρακτήρα. Σύμφωνα με τον νόμο, για κάθε τριετία από την καταχώριση στο e-Μητρώο, το πλοίο οφείλει να συμπληρώνει τουλάχιστον εβδομήντα πέντε (75) ημέρες ναύλωσης (με πλήρωμα) ή εκατόν πέντε (105) ημέρες (χωρίς πλήρωμα/μη επανδρωμένο).

Για τα «παραδοσιακά» πλοία, ο νομοθέτης μειώνει τις απαιτούμενες ημέρες κατά 50%, δηλαδή απαιτούνται μόλις 25 ημέρες (στην αντίστοιχη κλίμακα).Αυτή η πρόβλεψη αποσκοπεί στη στήριξη των σκαφών ιστορικού ενδιαφέροντος, τα οποία συχνά έχουν υψηλότερα κόστη συντήρησης και περιορισμένη διαθεσιμότητα για ναύλωση λόγω της φύσης τους. Επιπλέον, προβλέπονται ειδικές μειώσεις για πλοία που έχουν συμπληρώσει συγκεκριμένο όριο ηλικίας (άνω των 20 ετών).

Ο υπολογισμός βασίζεται αποκλειστικά σε ναυλοσύμφωνα που έχουν εκτελεστεί νόμιμα και έχουν δηλωθεί στις αρχές. Ημέρες κατά τις οποίες το πλοίο χρησιμοποιήθηκε για ιδιοχρησιμοποίηση ή παρέμεινε σε ακινησία λόγω βλάβης (υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις) δεν προσμετρώνται στον ελάχιστο χρόνο δραστηριότητας.Είναι κρίσιμο ο πλοιοκτήτης να τηρεί ακριβές αρχείο, καθώς το e-Μητρώο ενημερώνεται αυτόματα.

7. Τι είναι το ναυλοσύμφωνο και η κατάσταση επιβαινόντων;

Το ναυλοσύμφωνο είναι η γραπτή σύμβαση ολικής ναύλωσης που συνάπτεται για την εκμετάλλευση του επαγγελματικού πλοίου. Πρέπει να περιέχει τους όρους της ναύλωσης, τα στοιχεία του πλοίου, του ναυλωτή και το αντίτιμο.Παράλληλα, ο πλοίαρχος υποχρεούται να τηρεί ενημερωμένη κατάσταση επιβαινόντων. Η κατάσταση αυτή περιλαμβάνει τα ονόματα όλων των προσώπων που βρίσκονται στο σκάφος κατά τη διάρκεια του πλου.

Και τα δύο έγγραφα μπορούν πλέον να τηρούνται ψηφιακά, διευκολύνοντας τις διαδικασίες ελέγχου. Σε περίπτωση έγχαρτης τήρησης, απαιτείται η υποβολή τους στη Λιμενική Αρχή για θεώρηση κατά τον απόπλου.Το ναυλοσύμφωνο και η κατάσταση επιβαινόντων πρέπει να βρίσκονται πάντα πάνω στο πλοίο. Είναι υποχρεωτικό να επιδεικνύονται σε κάθε έλεγχο από τις αρμόδιες αρχές (Λιμενικό, Τελωνείο).

Η ακρίβεια των στοιχείων σε αυτά τα έγγραφα είναι κρίσιμη για τη νομιμότητα της μεταφοράς. Ψευδείς δηλώσεις ή παραλείψεις μπορεί να οδηγήσουν σε βαριές διοικητικές και ποινικές κυρώσεις.Για παράδειγμα, ο νόμος προβλέπει ποινή φυλάκισης τουλάχιστον 3 ετών για πλοίαρχο/κυβερνήτη που συντάσσει/νοθεύει/αποδέχεται πλαστά, εικονικά ή ανακριβή ναυλοσύμφωνα και αντίστοιχα τα υποβάλλει ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα.

8. Ποια είναι τα φορολογικά οφέλη και οι υποχρεώσεις μιας Ν.Ε.Π.Α.;

Οι Ν.Ε.Π.Α. απολαμβάνουν ένα ιδιαίτερο φορολογικό καθεστώς που στοχεύει στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του κλάδου. Τα κέρδη από την εκμετάλλευση των πλοίων τους φορολογούνται με ειδικό τρόπο.Η εταιρεία υποχρεούται στην τήρηση λογιστικών αρχείων και στην έκδοση των προβλεπόμενων παραστατικών. Η διανομή των κερδών στους μετόχους ακολουθεί τις αποφάσεις της Γενικής Συνέλευσης.

Κατά την εισαγωγή ή την αγορά επαγγελματικού πλοίου από Ν.Ε.Π.Α., παρέχεται απαλλαγή από τον Φ.Π.Α.. Επίσης, υπάρχει απαλλαγή από δασμούς και φόρους κατανάλωσης στα καύσιμα και τα λιπαντικά που χρησιμοποιούνται για την επαγγελματική δραστηριότητα.Ωστόσο, οι απαλλαγές αυτές τελούν υπό την προϋπόθεση της νόμιμης χρήσης του πλοίου. Σε περίπτωση που το σκάφος χρησιμοποιηθεί για σκοπούς άλλους από τους επαγγελματικούς, οι φόροι καθίστανται άμεσα απαιτητοί.

Όσον αφορά τις ΝΕΠΑ που διαχειρίζονται/εκμεταλλεύονται επαγγελματικά πλοία που ανήκουν σε τρίτα πρόσωπα, ο νόμος ορίζει ότι αυτές οι εταιρίες είναι υποχρεωμένες να τηρούν λογιστικά βιβλία σύμφωνα με το διπλογραφικό σύστημα. Αν αντίθετα, η ΝΕΠΑ διαχειρίζεται/εκμεταλλεύεται δικό της πλοίο τότε, οφείλει να τηρεί απλογραφικά βιβλία και να συγκεντρώνει όλα τα αναγκαία παραστατικά τα οποία, στην συνέχεια υποβάλλει στον προϊστάμενο της αρμόδιας ΔΟΥ.

9. Τι προβλέπεται για την ιδιοχρησιμοποίηση επαγγελματικού πλοίου αναψυχής;

Ο νόμος επιτρέπει κατ’ εξαίρεση την ιδιοχρησιμοποίηση του επαγγελματικού πλοίου από τον ίδιο τον πλοιοκτήτη ή την εταιρεία. Αυτό σημαίνει ότι το σκάφος μπορεί να χρησιμοποιηθεί για προσωπική αναψυχή χωρίς ναύλο.Κατά την περίοδο της ιδιοχρησιμοποίησης, δεν απαιτείται η ύπαρξη ναυλοσυμφώνου. Ωστόσο, οφείλει να δηλωθεί η κίνηση αυτή στις λιμενικές και φορολογικές αρχές.

Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι κατά την ιδιοχρησιμοποίηση αίρονται οι φορολογικές απαλλαγές. Για παράδειγμα, τα καύσιμα που καταναλώνονται κατά τη διάρκεια αυτών των πλόων δεν τυγχάνουν απαλλαγής από τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης.Οι ημέρες ιδιοχρησιμοποίησης δεν προσμετρώνται στον ελάχιστο αριθμό ημερών ναύλωσης που απαιτείται για τη διατήρηση του επαγγελματικού χαρακτήρα.

Είναι μια παροχή που πρέπει να χρησιμοποιείται με μέτρο για να μην επηρεαστεί η επαγγελματική υπόσταση του σκάφους.Η επιστροφή του πλοίου στην επαγγελματική εκμετάλλευση μετά την ιδιοχρησιμοποίηση πρέπει επίσης να τεκμηριώνεται. Το σκάφος επανέρχεται στο καθεστώς των απαλλαγών μόλις αρχίσει ξανά η εκτέλεση ναυλοσυμφώνων.

10. Ποια πλοία υποχρεούνται να έχουν οργανική σύνθεση πληρώματος και τι αλλάζει πρακτικά στη λειτουργία τους;

Η υποχρέωση τήρησης οργανικής σύνθεσης πληρώματος εξαρτάται κυρίως από το ολικό μήκος του πλοίου και την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, όλα τα επαγγελματικά πλοία αναψυχής με μήκος άνω των είκοσι τεσσάρων (24) μέτρων υποχρεούνται να έχουν οργανική σύνθεση, η οποία εγκρίνεται από τις λιμενικές αρχές. Για πλοία κάτω των 24 μέτρων, η επάνδρωση είναι προαιρετική, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά από ειδικές διατάξεις λόγω των τεχνικών χαρακτηριστικών του σκάφους.

Πρακτικά, η ύπαρξη οργανικής σύνθεσης σημαίνει ότι το πλοίο δεν μπορεί να αποπλεύσει αν δεν επιβαίνουν σε αυτό οι ναυτικοί που ορίζει το πιστοποιητικό ασφαλείας (π.χ. Πλοίαρχος, Μηχανικός, Ναύτης). Οι ναυτικοί αυτοί πρέπει να διαθέτουν τα κατάλληλα αποδεικτικά ναυτικής ικανότητας και να είναι ασφαλισμένοι στο ΝΑΤ ή σε αντίστοιχο φορέα του κράτους της σημαίας. Η αλλαγή αυτή επιβάλλει στον πλοιοκτήτη ένα σταθερό λειτουργικό κόστος, αλλά ταυτόχρονα διασφαλίζει υψηλότερο επίπεδο ασφάλειας για τους επιβάτες.

Μια σημαντική αλλαγή που έφερε ο νόμος 4926/2022 είναι η δυνατότητα απλούστευσης των διαδικασιών για τα πλοία που δραστηριοποιούνται αποκλειστικά ως επαγγελματικά αναψυχής. Πλέον, δίνεται η δυνατότητα για «ευέλικτες» συνθέσεις σε ορισμένες κατηγορίες σκαφών, εφόσον αποδεικνύεται ότι ο εξοπλισμός του πλοίου επιτρέπει τον ασφαλή χειρισμό με λιγότερα άτομα. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω της έκδοσης Ειδικής Έγκρισης από τον Κλάδο Ελέγχου Πλοίων του Υπουργείου Ναυτιλίας.

Δίπλα στον πελάτη και τις ανάγκες του.

Αθηνά Κοντογιάννη-Δικηγόρος

Όσα αναφέρονται παραπάνω δεν αποτελούν νομικές συμβουλές και ουδεμία ευθύνη φέρεται για αυτές.Για περισσότερες πληροφορίες,επικοινωνήστε μαζί μας.