Πριν από μερικές ημέρες μάθαμε για την ιστορική συμφωνία του Υπουργείου Εργασίας με τους κοινωνικούς εταίρους με στόχο την επαναφορά των συλλογικών συμβάσεων στην αγορά εργασίας.Πρόκειται για μια σειρά από νομοθετικές ρυθμίσεις που θα λάβουν χώρα με στόχο την απλοποίηση της διαδικασίας σύναψης συλλογικής σύμβασης καθώς και την ενθάρρυνση συμμετοχής όλο και περισσότερων εργαζομένων σε αυτές τις συμβάσεις.Σε αυτό το κείμενο θα δούμε αναλυτικά ποια είναι η κατάσταση σήμερα αναφορικά με τις συλλογικές συμβάσεις στην Ελλάδα,και τι πρόκειται να ακολουθήσει τους επόμενους μήνες όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις που ανακοινώθηκαν.
1.Τι άλλαξε μετά την συμφωνία Υπουργείου και κοινωνικών εταίρων;
Η πρόσφατη συμφωνία μεταξύ του Υπουργείου Εργασίας και των κοινωνικών εταίρων περιλαμβάνει την επαναφορά των συλλογικών συμβάσεων με απλοποποιημένους όρους και μεγαλύτερη ευκολία στον εργασιακό βίο. Χθες μάλιστα, εκδόθηκε η Υπουργική Απόφαση που καθορίζει τους λεπτομερείς όρους, ώστε ακόμη κι αν λήξει μια συλλογική σύμβαση, οι εργαζόμενοι που ωφελούνταν να συνεχίζουν να καλύπτονται από αυτήν, ακόμη κι αν περάσει το διάστημα 3 μηνών, μετά το οποίο η σύμβαση δεν παρέχει προστασία.
Σκοπός της παραπάνω συμφωνίας είναι και η μείωση του απαιτούμενου ποσοστού των εργοδοτών που οφείλουν να συμμετέχουν στις διαπραγματεύσεις μιας συλλογικής σύμβασης=το ελάχιστο ποσοστό, σήμερα, είναι στο 50% των εργοδοτών ενός κλάδου, ενώ πλέον θα αρκεί να συμμετέχει το 40% των εργοδοτών ενός κλάδου στις διαπραγματεύσεις. Ακόμη, η εγγραφή των εργαζομένων και των εργοδοτών στα σχετικά μητρώα θα είναι απλούστερη, ώστε να διευκολύνεται η επέκταση μιας συλλογικής σύμβασης σε όλους τους εργαζομένους.
Έχει ακουστεί, ακόμη, ότι θα ενισχυθεί ο ρόλος της Διαμεσολάβησης και της Διαιτησίας, οι οποίες, μέσω των επιτροπών τους, επέλυαν τις διαφορές μεταξύ εργοδοτών-εργαζομένων, όταν επρόκειτο για μια συλλογική σύμβαση εργασίας. Μέχρι σήμερα, οι παραπάνω θεσμοί δεν είχαν μεγάλη απήχηση στον εργασιακό κόσμο, κάτι που φαίνεται να αλλάζει στο μέλλον, ιδίως αν ο νομοθέτης ενεργοποιήσει το σύστημα της μονομερούς προσφυγής στην διαιτησία, ώστε οι θεσμοί να ενεργοποιούνται (ακόμη και) από την μια πλευρά.
2.Ποια θέματα μπορεί να ρυθμίζει μια συλλογική σύμβαση εργασίας;
Μια συλλογική σύμβαση εργασίας έχει καίριο ρόλο, δεδομένου ότι μέσω αυτής μπορούν να ρυθμίζονται ποικίλα θέματα που αφορούν τις εργασιακές σχέσεις, τόσο από την πλευρά του εργαζομένου, όσο και από εκείνη του εργοδότη. Πιο αναλυτικά, μια συλλογική σύμβαση εργασίας, δικαιούται να ρυθμίζει:
- Ζητήματα κοινωνικής ασφάλισης, εκτός από τα συνταξιοδοτικά, εφόσον δεν έρχονται σε αντίθεση με την συνταγματική τάξη και την πολιτική των δημόσιων φορέων κοινωνικής ασφάλισης.
- Ζητήματα που αφορούν την άσκηση του συνδικαλιστικού δικαιώματος στην επιχείρηση, και γενικά την παροχή συνδικαλιστικών διευκολύνσεων στους εργαζομένους.
- Ρήτρα ειρήνης, δηλαδή για όσα ζητήματα έχουν ρυθμιστεί με συλλογική σύμβαση εργασίας, να απαγορεύεται η απεργία των εργαζομένων για όσο χρόνο διαρκεί η σύμβαση.
- Ρύθμιση των ατομικών εργασιακών σχέσεων, δηλαδή το ύψος του μισθού και τυχόν επιδόματα του εργαζομένου/τις συνθήκες εργασίας/τον χρόνο εργασίας του εργαζομένου κλπ.
- Ζητήματα επιχειρηματικής πολιτικής του εργοδότη, μόνο όμως εφόσον η επιχειρηματική πολιτική επηρεάζει τις ατομικές σχέσεις εργασίας των εργαζομένων.
- Τον τρόπο ερμηνείας των όρων που έχουν συμφωνηθεί στην ίδια την συλλογική σύμβασης (ιδίως σε περίπτωση αμφισβητήσεων και διαφωνιών των συμβαλλομένων μερών).
- Τους όρους σύναψης και λύσης της σύμβασης εργασίας=τα προσόντα που θα απαιτούνται από τον κάθε υποψήφιο/τον τρόπο που θα γίνεται η επιλογή/την απαγόρευση διακρίσεων μεταξύ των υποψηφίων κλπ.
3.Πόσα είδη συλλογικών συμβάσεων υπάρχουν;
Η ελληνική νομοθεσία γνωρίζει καταρχάς τις Εθνικές γενικές συλλογικές συμβάσεις που καταλαμβάνουν τους εργαζομένους όλης της χώρας, και οι οποίες συνάπτονται από την ΓΣΕΕ. Αυτού του είδους οι συλλογικές συμβάσεις καταλαμβάνουν τους εργαζομένους ολόκληρης της χώρας, με εξαίρεση όμως τους όρους που αφορούν τον νομοθετικά κατώτατο μισθό, ο οποίος, μετά τις μνημονιακές υποχρεώσεις της Ελλάδας, καθορίζεται πλέον από την ίδια την Κυβέρνηση και όχι από συλλογική σύμβαση.
Παράλληλα, υπάρχουν και οι κλαδικές συμβάσεις που αφορούν τους εργαζομένους μεταξύ περισσοτέρων περισσότερων ίδιων/κοινών επαγγελματικών δραστηριοτήτων της ίδιας περιοχής ή και ολόκληρης της χώρας. Αυτού του είδους οι συμβάσεις μοιάζουν με τις εθνικές ομοιοεπαγγελματικές συμβάσεις, που αφορούν όσους εργάζονται σε ένα επάγγελμα και στα συναφή με αυτό επαγγέλματα, χωρίς διάκριση περιοχής στην Ελλάδα. Κριτήριο, δηλαδή, είναι η συνάφεια και τα κοινά συμφέροντα μεταξύ περισσότερων εργαζομένων στο ίδιο επάγγελμα.
Τέλος, μια κατηγορία συλλογικών συμβάσεων είναι οι τοπικές ομοιοεπαγγελματικές συμβάσεις που αφορούν τους εργαζομένους σε ένα επάγγελμα και συναφείς ειδικότητες μιας περιοχής/πόλης. Εκτός αυτού, υπάρχουν και οι επιχειρησιακές συμβάσεις, οι οποίες επεκτείνονται στους εργαζομένους μιας επιχείρησης, και οι οποίες μπορούν να συναφθούν ακόμη και από ένωση προσώπων, αν δεν λειτουργεί κάποια συνδικαλιστική οργάνωση στην επιχείρηση στην οποία επιδιώκεται να συναφθεί συλλογική σύμβαση
4.Μπορεί οποιαδήποτε συνδικαλιστική οργάνωση να συνάπτει συλλογική σύμβαση εργασίας;
Για να κριθεί το αν μια συνδικαλιστική οργάνωση έχει αρμοδιότητα να υπογράψει συλλογική σύμβαση, θα πρέπει να ελεγχθεί καταρχάς το καταστατικό της, ώστε να καλύπτεται το πεδίο ισχύος της σύμβασης. Για παράδειγμα, αρμόδιες για να υπογράφουν εθνικές γενικές συλλογικές συμβάσεις είναι μόνο οι τριτοβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις, ενώ σε περίπτωση κλαδικών συμβάσεων, αρμόδιες είναι οι πρωτοβάθμιες/δευτεροβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις του αντίστοιχου κλάδου που εκπροσωπούν τους εν λόγω εργαζομένους.
Όσον αφορά τις ομοιοεπαγγελματικές συλλογικές συμβάσεις, αρμόδιες είναι οι πρωτοβάθμιες/δευτεροβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις του αντίστοιχου επαγγέλματος, και ανάλογα με το αν πρόκειται για εθνική ή τοπική συλλογική σύμβαση, θα είναι αρμόδιες οι συνδικαλιστικές οργανώσεις της εκάστοτε περιοχής. Για τις επιχειρησιακές συλλογικές συμβάσεις, αρμόδια θα είναι η οργάνωση που καλύπτει τους εργαζομένους της επιχείρησης συνολικά, και όχι μόνο μια ειδικότητα του επαγγέλματος των εργαζομένων.
Σε περίπτωση που στον ίδιο κλάδο/επάγγελμα υπάρχουν περισσότερες συνδικαλιστικές οργανώσεις που είναι αρμόδιες για υπογραφή της συλλογικής σύμβασης, αρμόδια θα είναι τελικά η πλέον αντιπροσωπευτική συνδικαλιστική οργάνωση στον συγκεκριμένο κλάδο/επάγγελμα. Έτσι, τελικά θα υπογραφεί μια συλλογική σύμβαση εργασίας, στις διαπραγματεύσεις για την σύναψη της οποίας, μπορούν να παρέμβουν οι λοιπές συνδικαλιστικές οργανώσεις που δεν ήταν αντιπροσωπευτικές για να υπογράψουν την συλλογική σύμβαση τελικά.
5.Πώς διεξάγονται οι διαπραγματεύσεις πριν υπογραφεί μια συλλογική σύμβαση εργασίας;
Με βάση τον νόμο, οι κοινωνικοί εταίροι έχουν δικαίωμα και υποχρέωση να διαπραγματεύονται με την πλευρά των εργοδοτών πριν υπογραφεί μια συλλογική σύμβαση εργασίας. Κατά την διαπραγμάτευση αυτή, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις δύνανται να ζητούν πληροφορίες από την εργοδοτική πλευρά, όχι όμως εκείνες τις πληροφορίες που εντάσσονται στην σφαίρα του επιχειρηματικού απορρήτου, ενώ για κάθε πληροφορία που λαμβάνουν γνώση, οφείλουν να τηρούν εχεμύθεια ώστε αυτή να μην διαρρεύσει σε τρίτα πρόσωπα.
Σχετικά με το δικαίωμα της απεργίας, αυτό δεν αναστέλλεται κατά την διάρκεια των διαπραγματεύσεων, ωστόσο η προσφυγή των εργαζομένων στην απεργία θα πρέπει να επιλέγεται σαν ύστατη λύση, και εφόσον οι διαπραγματεύσεις έχουν οδηγηθεί σε οριστικό αδιέξοδο. Πριν από αυτό το στάδιο, υπάρχει πάντα η επιλογή της υπαγωγής στην διαδικασία της Διαμεσολάβησης και της Διαιτησίας, ώστε οι διαφορές μεταξύ των εργοδοτών και των εργαζομένων να επιλυθούν από τα αρμόδια όργανα με δεσμευτική κρίση.
Όπως είπαμε και παραπάνω, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις που δεν είναι οι πλέον αντιπροσωπευτικές μιας επιχείρησης/ενός κλάδου, δεν έχουν αρμοδιότητα υπογραφής μιας συλλογικής σύμβασης, δικαιούνται όμως να παρέμβουν στις διαπραγματεύσεις. Αυτή η παρέμβαση των συνδικαλιστικών οργανώσεων, οφείλει να γίνεται με καλή πίστη, ώστε να προστεθούν χρήσιμες παρατηρήσεις/όροι στην συμφωνία, ενώ ο εργοδότης υποχρεούται να δεχθεί αυτήν την παρέμβαση των συνδικαλιστικών οργανώσεων στις διαπραγματεύσεις.
6.Ποιοι εργαζόμενοι δεσμεύονται κάθε φορά από μια συλλογική σύμβαση εργασίας;
Αποτελεί βασική αρχή ότι τόσο οι εργαζόμενοι όσο και οι εργοδότες που είναι μέλη των συνδικαλιστικών οργανώσεων, οι οποίες υπογράφουν μια συλλογική σύμβαση δεσμεύονται από την εν λόγω σύμβαση. Δεν απαιτείται κάποια πανηγυρική διατύπωση στην συλλογική σύμβαση, και η δέσμευση προκύπτει από μόνη την ύπαρξη της ιδιότητας του μέλους της συνδικαλιστικής οργάνωσης. Μετά την διαγραφή του μέλους από την συνδικαλιστική οργάνωση, παύει και η δέσμευση του από τις επόμενες συλλογικές συμβάσεις που θα υπογραφούν στο μέλλον.
Για την περίπτωση που η συλλογική σύμβαση υπογράφεται από ανώτερες συνδικαλιστικές οργανώσεις, τα μέλη των πρωτοβάθμιων συνδικαλιστικών οργανώσεων δεσμεύονται και πάλι από την συλλογική σύμβαση, εφόσον η πρωτοβάθμια οργάνωση συμμετέχει στις ανώτερες συνδικαλιστικές οργανώσεις που υπέγραψαν την σύμβαση. Αντίστροφα, και η πλευρά των εργοδοτών οφείλει να συμμετέχει στις ανώτερες συνδικαλιστικές οργανώσεις προκειμένου να δεσμεύεται από την συλλογική σύμβαση, ώστε να πρόκειται τελικά για τις 2 όψεις του ίδιου νομίσματος.
Εξαίρεση στα παραπάνω αποτελούν οι επιχειρησιακές συλλογικές συμβάσεις, οι οποίες δεσμεύουν όλους τους εργαζομένους μιας επιχείρησης/εκμετάλλευσης ανεξάρτητα από το αν οι τελευταίοι είναι ή όχι μέλη της συνδικαλιστικής οργάνωσης που υπέγραψε την συλλογική σύμβαση. Ο λόγος είναι προφανής, και αφορά την διασφάλιση ενιαίων και αδιάσπαστων εργασιακών όρων για όλο το εργατικό δυναμικό της επιχείρησης, ώστε να μην χρειάζεται να λειτουργούν 2 κατηγορίες όρων απασχόλησης παράλληλα.
7.Για πόσο χρόνο διαρκεί μια συλλογική σύμβαση;
Μια συλλογική σύμβαση εργασίας ξεκινά να εφαρμόζεται από την ημερομηνία που θα κατατεθεί στο Υπουργείο Εργασίας μέσω του ΠΣ «ΕΡΓΑΝΗ». Στις ευχέρειες των κοινωνικών εταίρων είναι και η δυνατότητα να προσδώσουν αναδρομική ισχύ στην συλλογική σύμβαση εργασίας έως την λήξη της προηγούμενης σύμβασης, προκειμένου να μην δημιουργούνται αρρύθμιστα κενά ως προς τους εργασιακούς όρους μεταξύ της λήξης και της έναρξης κάθε μιας από τις συλλογικές συμβάσεις που αφορούν την επιχείρηση/κλάδο.
Όσον αφορά την λήξη της συλλογικής σύμβασης εργασίας, η τελευταία λήγει μετά την πάροδο της ημερομηνίας που είχε οριστεί, ενώ για να παραταθεί χρονικά απαιτείται να υπάρχει ρητή πρόβλεψη από τα συμβαλλόμενη μέρη και δεν αρκεί η σιωπηρή παράταση. Άλλος τρόπος λύσης της σύμβασης, είναι και η καταγγελία από οποιαδήποτε πλευρά, μέσω επίδοσης από δικαστικό επιμελητή προς την άλλη πλευρά και το Υπουργείο Εργασίας, ώστε η καταγγελία της συλλογικής σύμβασης να αναπτύξει τα έννομα αποτελέσματα της προς όλους.
Αν μια μόνο συνδικαλιστική οργάνωση (από τις περισσότερες που υπέγραψαν την σύμβαση) προχωρήσει σε καταγγελία της σύμβασης, τότε θεωρείται από τον νόμο ότι η οργάνωση που κατήγγειλε την σύμβαση δεν δεσμεύεται πλέον από αυτή και η σύμβαση παραμένει ενεργή και έγκυρη. Αν τα μέρη αμφισβητούν την εγκυρότητα της καταγγελίας που έγινε, η διαφωνία μπορεί να επιλυθεί από τα δικαστήρια μέσω αναγνωριστικής αγωγής περί του κύρους της καταγγελίας που θα καταθέσει η κάθε πλευρά.
8.Κι αν υπάρχουν περισσότερες συλλογικές συμβάσεις μεταξύ τους; Ποια θα υπερισχύσει;
Σε αυτό το κρίσιμο ερώτημα, προβάδισμα παίρνει η συλλογική σύμβαση εκείνη που περιέχει τους ευνοϊκότερους όρους για τις εργασιακές σχέσεις των εργαζομένων, προκειμένου οι τελευταίοι να λαμβάνουν μεγαλύτερη προστασία. Η σύγκριση μεταξύ των συλλογικών συμβάσεων θα γίνει κατά ενότητες (πχ μισθολογικές αποδοχές/όροι για την άδεια αναψυχής) και όχι συνολικά και αδιάκριτα, ώστε να γίνεται ξεκάθαρο ποια συλλογική σύμβαση διασφαλίζει με τον καλύτερο τρόπο τα εργασιακά συμφέροντα.
Ο νομοθέτης έχει παρέμβει στο θέμα αυτό, ορίζοντας ότι σε περίπτωση συρροής από την μια κλαδικής/ομοιοεπαγγελματικής συλλογικής σύμβασης με κάλυψη σε όλη την χώρα, και από την άλλη τοπικής κλαδικής/ομοιοεπαγγελματικής σύμβασης, θα υπερισχύσει η τελευταία σύμβαση. Η επιλογή αυτή εξηγείται από το γεγονός ότι μια συλλογική σύμβαση με τοπική εμβέλεια βρίσκεται πιο κοντά στα συμφέροντα των εργαζομένων συγκεκριμένης περιοχής, διότι θα έχουν υπολογιστεί και οι παράγοντες της εργασίας σε αυτήν την περιοχή.
Τέλος, μια συλλογική σύμβαση μπορεί να παραπέμπει σε συγκεκριμένους όρους μιας άλλης συλλογικής σύμβασης ή Διαιτητικής απόφασης. Προϋπόθεση εδώ είναι η παραπομπή να γίνεται σε συγκεκριμένη συλλογική σύμβαση, και παράλληλα η συλλογική σύμβαση στην οποία γίνεται παραπομπή να εφαρμόζεται στον συγκεκριμένο κλάδο/επάγγελμα/επιχείρηση και να μην άσχετη/να έχει διαφορετικό ρυθμιστικό πεδίο με τις ειδικότητες/τους κλάδους/τα επαγγέλματα που ρυθμίζει η αρχική συλλογική σύμβαση.
9.Τι συμβαίνει σε περίπτωση που μεταβιβαστεί μια επιχείρηση; Δεσμεύεται ο νέος εργοδότης από την προηγούμενη συλλογική σύμβαση;
Δεν αποκλείεται ενώ μια επιχείρηση καλύπτεται από συλλογική σύμβαση, να επέλθει μεταβίβαση της επιχείρησης σε νέο ιδιοκτήτη/εργοδότη. Εάν συμβεί κάτι τέτοιο, ο νόμος ορίζει ότι ο νέος εργοδότης δεσμεύεται από την συλλογική σύμβαση που υπήρχε στην επιχείρηση, με την βασική προϋπόθεση ότι η παραπάνω σύμβαση δεν έχει λήξει με οποιοδήποτε τρόπο που αναλύσαμε (δηλαδή να έχει παρέλθει η διάρκεια της σύμβασης/να έχει καταγγελθεί η σύμβαση από τα μέρη/να έχει υπογραφεί νέα συλλογική σύμβαση).
Η τήρηση από τον νέο εργοδότη της συλλογικής σύμβασης που ίσχυε στην επιχείρηση αφορά τους όρους της τελευταίας, όπως αυτοί (οι όροι) ίσχυαν κατά την εφαρμογή της σύμβασης μέχρι την μεταβίβαση της επιχείρησης. Αυτό σημαίνει ότι, εάν οι σχέσεις εργασίας αλλάξουν στο ενδιάμεσο, η συλλογική σύμβαση θα εφαρμοστεί όπως ακριβώς θα εφαρμοζόταν πριν την μεταβίβαση της επιχείρησης. Συνεπώς, μεταγενέστερες τροποποιήσεις της σύμβασης μετά την μεταβίβαση της επιχείρησης δεν δεσμεύουν τον νέο εργοδότη.
Φυσικά, αν η προηγούμενη συλλογική σύμβαση λήξει και στην θέση της έρθει μια νέα συλλογική σύμβαση εργασίας, ο νέος εργοδότης (εφόσον την έχει υπογράψει) θα δεσμεύεται από αυτήν. Κρίσιμο είναι να ελέγχεται ο σκοπός για τον οποίο έγινε η μεταβίβαση της επιχείρησης, ώστε να αποφεύγονται οι καταχρηστικές συμπεριφορές που θα είχαν ως στόχο την υποβάθμιση των εργασιακών δικαιωμάτων των εργαζομένων, με την υπαγωγή των τελευταίων σε νεότερη και δυσμενέστερη συλλογική σύμβαση εργασίας.
10.Μπορεί να κηρυχθεί μια συλλογική σύμβαση γενικά υποχρεωτική από το Κράτος;
Ο νόμος προβλέπει την δυνατότητα να κηρυχθεί γενικώς υποχρεωτική μια κλαδική/ομοιοεπαγγελματική συλλογική σύμβαση εργασίας, ώστε να καλύπτονται υποχρεωτικά από το περιεχόμενο της όλοι οι εργαζόμενοι του οικείου κλάδου/επαγγέλματος και των συναφών ειδικοτήτων. Σε 1η φάση απαιτείται αίτηση κάποιας συνδικαλιστικής οργάνωσης (εργαζομένων ή εργοδοτών) που έχει υπογράψει την συλλογική σύμβαση προς τον Υπουργό Εργασίας, με αίτημα την κήρυξη της εν λόγω σύμβασης ως γενικά υποχρεωτικής.
Στην συνέχεια, είναι αναγκαίο να τεκμηριωθεί από την συνδικαλιστική οργάνωση που υποβάλλει την αίτηση, οι θετικές επιπτώσεις και τα οφέλη που θα έχουν οι υπόλοιποι εργαζόμενοι του κλάδου από την επέκταση της εν λόγω σύμβασης. Η συγκεκριμένη τεκμηρίωση υποβάλλεται προς το Ανώτατο Συμβούλιο Εργασίας, και εφόσον το τελευταίο υποβάλλει στον Υπουργό Εργασίας θετική γνωμοδότηση σχετικά με τα οφέλη της κήρυξης γενικά υποχρεωτικής της συλλογικής σύμβασης, τότε η διαδικασία προχωρά κανονικά.
Στο τελευταίο στάδιο, ο Υπουργός Εργασίας δημοσιεύει στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως την απόφαση του για κήρυξη γενικώς υποχρεωτικής της συλλογικής σύμβασης, με το περιεχόμενο που είχε η σύμβαση όταν κατατέθηκε από τα συμβαλλόμενα μέρη. Επομένως, δεν μπορούν να επέλθουν τροποποιήσεις από τον Υπουργό ή το Ανώτατο Συμβούλιο Εργασίας ως προς το περιεχόμενο και τους όρους της σύμβασης, η οποία εφόσον κηρυχθεί γενικά υποχρεωτική, αποτελεί στο εξής κανονιστική διοικητική πράξη.
Δίπλα στον πελάτη και τις ανάγκες του.
Αθηνά Κοντογιάννη-Δικηγόρος
Όσα αναφέρονται παραπάνω δεν αποτελούν νομικές συμβουλές και ουδεμία ευθύνη φέρεται για αυτές.Για περισσότερες πληροφορίες,επικοινωνήστε μαζί μας.