Τα ασφαλιστικά μέτρα σαν διαδικασία είναι διαδεδομένα στον ευρύτερο κόσμο σήμερα,κυρίως λόγω της ταχύτητας και ευελιξίας που προσφέρουν,συγκριτικά με τον μέσο χρόνο απονομής της δικαιοσύνης στην Ελλάδα.Ωστόσο,διέπονται από συγκεκριμένους νομικούς κανόνες τους οποίους οφείλει να γνωρίζει κάθε διάδικος,προκειμένου να μην βρεθεί προ εκπλήξεων.Σε αυτό το κείμενο θα ασχοληθούμε με τα είδη των ασφαλιστικών μέτρων,τον τρόπο με τον οποίο κατατίθενται καθώς και τις (νομικές) δυνατότητες που έχει ο αντίδικος σε περίπτωση που γίνει δεκτή η αίτηση ασφαλιστικών μέτρων εναντίον του.

1.Ποια είναι τα ασφαλιστικά μέτρα;

Το ελληνικό δίκαιο γνωρίζει 8 ασφαλιστικά μέτρα, δηλαδή την εγγυοδοσία/την εγγραφή προσημείωσης υποθήκης/την συντηρητική κατάσχεση/την δικαστική μεσεγγύηση/την προσωρινή επιδίκαση απαιτήσεων/την προσωρινή ρύθμιση κατάστασης/την σφράγιση, αποσφράγιση, απογραφή και δημόσια κατάθεση και την Ευρωπαϊκή διαταγή δέσμευσης λογαριασμού

Τα παραπάνω ασφαλιστικά μέτρα χωρίζονται σε 2 κατηγορίες: στα συντηρητικά και τα ρυθμιστικά μέτρα, ανάλογα με το αν ρυθμίζουν για 1η φορά μια έννομη κατάσταση ή αν βοηθούν στην νομική διατήρηση μιας ήδη υπάρχουσας κατάστασης. Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν η εγγυοδοσία, η προσημείωση υποθήκης, η συντηρητική κατάσχεση και η δικαστική μεσεγγύηση. Στην δεύτερη αντίθετα, ανήκουν όλα τα υπόλοιπα ασφαλιστικά μέτρα από την παραπάνω λίστα.

Επομένως, όταν ο διάδικος ζητά από το δικαστήριο την λήψη ενός ασφαλιστικού μέτρου, παρόλο που το δικαστήριο δεν είναι υποχρεωμένο να διατάξει το ασφαλιστικό μέτρο που ζητήθηκε, εντούτοις δεν μπορεί να μεταπηδήσει από την μια κατηγορία στην άλλη (=και άρα δεν μπορεί να διατάξει ένα ρυθμιστικό ασφαλιστικό μέτρο, ενώ ζητήθηκε ένα συντηρητικό ασφαλιστικό μέτρο).

2.Και στην πράξη;Τι συμβαίνει;

Βασική προϋπόθεση για να ζητήσει ο διάδικος από το δικαστήριο την λήψη ασφαλιστικού μέτρου είναι να έχει ένα γεννημένο ήδη δικαίωμα (ή και δικαίωμα που πρόκειται να γεννηθεί στο μέλλον, αλλά τουλάχιστον είναι γνωστή ήδη η ύπαρξή του) καθώς και να υπάρχει ένας επικείμενος κίνδυνος/ μια επείγουσα κατάσταση η οποία επιδιώκεται να αποτραπεί με το εκάστοτε ασφαλιστικό μέτρο.

Οι παραπάνω προϋποθέσεις πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά αλλιώς η αίτηση ασφαλιστκών μέτρων θα απορριφθεί από το δικαστήριο.Επείγουσα κατάσταση θεωρείται εκείνη η οποία αν δεν αποτραπεί θα προξενήσει στον αιτούντα ανεπανόρθωτη/δυσχερώς επανορθώσιμη βλάβη στο μέλλον,δηλαδή βλάβη η οποία δεν θα μπορεί να αποκατασταθεί ακόμη κι αν γίνει δεκτή η αγωγή για την κύρια υπόθεση.

Μεγάλη σημασία έχει και το γεγονός ότι ασφαλιστικά μέτρα μπορούν να ζητηθούν με αίτηση από το δικαστήριο και πριν την άσκηση αγωγής για την κύρια υπόθεση. Απλώς σε αυτήν την περίπτωση η αγωγή θα πρέπει να ασκηθεί εντός ορισμένης προθεσμίας που ορίζει ο δικαστής (κατά κανόνα) και η οποία ξεκινά από την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης για την αίτηση που ασκήθηκε.

3.Το panic button θεωρείται ασφαλιστικό μέτρο;

Με δεδομένη την ευρεία συζήτηση σχετικα με το panic button που χορηγείται σε όσα θύματα προχωρούν σε καταγγελία ενδοοικογενειακής βίας,είναι χρήσιμο να τονίσουμε ότι δεν πρόκειται για ασφαλιστικό μέτρο.Ο λόγος είναι ότι το panic button δεν χορηγείται στο θύμα από δικαστή ούτε εκδίδεται δικαστική απόφαση που να διατάσσει την χορήγηση για λόγυος προστασίας του θύματος.

Στην πραγματικότητα,το θύμα εφόσον προσέλθει σε αστυνομικό τμήμα ή εισαγγελική αρχή,δικαιούται να καταγγείλει περιστατικό (ακόμη και απειλής) ενδοοικογενειακής βίας εναντίον του.Εφόσον η καταγγελία κριθεί βάσιμη,χορηγείται αυτεπάγγελτα από τα αρμόδια όργανα της αστυνομικής αρχής panic button στο θύμα ώστε να προστατευθεί η ζωή και η σωματική του ακεραιότητα.

Στα κριτήρια που ερευνώνται για την ανάγκη χορήγησης ή μη panic button σε θύμα ενδοοικογενειακής βίας ανήκει και η λεγόμενη ‘εκτίμηση κινδύνου’. Δηλαδή ερευνάται εάντο θύμα έχει καταγγείλει και στο παρελθόν περιστατικό ενδοοικογενειακής βίας στην αστυνομία/αν υπάρχει ενεργή δικογραφία ή εισαγγελική παρέμβαση/αν έχουν επιβληθεί περιοριστικοί όροι ή ασφαλιστικά μέτρα στον δράστη/αν υπάρχει τεκμηριωμένος αυξημένος κίνδυνος επανάληψης ή κλιμάκωσηςπεριστατικών ενδοοικογενειακής βίας.

4.Έχουν ιδιομορφίες τα ασφαλιστικά μέτρα ως διαδικασία;

Είναι αλήθεια ότι τα ασφαλιστικά μέτρα παρουσιάζουν αρκετές ΄παραξενιές΄ που πρέπει να γνωρίζουμε:

• Αφενός το δικαστήριο δεν δεσμεύεται από το ζητούμενο ασφαλιστικό μέτρο από τον διάδικο και άρα μπορεί να διατάξει κάτι εντελώς διαφορετικό, αρκεί όμως αυτό να ανήκει στην σχετική ομάδα των ασφαλιστικών μέτρων, όπως αναφέραμε παραπάνω.
• Αφετέρου το ασφαλιστικό μέτρο που θα διαταχθεί, δεν θα πρέπει να οδηγεί στην πλήρη ικανοποίηση του επίδικου δικαιώματος(=η αξίωση του διαδίκου να μην καλυφθεί εντελώς για να μπορέσει να αμφισβητηθεί και στην δίκη που θα ακολουθήσει).
• Επίσης, απαγορεύεται το ασφαλιστικό μέτρο που θα εκδοθεί να προσβάλλει δικαιώματα τρίτου προσώπου που δεν συμμετέχει στην δίκη μεταξύ των διαδίκων (αυτό έχει σημασία ιδίως σε πολεοδομικές διαφορές και γενικότερα διαφορές για κατεδάφιση αυθαιρέτων κτισμάτων).
• Αν περισσότερα ασφαλιστικά μέτρα φαίνονται κατάλληλα στην συγκεκριμένη υπόθεση για τον δικαστή, αυτός εν τέλει θα επιλέξει εκείνο που είναι το πιο ΄ήπιο΄ για τον αντίδικο, εφόσον φυσικά η αίτηση γίνει δεκτή (αυτό γίνεται για να μην αποκτά η προσωρινή δικαστική προστασία τιμωρητικό χαρακτήρα γενικότερα).
• Παράλληλα, κατά της απόφασης για την αίτηση των ασφαλιστικών μέτρων δεν ασκείται κανένα ένδικο μέσο. Μόνη εξαίρεση υπάρχει για την δυνατότητα άσκησης έφεσης στα ασφαλιστικά μέτρα νομής
• Τέλος, ασφαλιστικά μέτρα δεν μπορούν να διαταχθούν από διαιτητικό δικαστήριο. Αντίθετα, μόνο ένα πολιτικό δικαστήριο (Ειρηνοδικείο, Μονομελές ή Πολυμελές Πρωτοδικείο) είναι αρμόδιο για να εκδώσει τέτοια απόφαση.

5.Πως ασκώ μια αίτηση ασφαλιστικών μέτρων;Χρειάζεται να προσέξω κάτι;

Τα ασφαλιστικά μέτρα μπορούν να ζητηθούν με 2 τρόπους:

• Είτε με κατάθεση αυτοτελούς δικογράφου στην γραμματεία του δικαστηρίου, εφόσον δεν έχει ασκηθεί αγωγή για την κύρια υπόθεση
• Είτε μαζί με το δικόγραφο της αγωγής, καθώς και στις προτάσεις που θα καταθέσει ο διάδικος αργότερα (εφόσον τα ασφαλιστικά μέτρα ζητούνται ταυτόχρονα με την κατάθεση της αγωγής για την κύρια δίκη)
• Η αίτηση που θα κατατεθεί (με όποιον από τους 2 τρόπους γίνει) θα πρέπει να περιέχει ορισμένα βασικά στοιχεία:
• Όλα τα στοιχεία που πρέπει να περιέχει κάθε δικόγραφο=προσωπικά στοιχεία διαδίκου,διευθύνσεις,ΑΦΜ κλπ.
• Να έχει επισυναφθεί επί της αίτησης το αποδεικτικό κατάθεσης του παράβολου που απαιτείται.
• Να επιδώσει το δικόγραφο της αίτησης ασφαλιστικών μέτρων στον αντίδιο για να λάβει νομότυπα μέρος στην δίκη.
• Το ίδιο ισχύει και όταν εκδικάζεται αίτηση προσωρινής διαταγής,με κάποιες εξαιρέσεις στην διαδικασία.
• Να εκθέτει με σαφήνεια την ιστορική βάση (δηλαδή να περιγράφει το ασφαλιστέο δικαίωμα καθώς και την επείγουσα κατάσταση από την οποία απειλείται).
• Να αναφέρει στοιχεία που δικαιολογούν την νομιμοποίηση, το έννομο συμφέρον, και την ικανότητα δικαστικής παράστασης του διαδίκου που καταθέτει την αίτηση.

6.Ποιες δυνατότητες έχω αν εκδόθηκε εις βάρος μου απόφαση ασφαλιστικών μέτρων;

Κατ’ αρχάς, η πρόσκαιρη ισχύς της απόφασης των ασφαλιστικών μέτρων δεν καθορίζει την τελική έκβαση της κύριας υπόθεσης=μπορεί στην κύρια δίκη να αλλάξουν τα πράγματα με εντελώς διαφορετική απόφαση.Πράγματι,η επείγουσα κατάσταση που ρυθμίστηκε με την λήψη ασφαλιστικών μέτρων ενδέχεται να έχει παρέλθει όταν εκδικαστεί η αγωγή της κύριας δίκης. 

Ο διάδικος εις βάρος του οποίου εκδόθηκε η εν λόγω απόφαση δικαιούται να ζητήσει με αίτησή του ανάκληση ή μεταρρύθμιση της απόφασης των ασφαλιστικών μέτρων αν δεν έλαβε μέρος στη δίκη ή δεν κλητεύθηκε νομότυπα, καθώς και αν επήλθε μεταβολή των πραγματικών περιστατικών ικανή να δικαιολογήσει το αίτημα του διαδίκου.Αρκεί,δηλαδή,να συντρέχει έστω και ένας από αυτούς τους λόγους.

Εκτός αυτού, ο διάδικος με αίτησή του εκ νέου, δικαιούται να ζητήσει την ανάκληση της απόφασης ασφαλιστικών μέτρων αν η δίκη περατώθηκε με τελεσίδικη απόφαση ή αν εκδοθεί επωφελής για τον διάδικο, που άσκησε την αίτηση ασφαλιστικών μέτρων, οριστική δικαστική απόφαση και εκτελεστή ή αν τα δύο μέρη καταλήξουν σε δικαστικό συμβιβασμό ή τέλος, αν παρέλθουν 30 ημέρες από την περάτωση της δίκης με άλλο τρόπο.

7.Και μέχρι να εκδοθεί η απόφαση επί της αίτησης;Εκεί τι συμβαίνει;

Στην πράξη, μια απόφαση ασφαλιστικών μέτρων από πολιτικό δικαστήριο εκδίδεται εντός ενός μήνα περίπου από την κατάθεση και την συζήτηση της αίτησης (ενδέχεται ακόμα και νωρίτερα). Αν όμως η κατάσταση μεταξύ των διαδίκων είναι ιδιαιτέρως σοβαρή, θα πρέπει να καλυφθεί νομικά αυτό το χρονικό κενό που δημιουργείται για τον διάδικο που πλήττεται από την καθυστέρηση.

Αυτό τον ρόλο έχει η προσωρινή διαταγή που προβλέπεται στο νόμο. Πρόκειται για μια διαταγή που εκδίδει ο δικαστής και η οποία διαπλάθει μια νέα νομική κατάσταση μεταξύ των διαδίκων (με αντίστοιχα δικαιώματα και υποχρεώσεις για τον καθένα) μέχρι να εκδοθεί η απόφαση επί της αίτησης των ασφαλιστικών μέτρων. Άρα, αυτή η προσωρινή διαταγή χάνει αυτόματα την ισχύ της μόλις εκδοθεί η παραπάνω δικαστική απόφαση.

Ο βασικός κανόνας που ισχύει και στην προσωρινή διαταγή είναι ότι μέσω αυτής δεν μπορεί να ικανοποιείται πλήρως το δικαίωμα του αιτούντος.Σκοπός είναι τα έννομα συμφέροντα να προστατευθούν προσωρίνα μέχρι να εκδικαστεί η αίτηση ασφαλιστικών μέτρων.Στην πράξη, η προσωρινή διαταγή προσδιορίζεται για συζήτηση εντός 3-4 ημερών από την κατάθεση της.

8.Τι είδους απόδειξη απαιτείται στα ασφαλιστικά μέτρα;

Για να διευκολυνθεί η ταχύτητα και η ευελιξία στις υποθέσεις ασφαλιστικών μέτρων ο νόμος απαιτεί πιθανολόγηση για την απόδειξη του δικονομικού δικαιώματος του ενάγοντος (το οποίο διαφέρει από το ουσιαστικό δικαίωμα που θα κριθεί στην κύρια δίκη και τίθεται ως προδικαστικό ζήτημα στην δίκη των ασφαλιστικών μέτρων).Αντίθετα,στην κύρια δίκη απαιτείται βεβαιότητα σχετικά με τους ισχυρισμούς των διαδίκων.

Αυτό σημαίνει ότι ο δικαστής δεν απαιτείται να είναι πλήρως σίγουρος ότι τα πραγματικά περιστατικά που επικαλείται ο ενάγων αποδείχτηκαν αλλά ότι αυτά είναι πιθανό να έχουν συμβεί. Αξιοσημείωτο είναι ότι στην εν λόγω διαδικασία δεν συμπράττει γραμματέας και προς απλούστευση αυτής μπορούν να χρησιμοποιηθούν και όποια αποδεικτικά μέσα κρίνουν οι διάδικοι ότι ενδείκνυνται.

Δηλαδή ο δικαστής δεν δεσμεύεται από τις αποδεικτικές απαγορεύσεις του νόμου, καθώς εδώ έχει περισσότερη σημασία να καταλάβει τι πραγματικά συνέβη μεταξύ των διαδίκων, παρά να εφαμοστούν οι τυπικοί κανόνες του νόμου, που άλλωστε περισσότερη χρονοτριβή θα προκαλούσαν παρά θα βοηθούσαν την κατάσταση.Ο ίδιος ακριβός τρόπος απόδειξης ισχύει και στην συζήτηση της προσωρινής διαταγής.

9.Ασκήθηκε εναντίον μου αίτηση ασφαλιστικών μέτρων.Υπάρχει κάποια επιλογή;

Σε αυτήν την περίπτωση ο εναγόμενος (πλέον) έχει πρακτικά 2 δυνατότητες. Είτε να αμυνθεί κατά της αίτησης ασφαλιστικών μέτρων (= να παρασταθεί κατά την συζήτηση της αίτησης και να αντικρούσει τους ισχυρισμούς του αντιδίκου του) επιδιώκοντας την απόρριψη της. Σε αυτό το βήμα κιόλας μπορεί να χρησιμοποιήσει όλα τα αποδεικτικά μέσα, ενώ ισχύουν και όσα αναφέραμε παραπάνω σχετικά με την πιθανολόγηση για τους ισχυρισμούς που θα προβάλλει.

Εναλλακτικά, μπορεί να υποβάλλει ανταίτηση εναντίον του αντιδίκου του (παράλληλα με την άμυνα κατά της αρχικής αίτησης) με την οποία θα ζητά ο ίδιος την λήψη ενός ασφαλιστικού μέτρου (του ίδιου ή διαφορετικού) εναντίον εκείνου με τον οποίο αντιδικεί. Είναι χαρακτηριστικό πως αν ασκηθεί ανταίτηση, οι 2 αιτήσεις θα συνεκδικαστούν στην ίδια συζήτηση.

Εφόσον οι αντίθετες αιτήσεις ασφαλιστικών μέτρων συνεκδικαστούν,ο δικαστής θα εκδώσει ενιαία απόφαση στην οποία θα αποφαίνεται για την τύχη της κάθε αίτησης (αν δηλαδή αυτή θα απορριφθεί ή θα γίνει δεκτή). Η ανταίτηση που αναφέρουμε έχει αντίστοιχη μεταχείριση με την ανταγωγή που ασκεί ο οφειλέτης στην τακτική διαδικασία, και στην οποία θα αναφερθούμε σε ξεχωριστή ανάλυση

10.Τι είναι η συναινετική εγγραφή προσημείωσης υποθήκης για την οποία ακούμε τόσο συχνά;

Η συναινετική εγγραφή προσημείωσης υποθήκης μέχρι το πρόσφατο παρελθόν γινόταν μέσω της προσέλευσης του δανειστή καθώς και του οφειλέτη στο αρμόδιο ειρηνοδικείο,αφότου ο δανειστής είχε ασκήσει προηγουμένως αντίστοιχη αίτηση εγγραφής.Ο οφειλέτης απλώς αποδεχόταν την βάση της αγωγής στο δικαστήριο και η προσημείωση εγγραφόταν συναινετικά στο ακίνητο.

Αυτός ήταν και ο λόγος που δεν επρόκειτο στην ουσία για ασφαλιστικό μέτρο,λόγω του συναινετικού χαρακτήρα και της απλότητας που χαρακτήριζε την διαδικασία.Ωστόσο,με τις πρόσφατες αλλαγές η συναινετική εγγραφή προσημείωσης υποθήκης γίνεται πλέον με πράξη δικηγόρου διορισμένου στον δικηγορικό σύλλογο της περιφέρειας του δικαστηρίου που ασκήθηκε η αίτηση.

Επομένως,σήμερα ο δανειστής οφείλει να καταθέσει μέσω δικηγόρου αίτηση συναινετικής εγγραφής προσημείωσης υποθήκης σε ακίνητο του οφειλέτη του.Στην συνέχεια,η υπόθεση ανατίθεται σε δικηγόρο,ο οποίος αφού εξετάσει τα έγγραφα και εφόσον κρίνει ότι πληρούνται όλες οι νόμιμες προϋποθέσεις προχωρεί στην έκδοση της πράξης εγγραφής προσημείωσης επί του ακινήτου. 

 

Δίπλα στον πελάτη και τις ανάγκες του.

Αθηνά Κοντογιάννη-Δικηγόρος

Όσα αναφέρονται παραπάνω δεν αποτελούν νομικές συμβουλές και ουδεμία ευθύνη φέρεται για αυτές.Για περισσότερες πληροφορίες,επικοινωνήστε μαζί μας.