1.Τι είναι το Ψηφιακό Δελτίο Αποστολής και ποιος είναι ο σκοπός του;

Το Ψηφιακό Δελτίο Αποστολής αποτελεί την ηλεκτρονική εξέλιξη του παραδοσιακού εγγράφου μεταφοράς εμπορευμάτων. Μέσω της πλατφόρμας myDATA, η ΑΑΔΕ αποκτά πλέον τη δυνατότητα να παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο τη διακίνηση αγαθών σε όλη την επικράτεια. Δεν πρόκειται απλώς για μια αλλαγή μέσου, αλλά για μια ριζική αναδιάρθρωση του τρόπου ελέγχου της αγοράς.

Ο κύριος σκοπός της ρύθμισης αυτής είναι η πάταξη της διακίνησης προϊόντων χωρίς παραστατικά. Με την ψηφιακή καταγραφή, είναι αδύνατο να πραγματοποιηθεί μεταφορά εμπορευμάτων που δεν έχει δηλωθεί προηγουμένως στο σύστημα. Αυτό διασφαλίζει ότι κάθε διακίνηση θα καταλήγει τελικά στην έκδοση του αντίστοιχου τιμολογίου πώλησης.Η ΑΑΔΕ έχει ορίσει συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα ανάλογα με τον τζίρο και τον κλάδο δραστηριότητας.

Από νομικής πλευράς, το ψηφιακό δελτίο αποτελεί αμάχητο τεκμήριο για τον χρόνο και τον τόπο παράδοσης. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε περιπτώσεις εμπορικών διαφορών ή αμφισβήτησης της παραλαβής των εμπορευμάτων από τον πελάτη. Η ψηφιακή σήμανση (QR Code) καθιστά το έγγραφο μοναδικό και μη παραποιήσιμο.Η συμμόρφωση δεν είναι προαιρετική, αλλά αποτελεί προϋπόθεση για τη νόμιμη λειτουργία της εφοδιαστικής αλυσίδας.

2.Ποιοι είναι οι υπόχρεοι έκδοσης ψηφιακών παραστατικών διακίνησης;

Υπόχρεοι είναι καταρχήν όλες οι επιχειρήσεις που διακινούν αγαθά, ανεξάρτητα από το αν η μεταφορά γίνεται με δικά τους μέσα ή μέσω τρίτων μεταφορέων. Στην πρώτη φάση, το μέτρο αφορά μεγάλες επιχειρήσεις με υψηλό κύκλο εργασιών, αλλά σύντομα θα επεκταθεί στο σύνολο της αγοράς. Δεν εξαιρούνται οι ατομικές επιχειρήσεις που ασκούν εμπορική δραστηριότητα.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε κλάδους με υψηλό κίνδυνο φοροδιαφυγής, όπως τα καύσιμα, τα οικοδομικά υλικά και τα αγροτικά προϊόντα. Για αυτούς τους τομείς, η ψηφιακή παρακολούθηση είναι ήδη υποχρεωτική ή θα γίνει άμεσα. Ο νόμος επιδιώκει να “κλείσει” τις τρύπες σε αγορές όπου η διακίνηση αδήλωτων εμπορευμάτων ήταν συχνό φαινόμενο.Οι μεταφορικές εταιρείες οφείλουν να διαθέτουν τα ψηφιακά μέσα για την επίδειξη των παραστατικών σε περίπτωση ελέγχου στον δρόμο.

Επίσης, η υποχρέωση καταλαμβάνει και τις περιπτώσεις εσωτερικής διακίνησης μεταξύ υποκαταστημάτων της ίδιας επιχείρησης. Ακόμα και αν δεν μεσολαβεί πώληση, η μεταφορά πρέπει να συνοδεύεται από ψηφιακό παραστατικό για τον έλεγχο των αποθεμάτων. Αυτό επιτρέπει στις αρχές να γνωρίζουν ανά πάσα στιγμή πού βρίσκεται κάθε εμπόρευμα.Επομένως, η ευθύνη επιμερίζεται πλέον σε όλα τα μέρη της μεταφοράς

3.Πώς λειτουργεί η υποχρεωτική διασύνδεση των POS με τις ταμειακές μηχανές;

Η διασύνδεση των POS με τις Ταμειακές Μηχανές (ΦΗΜ) είναι η σημαντικότερη αλλαγή στις λιανικές πωλήσεις τα τελευταία χρόνια. Πλέον, το POS “κλειδώνει” και δεν μπορεί να δεχθεί πληρωμή αν δεν έχει προηγηθεί η έκδοση απόδειξης από την ταμειακή. Αυτό εξαλείφει το φαινόμενο της πληρωμής με κάρτα χωρίς την έκδοση του νόμιμου παραστατικού.Εκτός αυτού, Είναι ένα βήμα προς τον πλήρη εκσυγχρονισμό των καθημερινών συναλλαγών.

Η διαδικασία είναι αυτοματοποιημένη: η ταμειακή στέλνει το ποσό στο POS, ο πελάτης πληρώνει, και το POS στέλνει πίσω στην ταμειακή την επιβεβαίωση της συναλλαγής. Μόνο τότε ολοκληρώνεται η έκδοση της απόδειξης, η οποία περιλαμβάνει και τα στοιχεία της πληρωμής με κάρτα. Η ανθρώπινη παρέμβαση στον καθορισμό του ποσού στο POS καταργείται.

Αυτή η διασύνδεση διασφαλίζει ότι όλα τα έσοδα που εισπράττονται ηλεκτρονικά δηλώνονται αυτόματα στην ΑΑΔΕ. Το σύστημα myDATA ενημερώνεται σχεδόν σε πραγματικό χρόνο για κάθε λιανική πώληση. Για τις αρχές, αυτό σημαίνει δραστική μείωση της απόκρυψης τζίρου από τις επιχειρήσεις λιανικής.Πλέον, η λειτουργία εκτός διασύνδεσης θεωρείται σοβαρή φορολογική παράβαση.

4.Ποια είναι τα πρόστιμα για τη μη διασύνδεση ή τη μη έκδοση ψηφιακών δελτίων;

Ο νομοθέτης έχει προβλέψει ιδιαίτερα αυστηρές κυρώσεις για να διασφαλίσει την καθολική εφαρμογή των νέων μέτρων. Για τη μη διασύνδεση του POS με την ταμειακή, τα πρόστιμα ξεκινούν από αρκετές χιλιάδες ευρώ και κλιμακώνονται ανάλογα με το μέγεθος της επιχείρησης. Σε περιπτώσεις υποτροπής, το πρόστιμο μπορεί να διπλασιαστεί.Ας μην ξεχνάμε και την απώλεια του δικαιώματος έκπτωσης του ΦΠΑ που είναι μεν μια έμμεση αλλά πολύ βαριά δε κύρωση.

Όσον αφορά το Ψηφιακό Δελτίο Αποστολής, η διακίνηση αγαθών χωρίς το ηλεκτρονικό παραστατικό θεωρείται αυτοτελής παράβαση. Το πρόστιμο υπολογίζεται συνήθως ως ποσοστό επί της αξίας των εμπορευμάτων που διακινούνται παράνομα. Επιπλέον, ο έλεγχος μπορεί να οδηγήσει σε κατάσχεση των προϊόντων αν δεν μπορεί να αποδειχθεί η προέλευσή τους.

Εκτός από τα χρηματικά πρόστιμα, υπάρχουν και διοικητικές κυρώσεις, όπως η αναστολή λειτουργίας της επιχείρησης για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Η ΑΑΔΕ έχει πλέον τη δυνατότητα να “κλειδώνει” ψηφιακά τη δραστηριότητα μιας επιχείρησης που συστηματικά παρανομεί. Αυτό καθιστά τη συμμόρφωση ζήτημα επιβίωσης για τον επαγγελματία.Σημαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι οι κυρώσεις βαρύνουν και τους συνεργάτες, αν αποδειχθεί συνυπαιτιότητα.

5.Τι αλλάζει στις παραδόσεις εκτός καταστήματος και στις ταχυμεταφορές;

Οι παραδόσεις “last mile”, δηλαδή από το κατάστημα στον τελικό καταναλωτή, μπαίνουν επίσης στο μικροσκόπιο των ψηφιακών ελέγχων. Ακόμα και αν η διανομή γίνεται από τον ίδιο τον υπάλληλο του καταστήματος με μηχανάκι, πρέπει να υπάρχει ψηφιακό παραστατικό διακίνησης. Η εποχή που οι παραγγελίες διακινούνταν με ένα απλό χαρτάκι έχει περάσει ανεπιστρεπτί.

Στις περιπτώσεις των ταχυμεταφορών (courier), η διαδικασία ενσωματώνεται στα συστήματα των εταιρειών μεταφορών. Το ψηφιακό δελτίο αποστολής συνδέεται με τον αριθμό αποστολής (tracking number). Έτσι, η ΑΑΔΕ μπορεί να διασταυρώσει αν για κάθε δέμα που παραδίδεται έχει εκδοθεί η αντίστοιχη απόδειξη λιανικής ή το τιμολόγιο.Οι αλλαγές αυτές επηρεάζουν και το ηλεκτρονικό εμπόριο (e-shop), με κάθε αγαθό που φεύγει από την αποθήκη πρέπει να συνοδεύεται από ψηφιακή ενημέρωση του συστήματος.

Ειδικά για τις επιχειρήσεις εστίασης που διαθέτουν δικό τους delivery, οι απαιτήσεις είναι αυστηρές. Η διασύνδεση των POS που μεταφέρουν οι διανομείς είναι υποχρεωτική. Η πληρωμή στην πόρτα του πελάτη πρέπει να ακολουθεί τους ίδιους κανόνες διασύνδεσης με το ταμείο του καταστήματος, διασφαλίζοντας την έκδοση της απόδειξης.Αυτό αποτρέπει το φαινόμενο των “εικονικών” επιστροφών ή των πωλήσεων που δεν καταγράφονται ποτέ στα βιβλία της επιχείρησης.

6.Πώς επηρεάζεται η διαδικασία των επιστροφών εμπορευμάτων;

Η επιστροφή εμπορευμάτων ήταν πάντα μια “γκρίζα ζώνη” για τους φορολογικούς ελέγχους. Με το νέο σύστημα, κάθε επιστροφή πρέπει να καλύπτεται από ένα Ψηφιακό Δελτίο Αποστολής Επιστροφής. Ο παραλήπτης (αρχικός προμηθευτής) πρέπει να αποδεχθεί ψηφιακά την παραλαβή, “κλείνοντας” έτσι τον κύκλο της διακίνησης.Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με τις λιανικές πωλήσεις, όπου η επιστροφή χρημάτων μέσω POS συνδέεται επίσης με το πιστωτικό παραστατικό της ταμειακής.

Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί πλέον να γίνει επιστροφή προϊόντων “στα τυφλά”. Πρέπει να υπάρχει αναφορά στο αρχικό παραστατικό διακίνησης ή πώλησης. Το σύστημα myDATA συσχετίζει τα δεδομένα και ενημερώνει την αποθήκη και των δύο μερών. Η διαφάνεια αυτή προστατεύει την επιχείρηση από μελλοντικούς ελέγχους αποθεμάτων.Όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, η σωστή τήρηση αυτών των διαδικασιών είναι κρίσιμη για την αποφυγή προστίμων.

Στις περιπτώσεις ελαττωματικών προϊόντων που αντικαθίστανται, πρέπει να εκδίδονται δύο ψηφιακά δελτία: ένα για την επιστροφή του ελαττωματικού και ένα για την αποστολή του νέου. Παρόλο που φαίνεται γραφειοκρατικό, διασφαλίζει ότι η κίνηση των εμπορευμάτων ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Οι ελεγκτές μπορούν να δουν τη ροή χωρίς να χρειάζεται φυσική παρουσία.

7.Ποιος είναι ο ρόλος του Παρόχου Ηλεκτρονικής Τιμολόγησης;

Ο Πάροχος Ηλεκτρονικής Τιμολόγησης είναι μια ιδιωτική εταιρεία πιστοποιημένη από την ΑΑΔΕ, που αναλαμβάνει να διαβιβάζει τα παραστατικά σας στο myDATA. Η χρήση παρόχου προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια και ταχύτητα, καθώς η διαβίβαση γίνεται σε πραγματικό χρόνο. Για πολλές επιχειρήσεις, η χρήση παρόχου είναι πλέον υποχρεωτική ή εξαιρετικά συμφέρουσα.

Ο πάροχος εγγυάται την αυθεντικότητα και την ακεραιότητα του ψηφιακού δελτίου αποστολής. Κάθε έγγραφο λαμβάνει έναν μοναδικό αριθμό σήμανσης (MARK) και ένα QR Code που το καθιστά νόμιμο. Σε περίπτωση ελέγχου, η επιχείρηση είναι καλυμμένη, καθώς η ευθύνη για την ορθή διαβίβαση μετακυλίεται εν μέρει στον πάροχο.Ένα σημαντικό εξάλλου πλεονέκτημα της χρήσης παρόχου είναι η κατάργηση της ανάγκης για φορολογικούς μηχανισμούς (ΕΑΦΔΣΣ).

Επιπλέον, ο πάροχος διευκολύνει τη διασύνδεση των POS σε περίπλοκα συστήματα ERP. Αν μια επιχείρηση έχει πολλά σημεία πώλησης ή αποθήκες, ο πάροχος ενοποιεί την πληροφορία και τη στέλνει συγκεντρωτικά στις αρχές. Αυτό μειώνει την πιθανότητα τεχνικών σφαλμάτων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε πρόστιμα.Δεν πρέπει να ξεχνάμε όμως, ότι Από νομικής άποψης, η σύμβαση με τον πάροχο πρέπει να εξεταστεί προσεκτικά.

8.Τι συμβαίνει σε περίπτωση τεχνικού προβλήματος ή διακοπής ρεύματος;

Ένα από τα συχνότερα ερωτήματα των επιχειρηματιών αφορά την αδυναμία λειτουργίας λόγω τεχνικών προβλημάτων. Ο νόμος έχει προβλέψει διαδικασίες για “έκτακτες ανάγκες”. Σε περίπτωση που το σύστημα διασύνδεσης ή το internet “πέσει”, η επιχείρηση οφείλει να έχει εναλλακτικούς τρόπους λειτουργίας που προβλέπονται από τις σχετικές εγκυκλίους.Ο επαγγελματίας οφείλει να έχει φροντίσει για την άμεση επισκευή ή αντικατάσταση της εκάστοτε συσκευής.

Για το Ψηφιακό Δελτίο Αποστολής, σε περίπτωση πλήρους αδυναμίας έκδοσης, επιτρέπεται κατ’ εξαίρεση η χρήση χειρόγραφου παραστατικού. Ωστόσο, αυτό πρέπει να δηλωθεί στο myDATA αμέσως μόλις αποκατασταθεί η βλάβη. Η κατάχρηση αυτής της δυνατότητας μπορεί να κινήσει υποψίες και να οδηγήσει σε έλεγχο, οπότε απαιτείται προσοχή.

Όσον αφορά τα POS, αν η διασύνδεση διακοπεί, ορισμένα συστήματα επιτρέπουν την “offline” λειτουργία για περιορισμένο αριθμό συναλλαγών. Η επιχείρηση όμως πρέπει να ενημερώσει τον πάροχο της ταμειακής και την ΑΑΔΕ για το συμβάν. Υπάρχουν συγκεκριμένα χρονικά περιθώρια μέσα στα οποία πρέπει να αποκατασταθεί η βλάβη.Η μηχανική βλάβη του POS δεν απαλλάσσει την επιχείρηση από την υποχρέωση δέκτη πληρωμών με κάρτα.

9.Ποιες είναι οι εξαιρέσεις από τη χρήση Ψηφιακού Δελτίου Αποστολής;

Παρόλο που ο κανόνας είναι η καθολική ψηφιοποίηση, υπάρχουν ορισμένες εξαιρέσεις που αφορούν μικρής κλίμακας διακινήσεις ή συγκεκριμένες κατηγορίες. Για παράδειγμα, η μεταφορά αγαθών από ιδιώτες για προσωπική χρήση δεν απαιτεί παραστατικό. Επίσης, ορισμένες κατηγορίες αγροτών που διακινούν τα προϊόντα τους τοπικά μπορεί να έχουν ειδικές ρυθμίσεις, ωστόσο παρατηρούμε την ένταξη όλο και περισσότερων επαγγελμάτων στο ψηφιακό δελτίο αποστολής.

Δεν απαιτείται ψηφιακό δελτίο για τη μεταφορά εργαλείων ή εξοπλισμού από έναν τεχνίτη προς το σημείο παροχής της υπηρεσίας του, εφόσον αυτά δεν προορίζονται για πώληση. Ωστόσο, αν μεταφέρει υλικά που θα τιμολογηθούν στον πελάτη, τότε η υποχρέωση υφίσταται. Η διαχωριστική γραμμή είναι συχνά λεπτή και απαιτεί προσοχή.Είναι προφανές δηλαδή ότι ο ορισμός του “υπόχρεου” διευρύνεται συνεχώς και οι εξαιρέσεις περιορίζονται.

Επίσης, είναι αμφίβολο αν εξαιρούνται οι διακινήσεις εντός της ίδιας κτιριακής εγκατάστασης ή σε πολύ κοντινές αποστάσεις που ορίζονται από το νόμο ως “τοπικές”. Για παράδειγμα, η μεταφορά από μια αποθήκη σε μια άλλη στον ίδιο δρόμο απαιτεί πλέον ψηφιακό παραστατικό, ανεξάρτητα από την απόσταση.Μια άλλη εξαίρεση αφορά τη διακίνηση αγαθών από δημόσιους φορείς ή για σκοπούς κοινωνικής αλληλεγγύης (π.χ. δωρεές τροφίμων), όπου εφαρμόζονται απλουστευμένες διαδικασίες.

10.Πώς διαχειρίζεται το ψηφιακό σύστημα την άρνηση παραλαβής ή τη μερική παραλαβή εμπορευμάτων;

Στο παραδοσιακό καθεστώς, μια άρνηση παραλαβής διορθωνόταν συχνά με χειρόγραφες σημειώσεις πάνω στο δελτίο αποστολής. Στο νέο ψηφιακό περιβάλλον, η διαδικασία αυτή απαιτεί άμεση και ηλεκτρονική τεκμηρίωση. Εάν ο παραλήπτης αρνηθεί το σύνολο των εμπορευμάτων, το Ψηφιακό Δελτίο Αποστολής πρέπει να ακυρωθεί ή να συνοδευτεί από ένα «Δελτίο Επιστροφής» που εκδίδεται σε πραγματικό χρόνο, ώστε να ενημερωθεί το myDATA ότι τα αγαθά δεν άλλαξαν τελικά κάτοχο.

Στην περίπτωση της μερικής παραλαβής, τα πράγματα είναι πιο σύνθετα. Ο παραλήπτης οφείλει να δηλώσει κατά την παραλαβή την ποσότητα που πράγματι αποδέχεται. Το σύστημα myDATA επιτρέπει τη μερική αποδοχή, αλλά αυτό δημιουργεί την ανάγκη για έκδοση πιστωτικού παραστατικού ή διορθωτικού εγγράφου από τον εκδότη. Η ψηφιακή σύζευξη των δεδομένων διασφαλίζει ότι η τελική τιμολόγηση θα αντιστοιχεί ακριβώς στην ποσότητα που παραλήφθηκε, αποτρέποντας εικονικές συναλλαγές.

Από νομικής άποψης, η ψηφιακή δήλωση «μερικής παραλαβής» αποτελεί ισχυρό αποδεικτικό μέσο για την κατάσταση ή την ποσότητα των εμπορευμάτων κατά την παράδοση. Εάν ο αγοραστής ισχυριστεί ότι παρέλαβε λιγότερα τεμάχια από τα αναγραφόμενα, η άμεση καταγραφή στο ψηφιακό σύστημα προστατεύει και τα δύο μέρη από μεταγενέστερες αμφισβητήσεις. Η καθυστέρηση στη δήλωση της μερικής παραλαβής μπορεί να ερμηνευθεί ως ανεπιφύλακτη αποδοχή του συνόλου της αποστολής.

Δίπλα στον πελάτη και τις ανάγκες του.

Αθηνά Κοντογιάννη-Δικηγόρος

Όσα αναφέρονται παραπάνω δεν αποτελούν νομικές συμβουλές και ουδεμία ευθύνη φέρεται για αυτές.Για περισσότερες πληροφορίες,επικοινωνήστε μαζί μας.

1.Τι είναι η διαταγή απόδοσης μισθίου και πώς διαφέρει από τη συνηθισμένη αγωγή έξωσης;

Η διαταγή απόδοσης μισθίου είναι μια “σύντομη οδός” για τον ιδιοκτήτη. Αντί για μια μακροχρόνια δικαστική διαμάχη, εκδίδεται μια απόφαση χωρίς τη διεξαγωγή κλασικής δίκης.Απευθύνεται σε όσους έχουν γραπτό μισθωτήριο. Η προφορική μίσθωση δεν μπορεί να υπαχθεί σε αυτή τη διαδικασία. Αυτό είναι ένα βασικό σημείο προσοχής για κάθε ιδιοκτήτη.

Είναι το πιο ισχυρό νομικό “όπλο” στα χέρια ενός εκμισθωτή. Στηρίζεται σε έγγραφα που αποδεικνύουν τη μίσθωση και την καθυστέρηση του ενοικίου. Η διαδικασία είναι εξαιρετικά ταχεία σε σχέση με την τακτική αγωγή.Τέλος, η διαταγή απόδοσης συχνά συνοδεύεται και από διαταγή πληρωμής. Έτσι, ο ιδιοκτήτης παίρνει πίσω και το ακίνητο και τα χρήματά του με έναν ενιαίο και ταχύτατο τρόπο.

Η μεγάλη επανάσταση είναι ότι πλέον τη διαταγή δεν την εκδίδει αποκλειστικά δικαστής, αλλά ειδικά εξουσιοδοτημένος δικηγόρος. Αυτό αποτελεί μέρος της μεταρρύθμισης για την επιτάχυνση της Δικαιοσύνης.Ουσιαστικά, παρακάμπτουμε την πολύμηνη αναμονή για δικάσιμο και την αργή γραφειοκρατία των δικαστηρίων. Ο δικηγόρος-εκδότης ελέγχει τον φάκελο και προχωρά στην έκδοση του τίτλου.

2.Ποιες είναι οι βασικές προϋποθέσεις για να ξεκινήσει η διαδικασία;

Για να γίνει δεκτή μια αίτηση έκδοσης διαταγής απόδοσης μισθίου, ο νόμος απαιτεί να συντρέχουν ορισμένες προϋποθέσεις. Πιο συγκεκριμένα, απαιτείται:

•  Η ύπαρξη έγγραφης σύμβασης μίσθωσης που να έχει κατατεθεί στην ΑΑΔΕ.

• Πρέπει να υπάρχει καθυστέρηση του μισθώματος από δυστροπία του ενοικιαστή ή να αποδεικνύεται εγγράφως η λήξη της μίσθωσης. 

• Είναι υποχρεωτική η επίδοση εξωδίκου οχλήσεως τουλάχιστον 15 ημέρες πριν την κατάθεση της αίτησης.

• Το εξώδικο πρέπει να αναφέρει ρητά το ποσό που οφείλεται και το χρονικό διάστημα.

• Η αίτηση από την κατάθεση της πλέον ανατίθεται σε δικηγόρο από τον σχετικό κατάλογο για την έκδοσή της.

• Πρέπει να υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία ότι ο ενοικιαστής έλαβε γνώση της οφειλής του μέσω της έκθεσης επίδοσης.

• Η διαδικασία προϋποθέτει ότι η μίσθωση είναι ενεργή ή έχει λήξει αλλά ο ενοικιαστής παραμένει στο χώρο.

• Απαιτείται η κατάθεση όλων των σχετικών εγγράφων για τον έλεγχο από τον εκδότη δικηγόρο.

• Η αίτηση υπογράφεται υποχρεωτικά από τον δικό σας δικηγόρο, ο οποίος προετοιμάζει τον φάκελο με αρτιότητα.

• Τέλος, δεν πρέπει να υπάρχει αμφισβήτηση της κυριότητας του ακινήτου που να εμποδίζει την έκδοση της διαταγής.

3.Πώς διασφαλίζεται ο ιδιοκτήτης από ζημιές στο ακίνητο κατά την εκτέλεση;

Μια μεγάλη ανησυχία είναι η κατάσταση στην οποία θα παραδοθεί το ακίνητο μετά την αναγκαστική εκτέλεση και αντίστοιχα την αποβολή του ενοικιαστή από το ακίνητο. Το δίκαιο της εκτέλεσης παρέχει εργαλεία προστασίας.Κατά την είσοδο του δικαστικού επιμελητή, γίνεται λεπτομερής περιγραφή της κατάστασης του χώρου στην έκθεση. Αυτή η έκθεση αποτελεί δημόσιο έγγραφο και ισχυρό αποδεικτικό μέσο.

Αν διαπιστωθούν καταστροφές που υπερβαίνουν τη συνήθη χρήση, ο ιδιοκτήτης μπορεί να εγείρει αξιώσεις αποζημίωσης. Ο δικηγόρος-εκδότης της διαταγής έχει ήδη θέσει τις βάσεις για τη νομιμότητα της διαδικασίας.Φυσικά, οι παραπάνω φθορές και ζημίες καλύπτονται από την εγγύηση που έχει δοθεί κατά την έναρξη της μίσθωσης, και η οποία μπορεί να συμψηφιστεί με αυτές τις ζημιές.

Από την άλλη πλευρά, πολλοί ιδιοκτήτες φοβούνται ότι ο ενοικιαστής θα αφαιρέσει εξοπλισμό (π.χ. κλιματιστικά). Ο επιμελητής ελέγχει αν αυτά αποτελούν συστατικά μέρη του ακινήτου.Αν ο ενοικιαστής αφαιρέσει πράγματα που ανήκουν στο ακίνητο, διαπράττει ποινικό αδίκημα. Η διαδικασία της εκτέλεσης καταγράφει τα πάντα, με βασικό στόχο να αποτρέποντας τέτοιες συμπεριφορές.

4.Τι συμβαίνει αν ο ενοικιαστής πληρώσει μετά το εξώδικο; 

Ο νόμος επιτρέπει στον ενοικιαστή να καταβάλει το σύνολο των μισθωμάτων, ακόμη και πριν την ημέρα της δικασίμου της αίτησης. Ωστόσο,χρήσιμο είναι να παρέχουμε κάποιες διευκρινίσεις επί της διαδικασίας:

• Αν ο ενοικιαστής εξοφλήσει πλήρως τα οφειλόμενα εντός του 15ημέρου, η διαδικασία σταματά.

• Η καταβολή των μισθωμάτων “θεραπεύει” τη δυστροπία για εκείνη τη στιγμή.

• Ωστόσο, αν η καθυστέρηση επαναληφθεί στο μέλλον, ο ιδιοκτήτης έχει το δικαίωμα να προχωρήσει ξανά.

• Η μερική καταβολή του ποσού δεν εμποδίζει την έκδοση της διαταγής από τον δικηγόρο.

• Ο ενοικιαστής πρέπει να καταβάλει και τα έξοδα του εξωδίκου σε κάθε περίπτωση μαζί με τα μισθώματα.

• Η πληρωμή πρέπει να αποδεικνύεται εγγράφως, π.χ. μέσω τραπεζικής κατάθεσης, για να ληφθεί υπόψη.

• Αν ο ενοικιαστής πληρώσει αφού ο δικηγόρος έχει ξεκινήσει την έκδοση, τα έξοδα επιβαρύνουν τον ενοικιαστή.

• Σε αυτή την περίπτωση, ο ιδιοκτήτης μπορεί να επιλέξει αν θα συνεχίσει για την απόδοση του ακινήτου.

• Ο νόμος προστατεύει τον ιδιοκτήτη από τον “κατ’ εξακολούθηση” κακοπληρωτή, ακόμα και με τη νέα διαδικασία.

5.Πώς αντιμετωπίζεται η περίπτωση που ο ενοικιαστής μεταφέρει την έδρα επιχείρησης; 

Αν ο ενοικιαστής είναι επαγγελματίας, η διαταγή απόδοσης ισχύει κανονικά και για την επαγγελματική έδρα.Η μεταφορά της έδρας σε άλλη διεύθυνση μετά την κοινοποίηση του εξωδίκου δεν σταματά τη διαδικασία. Ο δικηγόρος-εκδότης οφείλει να ελέγχει τα στοιχεία της επιχείρησης στο ΓΕΜΗ για να διασφαλίσει την ορθή ταυτοποίηση της επιχείρησης/εταιρίας στην οποία αφορά η αίτηση.

Η αναγκαστική εκτέλεση μπορεί να περιλαμβάνει και την κατάσχεση επαγγελματικού εξοπλισμού ή εμπορευμάτων.Υπάρχουν ειδικές προβλέψεις για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των εργαζομένων στην επιχείρηση κατά την αποβολή. Ειδικά για προσωπικές εταιρίες (ΟΕ/ΕΕ/Η διαταγή πληρωμής μπορεί να επιδοθεί και στους νόμιμους εκπροσώπους της εταιρείας αν υπάρχει προσωπική ευθύνη.

Όσον αφορά το ενδιάμεσο διάστημα, ο ιδιοκτήτης μπορεί να διεκδικήσει αποζημίωση χρήσης για το διάστημα που η επιχείρηση παρέμενε στο ακίνητο παράνομα.Η ΑΑΔΕ ενημερώνεται για τη διακοπή της μίσθωσης, γεγονός που επηρεάζει τη φορολογική έδρα της επιχείρησης.Συχνά απαιτείται η συνεργασία με φοροτεχνικό για την ορθή εκκαθάριση των κοινοχρήστων και των τελών χαρτοσήμου.

6.Ποια είναι η ευθύνη του εγγυητή στη διαταγή πληρωμής;

Στις περισσότερες μισθώσεις, υπάρχει ένας εγγυητής που συνυπογράφει το συμβόλαιο. Η διαταγή πληρωμής στρέφεται εξίσου και εναντίον του.Ο εγγυητής ευθύνεται “εις ολόκληρον”, που σημαίνει ότι ο ιδιοκτήτης μπορεί να ζητήσει όλα τα χρήματα από αυτόν. Δεν χρειάζεται να στραφεί πρώτα κατά του ενοικιαστή.Η μόνη εξαίρεση στα παραπάνω είναι η λεγόμενη ‘ένσταση διζήσεως’ για την οποία έχουμε μιλήσει σε άλλο κείμενο.

Όσον αφορά την ένσταση διζήσεως είναι το δικαίωμα του εγγυητή να αρνηθεί την πληρωμή μέχρι ο ιδιοκτήτης να προσπαθήσει να εισπράξει από την περιουσία του ενοικιαστή.Στην πράξη, αυτό θα σήμαινε ότι ο ιδιοκτήτης θα έπρεπε πρώτα να κάνει κατάσχεση στον ενοικιαστή και, αν αυτή αποβεί άκαρπη, τότε μόνο να πάει στον εγγυητή.Επειδή αυτή η διαδικασία είναι χρονοβόρα, σχεδόν όλα τα μισθωτήρια περιλαμβάνουν όρο περί “παραίτησης από την ένσταση διζήσεως”.

Ο εγγυητής δεν έχει δικαίωμα να παρέμβει στη διαδικασία της απόδοσης του μισθίου (έξωσης). Η σχέση χρήσης του ακινήτου αφορά μόνο τον ιδιοκτήτη και τον ενοικιαστή.Ακόμη και αν ο εγγυητής προσφερθεί να πληρώσει μέρος των ενοικίων, δεν μπορεί να αναγκάσει τον ιδιοκτήτη να παρατείνει την μίσθωση.Σαν αποτέλεσμα,η διαταγή απόδοσης στρέφεται κατά του μισθωτή για τη χρήση και κατά του εγγυητή μόνο για το οικονομικό σκέλος.

7.Μπορεί ο ενοικιαστής να αμυνθεί ή να σταματήσει την έξωση;

Είναι λογική η ανησυχία του καθ΄ ου η αίτηση μισθωτή, ο οποίος ασκεί ανακοπή προς ακύρωση της τελευταίας, να μην εκτελεστεί η διαταγή απόδοσης μισθίου μέχρι τουλάχιστον να εκδικαστεί η ανακοπή που άσκησε. Κι αυτό γιατί, η απόφαση που θα εκδοθεί από το δικαστήριο επί της ανακοπής ενδέχεται να καθυστερήσει και στον ενδιάμεσο χρόνο να έχει εκτελεστεί η διαταγή απόδοσης μισθίου και αντίστοιχα ο μισθωτής να έχει αποβληθεί από το ακίνητο. Για τον λόγο αυτόν, ο νόμος έχει καθιερώσει την δυνατότητα της αναστολής εκτελεστότητας της διαταγής απόδοσης μισθίου που παρέχεται στον καθ’ ου η αίτηση υπό ορισμένες σαφείς προϋποθέσεις.

Πιο αναλυτικά, ο κανόνας είναι ότι μόνο η άσκηση ανακοπής κατά της διαταγής απόδοσης μισθίου δεν αναστέλλει την εκτελεστότητα της τελευταίας. Παρόλα αυτά, ο μισθωτής που ασκεί την ανακοπή έχει την ευχέρεια να υποβάλλει αίτηση στο δικαστήριο με την οποία να ζητά την αναστολή εκτελεστότητας της διαταγής απόδοσης μισθίου. Η αίτηση αυτή θα εκδικαστεί κατά την διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων, δηλαδή ο δικαστής με την μέθοδο της πιθανολόγησης θα ερευνήσει κατά πόσο η μη αναστολή της διαταγής απόδοσης θα προξενήσει ανεπανόρθωτη/δυσχερώς επανορθώσιμη βλάβη στον ανακόπτοντα μισθωτή.

Επομένως δεν χρειάζεται να προκύπτει με βεβαιότητα η βλάβη που θα υποστεί ο μισθωτής, αλλά αρκεί η τελευταία να θεωρείται απλά πιθανή. Παράλληλα, ο δικαστής έχει την ευχέρεια να ορίσει εγγυοδοσία του μισθωτή που ασκεί την ανακοπή υπερ του εκμισθωτή που έχει ασκήσει την διαταγή απόδοσης μισθίου. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι, ακόμη κι αν χορηγηθεί αναστολή της διαταγής απόδοσης μισθίου, αυτή (η αναστολή) θα διαρκέσει μέχρι την έκδοση οριστικής απόφασης επί της ανακοπής=αν ασκηθεί έφεση κατά της οριστικής αυτής απόφασης, τότε η διαταγή απόδοσης μισθίου θα είναι και πάλι εκτελεστή και ο μισθωτής θα κινδυνεύει να αποβληθεί από το ακίνητο χωρίς άλλη νομική διέξοδο.

8.Τι γίνεται με τα απλήρωτα ενοίκια και τους λογαριασμούς κοινοχρήστων;

Ας δούμε όμως και ορισμένες κρίσιμες λεπτομέρειες σχετικά με το ζήτημα των απλήρωτων κοινοχρήστων. Πιο συγκεκριμένα, προβλέπεται από τον νόμο ότι:

• Η διαταγή απόδοσης μπορεί να εκδοθεί ταυτόχρονα με διαταγή πληρωμής για τα οφειλόμενα ενοίκια.

• Ο δικηγόρος-εκδότης έχει την αρμοδιότητα να επικυρώσει και το ποσό της οφειλής βάσει των εγγράφων.

• Μπορούν να διεκδικηθούν όλα τα μισθώματα μέχρι την ημέρα που θα αποχωρήσει από το ακίνητο ο ενοικιαστής.

• Για τους λογαριασμούς ΔΕΚΟ και κοινόχρηστα, απαιτούνται εξοφλημένοι λογαριασμοί ή βεβαιώσεις οφειλής.

• Αν οι λογαριασμοί είναι στο όνομα του ιδιοκτήτη, η διεκδίκηση μέσω της διαταγής είναι άμεση.

• Πλέον,έχει αναφερθεί ότι υπάρχουν σκέψεις για δυνατότητα έκδοσης ΑΦΜ από πολυκατοικίες ώστε να διεκδικούνται δικαστικά τα ανείσπρακτα κοινόχρηστα. 
• Σε περίπτωση που είναι στο όνομα του ενοικιαστή, η διαδικασία βοηθά στην απαλλαγή του ιδιοκτήτη από μελλοντικές ευθύνες.
• Φυσικά, μέσω της διαταγής πληρωμής που εκδίδεται είναι δυνατό να ζητηθεί η κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων του ενοικιαστή αμέσως μετά την έκδοση της διαταγής.

• Η εγγύηση που είχε δοθεί στην αρχή συνήθως συμψηφίζεται με τις τελευταίες οφειλές ή ζημιές στο ακίνητο.

• Η διαταγή που εκδίδει ο δικηγόρος αποτελεί πλήρη εκτελεστό τίτλο για την έναρξη κατασχέσεων.

9.Τι συμβαίνει αν ο ενοικιαστής ασκήσει αναστολή εκτέλεσης με “ασφαλιστικά μέτρα”;

Η άσκηση αναστολής είναι η τελευταία ελπίδα του ενοικιαστή να παραμείνει στο ακίνητο. Όμως, το δίκαιο της εκτέλεσης είναι πλέον πολύ αυστηρό.Για να δοθεί αναστολή, ο ενοικιαστής πρέπει να αποδείξει “ανεπανόρθωτη βλάβη” και “πιθανολόγηση ευδοκίμησης” της ανακοπής του.Η οικονομική δυσπραγία από μόνη της δεν αποτελεί λόγο αναστολής. και ο δικαστής συγκρίνει αυτήν με την ζημία του ιδιοκτήτη που δεν εισπράττει μισθώματα.

Με τη νέα διαδικασία, όπου ένας δικηγόρος-εκδότης έχει ήδη ελέγξει τη νομιμότητα, ο δικαστής των ασφαλιστικών μέτρων καλείται να κρίνει τις αιτιάσεις του  ενοικιαστή.Συχνά, η αναστολή δίνεται υπό τον όρο της κατάθεσης των οφειλόμενων ενοικίων στον τραπεζικό λογαριασμό του ιδιοκτήτη. Αν ο ενοικιαστής δεν έχει χρήματα, η αναστολή απορρίπτεται.

Αν η αναστολή απορριφθεί, η εκτέλεση προχωρά κανονικά. Αν γίνει δεκτή, συνήθως ισχύει μέχρι την έκδοση απόφασης επί της ανακοπής, η οποία προσδιορίζεται σύντομα. Είναι σημαντικό να επισημάνουμε ότι η αναστολή δεν ακυρώνει τη διαταγή, απλώς “παγώνει” τη φυσική αποβολή για ένα διάστημα.Περισσότερα για το θέμα,μπορείς να διαβάσεις και σε σχετικό κείμενο μας για την κατάσχεση και την αναγκαστική εκτέλεση στην Ελλάδα γενικότερα.

10.Τι προβλέπεται για την κατάσχεση εις χείρας τρίτων (π.χ. τράπεζες) με τη διαταγή;

Μια βασική πρόβλεψη του νόμου είναι η δυνατότητα του εκμισθωτή να επιβάλλει κατάσχεση όχι απαραίτητα στα ίδια τα περιουσιακά στοιχεία του ενοικιαστή, αλλά ακόμη και σε τρίτα (φυσικά ή νομικά) πρόσωπα,στην κατοχή των οποίων βρίσκονται τα περιουσιακά στοιχεία του οφειλέτη. Πιο αναλυτικά, προβλέπεται το εξής:

• Η διαταγή πληρωμής που εκδίδεται παράλληλα με την απόδοση μισθίου είναι ένας “ζωντανός” εκτελεστός τίτλος. Επιτρέπει την άμεση δέσμευση χρημάτων σε τράπεζες.
• Η διαδικασία αυτή ονομάζεται “κατάσχεση εις χείρας τρίτου”. Ο τρίτος στην προκειμένη περίπτωση είναι η τράπεζα όπου ο ενοικιαστής διατηρεί λογαριασμό.
• Μόλις ο επιμελητής επιδώσει το κατασχετήριο στην τράπεζα, ο λογαριασμός δεσμεύεται ακαριαία. Ο ενοικιαστής δεν μπορεί να κάνει αναλήψεις ή μεταφορές.
• Η τράπεζα υποχρεούται εντός 8 ημερών να δηλώσει αν υπάρχει το ποσό. Αν υπάρχει, τα χρήματα αποδίδονται απευθείας στον ιδιοκτήτη μετά από κάποιες τυπικές ενέργειες.
• Είναι μια εξαιρετικά αποτελεσματική μέθοδος, ειδικά για ενοικιαστές που εργάζονται ή έχουν επιχειρηματική δραστηριότητα. Τα χρήματα “παγώνουν” πριν προλάβουν να αποσυρθούν από τα τραπεζικά ιδρύματα.
• Πρέπει βέβαια να λαμβάνεται υπόψη το ακατάσχετο όριο μισθών και συντάξεων. Ο νόμος προστατεύει ένα βασικό ποσό για τη διαβίωση του οφειλέτη.
• Ο δικηγόρος-εκδότης της διαταγής βεβαιώνει το ακριβές ποσό της απαίτησης, συμπεριλαμβανομένων των δικαστικών εξόδων. Αυτό το ποσό είναι που δεσμεύεται.

Δίπλα στον πελάτη και τις ανάγκες του.

Αθηνά Κοντογιάννη-Δικηγόρος

Όσα αναφέρονται παραπάνω δεν αποτελούν νομικές συμβουλές και ουδεμία ευθύνη φέρεται για αυτές.Για περισσότερες πληροφορίες,επικοινωνήστε μαζί μας.

1.Πώς κληρονομεί το πρόσωπο που συζούσε μόνιμα σε ελεύθερη ένωση με τον κληρονομούμενο;

Η σημαντικότερη κοινωνική και νομική καινοτομία του νομοσχεδίου είναι η αναγνώριση κληρονομικού δικαιώματος στον σύντροφο ζωής (ελεύθερη ένωση), ο οποίος μέχρι σήμερα ήταν νομικά «ξένος». Σύμφωνα με τις προβλέψεις του νέου νόμου, ο επιζών σύντροφος καλείται πλέον στην πέμπτη τάξη της εξ αδιαθέτου διαδοχής. Αυτό σημαίνει ότι κληρονομεί ολόκληρη την περιουσία μόνο αν δεν υπάρχουν συγγενείς των προηγούμενων τεσσάρων τάξεων (παιδιά, γονείς, αδέλφια, παππούδες κ.λπ.).

Προϋπόθεση για τη θεμελίωση αυτού του δικαιώματος είναι η μόνιμη και αδιάλειπτη συμβίωση για τουλάχιστον τρία (3) έτη πριν από τον θάνατο ή η απόκτηση κοινού τέκνου. Η απόδειξη της συμβίωσης μπορεί να γίνει με κάθε νόμιμο μέσο, αλλά το νομοσχέδιο δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα σε στοιχεία όπως η κοινή κατοικία, η ύπαρξη κοινών τραπεζικών λογαριασμών ή η δημόσια κοινωνική παράσταση ως ζευγάρι. Φυσικά, το δικαστήριο της κατοικίας του κληρονομούμενου είναι αρμόδιο να κρίνει για την συνδρομή ή μη των παραπάνω προϋποθέσεων.

Επιπλέον, στις καινοτομίες του νομοσχεδίου περιλαμβάνεται και η στεγαστική προστασία του συντρόφου. Πιο συγκεκριμένα, ο τελευταίος δικαιούται να παραμείνει στην κύρια κατοικία όπου διέμενε με τον θανόντα για διάστημα ενός (1) έτους από τον θάνατο, χωρίς την καταβολή ανταλλάγματος στους υπόλοιπους κληρονόμους. Το δικαίωμα αυτό είναι ακατάσχετο και σκοπό έχει να δώσει στον επιζώντα τον χρόνο να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες χωρίς τον φόβο της άμεσης έξωσης.

2.Τι είναι η σύμβαση εκ των προτέρων παραίτησης από δικαιώματα στην κληρονομία;

Η σύμβαση αυτή αποτελεί μια μορφή κληρονομικής σύμβασης, η οποία εισάγεται για πρώτη φορά με το καινούργιο νομοσχέδιο. Επιτρέπει σε έναν εν δυνάμει κληρονόμο (π.χ. ένα παιδί ή τον σύζυγο) να συμφωνήσει εγγράφως με τον κληρονομούμενο, όσο ο τελευταίος βρίσκεται εν ζωή, ότι παραιτείται από το μελλοντικό του δικαίωμα στην κληρονομία ή στη νόμιμη μοίρα. Μέχρι σήμερα, ήταν αδιανόητο νομικά να παραιτηθεί εκ των προτέρων ένας κληρονόμος από την νόμιμη μοίρα του, και κάθε τέτοια σύμβαση ήταν άκυρη.

Η σκοπιμότητα αυτής της διάταξης είναι η επίλυση περιουσιακών διαφορών «εν ζωή». Για να εξηγήσουμε τα παραπάνω με ένα παράδειγμα, ας αναφέρουμε ότι, συχνά, σε οικογενειακές επιχειρήσεις ή σε περιπτώσεις μεγάλης ακίνητης περιουσίας, ο κληρονομούμενος επιθυμεί να εξασφαλίσει τη συνέχεια της επιχείρησης σε ένα μόνο παιδί. Με τη σύμβαση παραίτησης, τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας αποδέχονται τη διευθέτηση αυτή, αποφεύγοντας μελλοντικές δικαστικές διαμάχες μετά τον θάνατο του γονέα.

Όσον αφορά την εγκυρότητα αυτής της σύμβασης, απαιτείται αυστηρά η τήρηση του συμβολαιογραφικού τύπου. Ως εκ τούτου, δεν μπορεί να γίνει με ιδιωτικό έγγραφο ή προφορική συμφωνία. Είναι μια πράξη υψηλής τυπικότητας, καθώς αφορά την απεμπόληση ενός δικαιώματος που δεν έχει ακόμη γεννηθεί, και συνεπώς ο νομοθέτης απαιτεί την παρουσία συμβολαιογράφου για τη διασφάλιση της πλήρους συνείδησης των συμβαλλομένων. Μπορεί όμως να γίνει ανάκληση της παραπάνω συμφωνίας, επίσης με συμβολαιογραφικό τύπο.

3.Κι αν η παραίτηση έγινε έναντι ανταλλάγματος;

Είναι πολύ συχνό στην πράξη η παραίτηση από το κληρονομικό δικαίωμα να μην γίνεται χαριστικά, αλλά να αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης συμφωνίας. Το νομοσχέδιο προβλέπει ότι η παραίτηση μπορεί να γίνει έναντι ανταλλάγματος, το οποίο συνήθως καταβάλλεται στον παραιτούμενο κατά τον χρόνο υπογραφής της σύμβασης. Για παράδειγμα, ένας γονέας μεταβιβάζει ένα ακίνητο στο παιδί του σήμερα, με την προϋπόθεση το παιδί να παραιτηθεί από κάθε μελλοντική αξίωση στην υπόλοιπη κληρονομία.

Νομικά, το αντάλλαγμα αυτό θεωρείται προκαταβολή της κληρονομικής μερίδας. Αν η σύμβαση ορίζει ότι το αντάλλαγμα καλύπτει πλήρως τη νόμιμη μοίρα, τότε ο κληρονόμος δεν μπορεί να επανέλθει μετά τον θάνατο και να ζητήσει συμπλήρωμα, ακόμη και αν η αξία της υπόλοιπης περιουσίας αυξήθηκε θεαματικά στο μεσοδιάστημα. Σε περίπτωση αμφιβολίας για το αν και οι κατιόντες (παιδιά/εγγόνια) εκείνου που παραιτήθηκε καταλαμβάνονται από την παραίτηση, τα αποτελέσματα εκτείνονται και στους κατιόντες του παραιτηθέντος.

Όσον αφορά τον τρόπο κατάρτισης, η σύμβαση παραίτησης καταρτίζεται με αυτοπρόσωπη δήλωση των μερών ενώπιον συμβολαιογράφου χωρίς αίρεση ή προθεσμία. Για τη σύναψη της σύμβασης απαιτείται πλήρης δικαιοπρακτική ικανότητα των συμβαλλομένων, όπως και για κάθε δικαιοπραξία, ενώ ακύρωση της σύμβασης δύναται να γίνει μόνο μέσω άσκησης αγωγής λόγω πλάνης, απάτης ή απειλής. Η παραπάνω αγωγή δεν μπορεί να ασκηθεί μετά την πάροδο δύο (2) ετών από τον θάνατο του κληρονομουμένου.

4.Ιδιόγραφη διαθήκη από πρόσωπα που περιθάλπονται σε νοσοκομεία, κλινικές, μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων είναι έγκυρη;

Έχοντας ως στόχο να εισάγει μια πολύ αυστηρή προστασία για τους ηλικιωμένους και τους ασθενείς κληρονομούμενους, ο νόμος ορίζει ότι είναι αυτοδικαίως άκυρη η διαθήκη (ιδιόγραφη ή δημόσια) κατά το μέρος που εγκαθιστά κληρονόμο το ίδρυμα (νοσοκομείο, γηροκομείο), τον ιδιοκτήτη του, ή τους υπαλλήλους του ιδρύματος. Αυτή η διάταξη στοχεύει στην καταπολέμηση της ψυχολογικής πίεσης ή της εκμετάλλευσης προσώπων που βρίσκονται σε κατάσταση ανάγκης. Άλλωστε, βασικό στοιχείο μιας διαθήκης είναι η γνησιότητα της βούλησης του διαθέτη.

Η παραπάνω ακυρότητα επεκτείνεται και σε διαθήκες που συντάχθηκαν εντός τριών (3) μηνών από την έξοδο του ασθενούς από το ίδρυμα, εφόσον η αιτία θανάτου σχετίζεται με την πάθηση για την οποία νοσηλευόταν. Ο νομοθέτης θεωρεί ότι η επιρροή των προσώπων που παρείχαν φροντίδα μπορεί να συνεχίζεται και μετά τη νοσηλεία. Αυτονόητα, η διαθήκη του κληρονόμου είναι αυτοδικαίως άκυρη, σε περίπτωση που ο τελευταίος είχε κηρυχθεί σε δικαστική συμπαράσταση, όπως έχουμε αναλύσει και σε άλλο κείμενο μας.

Εξαίρεση στον κανόνα αυτό υπάρχει μόνο αν ο τιμώμενος υπάλληλος ή ιδιοκτήτης είναι ταυτόχρονα και εξ αδιαθέτου κληρονόμος του διαθέτη (π.χ. αν το παιδί του διαθέτη τυχαίνει να είναι ιατρός στην κλινική). Επομένως, σε μια τέτοια περίπτωση η διαθήκη θα ήταν έγκυρη, καθώς η προστασία της οικογένειας υπερτερεί από την θέση εργασίας που έχει ο κληρονόμος του διαθέτη. Σε κάθε άλλη περίπτωση, η περιουσία δεν μπορεί να «διολισθήσει» προς τους παρόχους φροντίδας, προστατεύοντας έτσι τους νόμιμους συγγενείς.

5.Ποια είναι η έννοια της κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου;

Η κληρονομική σύμβαση είναι μια διμερής συμφωνία ανάμεσα στον κληρονομούμενο και ένα άλλο πρόσωπο. Σε αντίθεση με τη διαθήκη, η οποία είναι μονομερής πράξη και ανακαλείται ελεύθερα οποτεδήποτε, η κληρονομική σύμβαση δεσμεύει τον κληρονομούμενο. Μέσω αυτής, ο κληρονομούμενος υπόσχεται να εγκαταστήσει τον αντισυμβαλλόμενο ως κληρονόμο του. Αυτονόητα, λόγω της εξαιρετικής σημασίας της, η κληρονομική σύμβαση περιβάλλεται από αυστηρές διατυπώσεις για την αποφυγή πλάνης ή εξαναγκασμού.

Με τη σύμβαση αυτή, ο κληρονομούμενος αναλαμβάνει τη συμβατική δέσμευση να εγκαταστήσει τον αντισυμβαλλόμενο ως κληρονόμο του ή να του αφήσει μια κληροδοσία. Η ειδοποιός διαφορά είναι η δεσμευτικότητα: ο κληρονομούμενος δεν μπορεί πλέον να αλλάξει γνώμη μονομερώς και να συντάξει μια νέα διαθήκη που να αναιρεί τη σύμβαση, προσφέροντας έτσι στον κληρονόμο μια βέβαιη προσδοκία δικαιώματος που δεν υπήρχε στο παρελθόν.

Η σύμβαση αυτή μπορεί να είναι αμφοτεροβαρής. Για παράδειγμα, ο κληρονόμος μπορεί να αναλάβει την υποχρέωση να φροντίζει τον κληρονομούμενο μέχρι τον θάνατό του, με αντάλλαγμα την κληρονομία. Αυτό λύνει το πρόβλημα της «εγκατάλειψης» των ηλικιωμένων, καθώς δημιουργεί ένα ισχυρό νομικό κίνητρο για την παροχή φροντίδας. Λόγω της σοβαρότητάς της, η κληρονομική σύμβαση απαιτεί αυτοπρόσωπη εμφάνιση των μερών ενώπιον συμβολαιογράφου και κατά συνέπεια δεν επιτρέπεται η αντιπροσώπευση.

6.Μπορεί να ακυρωθεί μια κληρονομική σύμβαση;

Επειδή η κληρονομική σύμβαση βασίζεται στη συμφωνία δύο μερών, η ανάκλησή της δεν είναι τόσο απλή όσο στη διαθήκη. Υπάρχει η δυνατότητα να λυθεί με μεταγενέστερη συμβολαιογραφική σύμβαση αν συμφωνούν και οι δύο πλευρές. Φυσικά, η βούληση των 2 πλευρών για ακύρωση της παραπάνω σύμβασης θα πρέπει να είναι αυθεντική, δηλαδή να μην εξαρτάται από κάποιον όρο/αίρεση/προθεσμία και οριστική. Με άλλα λόγια, δεν χωρεί ανάκληση της ανάκλησης για την σύμβαση που είχε καταρτισθεί.

Αν όμως ο κληρονομούμενος θέλει να την ακυρώσει μόνος του, πρέπει να συντρέχουν ειδικοί λόγοι. Ένας τέτοιος λόγος είναι η υπαναχώρηση για λόγους βαριάς αχαριστίας του κληρονόμου ή η μη εκπλήρωση των υποχρεώσεων που ανέλαβε (π.χ. αν σταμάτησε να τον φροντίζει). Επίσης, αν ο κληρονομούμενος αποκτήσει τέκνο μετά τη σύμβαση το οποίο δεν γνώριζε ότι θα αποκτήσει, μπορεί να ζητήσει τη δικαστική ακύρωση της σύμβασης για να προστατεύσει το νέο του παιδί, μέσω της παροχής και σε αυτό ορισμένης κληρονομικής μερίδας

Τέλος, η σύμβαση μπορεί να προσβληθεί για τους κλασικούς λόγους ακυρότητας των δικαιοπραξιών: πλάνη, απάτη ή απειλή. Αν αποδειχθεί ότι ο κληρονομούμενος εξαναγκάστηκε να υπογράψει τη σύμβαση, αυτή ακυρώνεται δικαστικά και η περιουσία επιστρέφει στους εξ αδιαθέτου κληρονόμους. Η αυτοπρόσωπη εμφάνιση ισχύει και ως προς την ανατροπή της παραπάνω σύμβασης=τα μέρη οφείλουν να παραστούν αυτοπροσώπως στον συμβολαιογράφο για τις υπογραφές και δεν μπορούν  να αντιπροσωπευτούν από άλλα πρόσωπα.

7.Ευθύνεται πλέον ο κληρονόμος για τα χρέη της κληρονομίας;

Με βάση το πνεύμα και τα όσα ορίζει το νομοσχέδιο, στο εξής ο κληρονόμος δεν ευθύνεται με την ατομική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας. Εξαίρεση στα παραπάνω συντρέχει εφόσον ο κληρονόμος δηλώσει στον γραμματέα του δικαστηρίου της κληρονομίας ότι θα διαχειρίζεται την κληρονομία και θα τη διαθέτει ελεύθερα. Ουσιαστικά, από την στιγμή που ο κληρονόμος ζητήσει την δικαστική εκκαθάριση της κληρονομίας με σχετική δήλωση στον γραμματέα του δικαστηρίου, η κληρονομία αποχωρίζεται από την ατομική του περιουσία.

Πριν από την απόφαση που διατάσσει την εκκαθάριση της κληρονομίας, ο κληρονόμος δεν έχει δικαίωμα να διαθέτει αντικείμενα της κληρονομίας χωρίς άδεια του δικαστηρίου. Όσον αφορά την άδεια του δικαστηρίου, η τελευταία παρέχεται για σπουδαίο λόγο που αφορά τη ζωή ή την υγεία του κληρονόμου ή του συζύγου, των γονέων ή των τέκνων του. Ο κληρονόμος ευθύνεται και με την ατομική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας, αν διέθεσε αντικείμενα της κληρονομίας κατά παράβαση των παραπάνω.

Κάθε διάθεση που έγινε από τον κληρονόμο κατά παράβαση των παραπάνω είναι άκυρη υπέρ των δανειστών της κληρονομίας, εφόσον ματαιώνει την ικανοποίηση των απαιτήσεών τους. Από την άλλη πλευρά, ο κληρονόμος έχει δικαίωμα να αποκομίζει τα ωφελήματα της κληρονομίας. Επίσης, έχει δικαίωμα να διαθέτει κεφάλαιο της κληρονομίας προς τον σκοπό της ικανοποίησης των δανειστών της ή της συντήρησης των αντικειμένων της. Όμως, αν από υπαιτιότητα του κληρονόμου μειώθηκε η αξία της κληρονομίας, οι αξιώσεις των δανειστών της μπορούν να ικανοποιηθούν και από την ατομική περιουσία του.

8.Πώς κληρονομεί στο εξής ο/η σύζυγος που επιζεί;

Ο επιζών σύζυγος διατηρεί το ποσοστό του (1/4 στην πρώτη τάξη, 1/2 στις υπόλοιπες), αλλά η μεγάλη αλλαγή αφορά τη φύση του δικαιώματος στη νόμιμη μοίρα. Σύμφωνα με τα όσα ορίζει πλέον ο νόμος, η νόμιμη μοίρα δεν είναι πλέον εμπράγματο δικαίωμα επί των ακινήτων, αλλά ενοχική αξίωση. Αυτό σημαίνει ότι ο σύζυγος δικαιούται να λάβει την αξία της μερίδας του σε χρήμα. Το ίδιο φυσικά ισχύει και για τα τέκνα του κληρονομούμενου, επομένως είναι αρκετά πιθανό να δούμε στο μέλλον οικονομικές συμφωνίες ανάμεσα στους κληρονόμους.

Αυτή η αλλαγή είναι επαναστατική διότι αποτρέπει τη συνιδιοκτησία («εξ αδιαιρέτου») ανάμεσα στον σύζυγο και τα παιδιά, η οποία συχνά οδηγούσε σε παράλυση της διαχείρισης των ακινήτων. Ωστόσο, το δικαίωμα του συζύγου στην κληρονομία αποκλείεται αν ο κληρονομούμενος είχε ήδη ασκήσει αγωγή διαζυγίου για βάσιμο λόγο πριν από τον θάνατό του. Δεν απαιτείται πλέον να έχει εκδοθεί τελεσίδικη απόφαση· αρκεί η ύπαρξη της εκκρεμούς δίκης και η απόδειξη ότι ο λόγος του διαζυγίου ήταν υπαρκτός.

Αν στην κληρονομία δεν καλείται σύζυγος ή συγγενής του κληρονομουμένου, αυτή περιέρχεται στο πρόσωπο με το οποίο ο κληρονομούμενος συζούσε μόνιμα σε ελεύθερη ένωση για χρονικό διάστημα τουλάχιστον τριών (3) ετών πριν από τον θάνατό του ή χωρίς χρονικό περιορισμό αν είχε αποκτήσει κοινά τέκνα με τον κληρονομούμενο και αυτά εξέπεσαν για οποιονδήποτε λόγο πριν από τον θάνατο του. Το πρόσωπο αυτό αποκτά την κληρονομία ήδη κατά τον χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου, μόνο εφόσον εγκριθεί από το αρμόδιο δικαστήριο.

9.Με ποιον τρόπο δημοσιεύονται οι κληρονομικές συμβάσεις και οι διαθήκες;

Το νομοσχέδιο προχωρά στην πλήρη ψηφιοποίηση της διαδικασίας δημοσίευσης τόσο για τις διαθήκες όσο και για τις κληρονομικές συμβάσεις. Όλες οι κληρονομικές συμβάσεις και οι δημόσιες διαθήκες καταχωρίζονται υποχρεωτικά στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Διαθηκών, το οποίο τηρείται κεντρικά. Η δημοσίευση δεν απαιτεί πλέον την αυτοπρόσωπη παρουσία μαρτύρων στο Ειρηνοδικείο για την ανάγνωση. Η διαδικασία μάλιστα πλέον αποκτά ακόμα μεγαλύτερη ταχύτητα και ευελιξία, όπως είχαμε περιγράψει σε πρόσφατο κείμενο μας.

Ο συμβολαιογράφος που κατέχει τη σύμβαση ή τη διαθήκη συντάσσει ένα πρακτικό δημοσίευσης αμέσως μόλις λάβει γνώση του θανάτου. Το πρακτικό αυτό αναρτάται ψηφιακά και καθίσταται προσβάσιμο σε κάθε ενδιαφερόμενο που έχει έννομο συμφέρον. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν πλέον να ενημερώνονται αυτόματα για την ύπαρξη κληρονομικών ρυθμίσεων, γεγονός που ενισχύει τη διαφάνεια και την ταχύτητα στην διεκπεραίωση των παραπάνω διαδικασιών που επηρεάζουν πληθώρα θεμάτων του δικαίου.

Με βάση τα παραπάνω γίνεται πλέον εμφανές, ότι εξαλείφεται ο κίνδυνος να «χαθεί» μια διαθήκη ή να μην ανευρεθεί εγκαίρως μετά τον θάνατο του διαθέτη, καθώς η πληροφορία για την ύπαρξη του εγγράφου είναι πλέον προσβάσιμη. Επιπλέον, για τις ιδιόγραφες διαθήκες που δεν είχαν κατατεθεί σε συμβολαιογράφο, προβλέπεται ότι όποιος τις κατέχει οφείλει να τις προσκομίσει στον συμβολαιογράφο ή στο δικαστήριο για δημοσίευση αμέσως μόλις πληροφορηθεί τον θάνατο προκειμένου να εκκινήσει η διαδικασία της δημοσίευσης.

10.Κι αν ο κληρονομούμενος έκανε δωρεές/χαριστικές πράξεις όσο ζούσε;

Στο νέο δίκαιο, οι δωρεές που έγιναν εν ζωή εξετάζονται με μεγάλη προσοχή για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας. Η νόμιμη μοίρα παύει να είναι εμπράγματο δικαίωμα επί των ακινήτων και μετατρέπεται σε ενοχική αξίωση για την καταβολή χρηματικού ποσού. Εάν η υπάρχουσα κληρονομιαία περιουσία δεν επαρκεί για να καλύψει αυτό το χρηματικό ποσό λόγω των δωρεών που προηγήθηκαν, ο μεριδούχος έχει το δικαίωμα να στραφεί κατά των δωρεολήπτων ασκώντας τη λεγόμενη «μέμψη άστοργης δωρεάς».

 Όλες οι χαριστικές παροχές που έγιναν τα τελευταία δέκα (10) έτη πριν από τον θάνατο προστίθενται πλασματικά στην αξία της κληρονομίας για να βρεθεί η «νόμιμη μοίρα» των δικαιούχων. Ο μεριδούχος έχει το δικαίωμα να ζητήσει την ανατροπή της δωρεάς κατά το μέρος που απαιτείται για να συμπληρωθεί η δική του μερίδα. Ο νόμος προστατεύει έτσι το «αναγκαστικό» κληρονομικό δίκαιο των στενών συγγενών, εμποδίζοντας τον κληρονομούμενο να τους αποκληρώσει έμμεσα εκμηδενίζοντας την περιουσία του μέσω δωρεών πριν πεθάνει.

Ιδιαίτερη μέριμνα λαμβάνεται για τις περιπτώσεις όπου έχει υπογραφεί κληρονομική σύμβαση. Επειδή η σύμβαση αυτή δεσμεύει τον κληρονομούμενο, ο νόμος ορίζει ότι αν αυτός προχωρήσει σε δωρεές με σκοπό να ματαιώσει την προσδοκία του συμβατικού κληρονόμου (π.χ. του ανθρώπου που τον φροντίζει), οι πράξεις αυτές προσβάλλονται δικαστικά. Ο τιμώμενος από τη σύμβαση έχει το δικαίωμα, μετά την επαγωγή της κληρονομίας, να ζητήσει τη διάρρηξη των δωρεών αυτών εντός αποκλειστικής προθεσμίας δύο (2) ετών.

Δίπλα στον πελάτη και τις ανάγκες του.

Αθηνά Κοντογιάννη-Δικηγόρος

Όσα αναφέρονται παραπάνω δεν αποτελούν νομικές συμβουλές και ουδεμία ευθύνη φέρεται για αυτές.Για περισσότερες πληροφορίες,επικοινωνήστε μαζί μας.

1.Τι ορίζουμε ως συκοφαντική δυσφήμιση σήμερα;

Με τον όρο ‘συκοφαντική δυσφήμιση’ εννοούμε το έγκλημα της δυσφήμισης όταν αυτό περιλαμβάνει και πρόσθετα χαρακτηριστικά που επαυξάνουν το άδικο της πράξης. Πιο συγκεκριμένα, ο ισχυρισμός/γεγονός που διαδίδεται από τον δράστη σε τρίτους απαιτείται να είναι ψευδής, δηλαδή να μην ανταποκρίνεται στην αλήθεια και την πραγματική κατάσταση των πραγμάτων. Αυτονόητο είναι ότι ο δράστης απαιτείται να έχει εξωτερικεύσει τον ισχυρισμό του προς τρίτους και να μην αποτελεί σκέψη, συναίσθημα κλπ.

Μια ακόμη απαίτηση του νόμου για να θεωρείται ότι τελείται το έγκλημα της συκοφαντικής δυσφήμισης, είναι ο δράστης να γνώριζε ότι το γεγονός που διαδίδεται είναι ψευδές. Δηλαδή, είναι αναγκαίο ο δράστης να γνώριζε και να αποδεχόταν έστω και ως ενδεχόμενο ότι ο ισχυρισμός που διαδίδεται είναι ψευδής. Συνεπώς σε περίπτωση που αγνοούσε το παραπάνω γεγονός, ακόμη και από αμέλεια, τότε δεν στοιχειοθετείται το αδίκημα της συκοφαντικής δυσφήμησης.

Η βασική διαφορά του αδικήματος της συκοφαντικής δυσφήμισης σε σχέση με εκείνο της εξύβρισης είναι ότι στο τελευταίο, η προσβολή του δράστη πραγματοποιείται απευθείας προς το πρόσωπο του θύματος.Επομένως,το τελευταίο έχει το περιθώριο να αντιδράσει απαντώντας στον δράστη με την προσβολή να μένει σε προσωπικό επίπεδο και να μην διαδίδεται σε αόριστο αριθμό προσώπων.

2.Ποια στοιχεία είναι κρίσιμα για να θεωρηθεί ένας ισχυρισμός ως συκοφαντική δυσφήμιση;

Όπως αναφέραμε και παραπάνω, ο νόμος θεωρεί ως κρίσιμο το γεγονός που διαδίδεται ψευδώς να είναι ικανό να πλήξει την τιμή/υπόληψη του θύματος. Με άλλα λόγια, ενδιαφέρει το κατά πόσο το παραπάνω γεγονός/ισχυρισμός μπορούσε να προκαλέσει την δικαιολογημένη εντύπωση σε αόριστο αριθμό προσώπων σχετικά με την αλήθεια του. Φυσικά, το παραπάνω κριτήριο δεν έχει αντικειμενική εμβέλεια και πρέπει να εξετάζει η κάθε περίπτωση ξεχωριστά προτού φτάσουμε σε κάποιο οριστικό συμπέρασμα.

Ειδικά για την περίπτωση που το ψευδές γεγονός διαδίδεται μέσω διαδικτύου ή δημόσια με οποιονδήποτε τρόπο, ο νόμος επιβάλλει ως ποινή στον δράστη φυλάκιση τουλάχιστον 6 μηνών καθώς και χρηματική ποινή. Ο λόγος της αυξημένης ποινής οφείλεται στον μεγάλο αριθμό προσώπων προς τα οποία διαδίδεται ο ψευδής ισχυρισμός και επομένως, είναι δυνατόν να σχηματιστούν ευκολότερα λανθασμένες εντυπώσεις σχετικά με το θύμα της δυσφήμισης καθώς η αλήθεια ή όχι του ισχυρισμού επιβεβαιώνεται πιο δύσκολα.

Ένα ακόμη στοιχείο που είναι κρίσιμο να λαμβάνεται υπόψη είναι το κατά πόσον ο δράστης της συκοφαντικής δυσφήμισης γνώριζε εάν το γεγονός/ισχυρισμός που διαδίδει είναι ψευδές. Η γνώση ή μη του δράστη σχετικά με το ψευδές του ισχυρισμού αποδεικνύεται αρκετά δύσκολα και πρέπει να συνδυάζονται αρκετοί παράγοντες όπως, ο τρόπος και το ύφος που χρησιμοποιούσε ο δράστης κατά την διάδοση του ισχυρισμού, η συχνότητα με την οποία αναφερόταν στον ψευδή ισχυρισμό κλπ.

3.Ποιες τροποποιήσεις έγιναν στο αδίκημα της συκοφαντικής δυσφήμισης;

Ο τρόπος με τον οποίο ρυθμίζεται το αδίκημα της συκοφαντικής δυσφήμισης στον Ποινικό Κώδικα έχει αλλάξει εδώ και 3 έτη. Ειδικότερα, μέχρι το 2023 προβλεπόταν ότι δεν αποτελεί συκοφαντική δυσφήμιση η δυσμενής κρίση για επιστημονικές/καλλιτεχνικές/επαγγελματικές εργασίες καθώς και οι εκφράσεις που περιέχονται σε έγγραφο δημόσιας αρχής για σχετικά αντικείμενα. Εξαίρεση στα παραπάνω αποτελούσε η περίπτωση που προέκυπτε σαφής σκοπός εξύβρισης από την πράξη του δράστη.

Το ίδιο συνέβαινε (=δεν αποτελούσαν άδικη πράξη) οι εκδηλώσεις που γίνονταν για την εκτέλεση νόμιμων καθηκόντων οι οποίες είχαν ως αιτία το δικαιολογημένο ενδιαφέρον. Η παραπάνω διάταξη αφορούσε κυρίως τους δημοσιογράφους και τα λεγόμενα τους, και με βάση αυτήν ακόμη κι αν οι ισχυρισμοί που διέδιδε ένας δημοσιογράφος σχετικά με ορισμένο πρόσωπο ήταν αναληθείς, ο ίδιος μπορούσε να απαλλαγεί από την κατηγορία της συκοφαντικής δυσφήμισης επικαλούμενος την παραπάνω διάταξη.

Όπως τονίσαμε και παραπάνω οι διατάξεις αυτές δεν υπάρχουν πλέον στον Ποινικό Κώδικα, και επομένως ο κατηγορούμενος για συκοφαντική δυσφήμιση δεν μπορεί να επικαλεστεί αυτούς τους λόγους άρσης του αδίκου. Ακόμη, ο νομοθέτης τόνισε ρητά ότι η διάδοση ισχυρισμών ενώπιον δημόσιων λειτουργών (δικαστών/εισαγγελέων) δεν αποτελεί συκοφαντική δυσφήμιση, εφόσον οι δημόσιοι λειτουργοί ασκούν το λειτούργημα της απονομής της δικαιοσύνης=αρκεί να πρόκειται για δικαστική διαμάχη μεταξύ των διαδίκων.

4.Υπάρχει πλέον το αδίκημα της ‘δυσφήμισης’;

Το αδίκημα της δυσφήμισης έχει καταργηθεί από τον νομοθέτη ήδη από το 2023 σε μια προσπάθεια απλοποίησης της ύλης του Ποινικού Κώδικα. Το παραπάνω αδίκημα προέβλεπε ότι όποιος, με οποιονδήποτε τρόπο, ισχυριζόταν ή διέδιδε ενώπιον τρίτου για κάποιον άλλον γεγονός που θα μπορούσε να βλάψει την τιμή ή την υπόληψη του, τιμωρούνταν με φυλάκιση έως 1 έτος ή χρηματική ποινή. Παρατηρούμε, δηλαδή, ότι πολλά στοιχεία από το αδίκημα της δυσφήμισης είναι κοινά με εκείνα από το αδίκημα της συκοφαντικής δυσφήμισης.

Στην ιδιαίτερα διακεκριμένη περίπτωση, όπου το αδίκημα της δυσφήμισης τελούνταν δημόσια με οποιονδήποτε τρόπο ή μέσω διαδικτύου, ο νόμος προέβλεπε αυστηρότερη ποινή για τον δράστη, δηλαδή φυλάκιση έως 3 έτη ή χρηματική ποινή. Φυσικά, αναγκαίο στοιχείο κατά τον νόμο είναι να έχει περιέλθει το γεγονός σε γνώση του τρίτου προσώπου, δηλαδή το τρίτο πρόσωπο να έχει αντιληφθεί πλήρως τον ψευδή ισχυρισμό και όχι απλώς να τον αγνόησε/να μην τον αντιλήφθηκε, διότι τότε θα πρόκειται για απόπειρα και όχι ολοκληρωμένο έγκλημα.

Ακόμη, ο δράστης όταν διέδιδε ένα ‘γεγονός’, έπρεπε να αναφέρεται σε ορισμένο πραγματικό περιστατικό του εξωτερικού κόσμου και όχι σε απλή έκφραση κρίσης/συναισθήματος. Αυτονόητα, έπρεπε να γνωρίζει ότι διαδίδει τον ισχυρισμό/γεγονός ενώπιον τρίτων και ότι το τελευταίο μπορεί να μειώσει την τιμή/υπόληψη του θύματος. Επομένως, απλές προσβολές του θύματος με ευθείς χαρακτηρισμούς που γίνονταν προς το πρόσωπο του δεν θεωρούνται ‘δυσφήμιση’ αλλά υπάγονταν στην έννοια της ‘εξύβρισης’.

5.Μπορεί να επιδικαστεί ηθική βλάβη στο θύμα της συκοφαντικής δυσφήμισης;

Το θύμα της συκοφαντικής δυσφήμισης υφίσταται προσβολή στην προσωπικότητα του καθώς και στην υπόληψη του, αφού ο περίγυρος του ή ακόμη και αόριστος αριθμός προσώπων δέχονται ως αληθές ένα ψευδές γεγονός που μειώνει την τιμή του. Με αυτόν τον τρόπο, επέρχεται στην ουσία αμφισβήτηση της προσωπικής και επαγγελματικής έκφανσης της προσωπικότητας του θύματος, αφού είναι πιθανό το δυσφημιστικό γεγονός να έχει συνέπειες και στον επαγγελματικό του βίο γενικά.

Αποτέλεσμα των παραπάνω είναι ότι σε περίπτωση άσκησης αγωγής εκ μέρους του θύματος με την οποία το τελευταίο ζητά αποζημίωση λόγω αδικοπραξίας που τελέστηκε από τον δράστη σε βάρος του (η συκοφαντική δυσφήμιση αποτελεί και στο αστικό δίκαιο άδικη πράξη), με την αγωγή έγκυρα ζητείται και η επιδίκαση ποσού λόγω ηθικής βλάβης. Φυσικά, ο δικαστής δεν δεσμεύεται να επιδικάσει το ποσό που θα ζητηθεί με την αγωγή λόγω ηθικής βλάβης, δεν μπορεί όμως να χορηγήσει μεγαλύτερο ποσό από αυτό που ζητείται.

Για τον προσδιορισμό του κονδυλίου της ηθικής βλάβης συνεκτιμώνται αρκετοί παράγοντες από το δικαστήριο όπως η επίδραση που είχε η συκοφαντική δυσφήμιση στην προσωπικότητα και την ζωή του θύματος, τα χαρακτηριστικά του τελευταίου όπως η ηλικία/καταγωγή/επάγγελμα/μόρφωση του καθώς και ο τρόπος με τον οποίο διαδόθηκε ο ισχυρισμός. Είναι διαφορετικό να διαδίδεται ένας ψευδής ισχυρισμός σε 2-3 πρόσωπα και διαφορετικό να γίνεται η διάδοση σε αόριστο αριθμό προσώπων στα κοινωνικά δίκτυα.

6.Τι ισχύει όταν πρόκειται για δημοσίευμα σε εφημερίδα/ιστοσελίδα;

Όταν πρόκειται για δημοσίευμα σε έντυπο ή διαδικτυακή ιστοσελίδα, τότε και με την προϋπόθεση ότι το δημοσίευμα περιέχει συκοφαντικούς ισχυρισμούς και διαδόσεις, ο νόμος προβλέπει μια διαφορετική μορφή επίλυσης της ένδικης διαφοράς. Αρχικά, το πρόσωπο που υπέστη την προσβολή απαιτείται να επιδώσει εξώδικη και έγγραφη πρόσκληση προς τον ιδιοκτήτη/διευθυντή σύνταξης του εντύπου, όπως θα δούμε παρακάτω. Στόχος του νομοθέτη είναι η ταχεία εκκαθάριση των διαφορών αυτών χωρίς επιβάρυνση των δικαστηρίων.

Η αγωγή του θύματος κατά του ιδιοκτήτη/διευθυντή σύνταξης του εντύπου ασκείται μόνο αν δεν επέλθει αποκατάσταση της προσβολής με ενέργειες των αρμόδιων προσώπων του εντύπου. Μάλιστα, ο νόμος ορίζει ότι, εφόσον αποκατασταθεί η προσβολή που υπέστη το θύμα μέσω δημοσίευσης νέου άρθρου, τότε το θύμα δεν μπορεί να ασκήσει αγωγή αποζημίωσης λόγω ηθικής βλάβης, ακόμη κι αν υπέστη την τελευταία εξαιτίας του δημοσιεύματος. Η ηθική βλάβη θεωρείται ότι ‘εξαλείφθηκε΄ με το δημοσίευμα που αποκατέστησε την αλήθεια των πραγμάτων.

Εξαίρεση στα παραπάνω αποτελεί η περίπτωση που παρά την δημοσίευση της ανάκλησης του συκοφαντικού δημοσιεύματος, έχει αποδεδειγμένα προκληθεί στο θύμα περιουσιακή ζημία που οφείλεται στο συκοφαντικό δημοσίευμα. Εκεί ο νόμος ορίζει ότι το θύμα μπορεί να προσφύγει στο δικαστήριο με αγωγή για να διεκδικήσει την περιουσιακή ζημία αυτή. Η αστική αξίωση του θύματος είναι ανεξάρτητη από την ενδεχόμενη πορεία της ποινικής δίωξης του ιδιοκτήτη/διευθυντή σύνταξης του εντύπου.

7.Υπάρχει δυνατότητα για εξωδικαστική επίλυση της διαφοράς;

Εφόσον πρόκειται για δημοσίευμα στον τύπο ή στο διαδίκτυο που περιέχει συκοφαντικούς ισχυρισμούς/γεγονότα σχετικά με κάποιο πρόσωπο, το τελευταίο, πριν ασκήσει αγωγή αποζημίωσης και άρσης της προσβολής, υποχρεούται να καλέσει με έγγραφη και εξώδικη πρόσκληση τον ιδιοκτήτη του έντυπου ή το διευθυντή σύνταξης του. Το αρμόδιο κάθε φορά πρόσωπο καλείται να αποκαταστήσει την αλήθεια των γεγονότων, δημοσιεύοντας το κείμενο που θα του υποδείξει το θύμα με έμφαση στις συκοφαντικές φράσεις που δεν ήταν ορθές.

Ο νόμος θεωρεί ότι η αποκατάσταση της προσβολής έχει συντελεσθεί αν ο ιδιοκτήτης του εντύπου/ο διευθυντής σύνταξης εντός 10 ημερών ή στο αμέσως επόμενο τεύχος κυκλοφορίας ανακαλέσει ρητά την προσβολή με την παραπάνω δημοσίευση που γίνεται στην ίδια ή σε ανάλογη θέση και φύλλο. Επιπρόσθετα, αφού γίνει η παραπάνω δημοσίευση απαιτείται η τελευταία να κοινοποιηθεί στο θύμα, προκειμένου να λάβει γνώση της αποκατάστασης της αλήθειας και της νέας κατάστασης που παρουσιάστηκε στον Τύπο.

Σε περίπτωση που παρέλθει άπρακτο το χρονικό διάστημα των 10 ημερών που αναφέραμε, τότε ο νόμος θεωρεί κατά τεκμήριο ότι ο ιδιοκτήτης του εντύπου ή ο διευθυντής σύνταξης αρνήθηκαν να αποκαταστήσουν την προσβολή που υπέστη το θύμα λόγω του συκοφαντικού δημοσιεύματος. Το ίδιο ισχύει κι αν η δημοσίευση δεν γίνει στο αμέσως επόμενο τεύχος του τύπου. Από εκείνο το σημείο και έπειτα, το θύμα μπορεί να ασκήσει αγωγή άρσης της προσβολής και αποζημίωσης στο αρμόδιο δικαστήριο.

8.Μπορεί να ζητηθεί αποζημίωση με ασφαλιστικά μέτρα;

Όπως είχαμε τονίσει και σε πρόσφατο κείμενο μας στο οποίο κάναμε εκτενή αναφορά στα ασφαλιστικά μέτρα, για να γίνει δεκτή η αίτηση ασφαλιστικών μέτρων από το δικαστήριο απαιτείται να αποδειχθεί ότι συντρέχει επικείμενος κίνδυνος για τον αιτούντα ή επείγουσα περίπτωση. Εφόσον δηλαδή, δεν εκδοθεί άμεσα μια απόφαση ασφαλιστικών μέτρων υπέρ του, ο αιτών καλείται να αποδείξει ότι θα υποστεί ανεπανόρθωτη ή δύσκολα επανορθώσιμη βλάβη. Αυτές είναι σε γενικές γραμμές οι βασικές προϋποθέσεις για τα ασφαλιστικά μέτρα.

Τα πράγματα όμως αλλάζουν όταν ζητείται αποζημίωση λόγω κάποιας άδικης πράξης που τελέστηκε σε βάρος του θύματος. Εκεί, ο νόμος απαιτεί να αποδειχθεί πέραν πάσης αμφιβολίας ότι έχει τελεστεί άδικη πράξη (όπως η διάδοση ψευδών ισχυρισμών σε βάρος του θύματος) και όχι να θεωρείται απλώς ως πιθανό από το δικαστήριο. Αυτός είναι και ο λόγος που δεν μπορεί να ζητηθεί με αίτηση ασφαλιστικών μέτρων η καταβολή αποζημίωσης προς το θύμα, αφού κατά το στάδιο αυτό δεν έχει αποδειχθεί (ακόμη) ότι τελέστηκε συκοφαντική δυσφήμιση.

Είναι διαφορετική η περίπτωση, όπου με αίτηση ασφαλιστικών μέτρων το θύμα ζητά να αφαιρεθεί δημοσίευμα από μεγάλης κυκλοφορίας έντυπο, εφόσον οι πληροφορίες εντός του δημοσιεύματος θίγουν την προσωπικότητα του. Απαραίτητο είναι βέβαια, οι πληροφορίες που αναφέρει το δημοσίευμα να είναι ψευδείς και να προσβάλλουν βάναυσα την τιμή του θύματος. Το κατά πόσο υπήρχε γνώση του ιδιοκτήτη/συντάκτη του εντύπου σχετικά με το ψευδές των πληροφοριών εξαρτάται, όπως είπαμε, από τις περιστάσεις.

9.Ποια είναι η έννοια του ‘δικαιώματος στην προσωπικότητα’;

Το συγκεκριμένο δικαίωμα, στο οποίο γίνονται συχνά αναφορές από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, περιλαμβάνει ένα σύνολο αξιών που αφορούν το ίδιο το πρόσωπο. Πιο αναλυτικά, το δικαίωμα αναφέρεται στην σωματική ακεραιότητα και υγεία, στην τιμή και υπόληψη, στην ιδιωτική ζωή και το απόρρητο, στο δικαίωμα στην εικόνα, στην προστασία προσωπικών δεδομένων καθώς και στην πνευματική δημιουργία. Όλα τα παραπάνω αποτελούν εκφάνσεις της προσωπικότητας, η καθεμία από τις οποίες προστατεύεται αυτοτελώς.

Δεν απαιτείται δηλαδή το πρόσωπο να δέχεται προσβολή σε όλους τους παραπάνω τομείς συνολικά για να θεωρείται ότι προσβάλλεται η προσωπικότητα του. Αρκεί να προσβληθεί ακόμη και μια πτυχή της προσωπικότητας του, δηλαδή ένας από τους παραπάνω τομείς. Για παράδειγμα, αν προσβληθεί το δικαίωμα στην εικόνα του προσώπου, με την παράνομη βιντεοσκόπηση του τελευταίου και την χρήση της καταγραφής από τρίτους, τότε θεωρείται ότι προσβάλλεται συνολικά η προσωπικότητα του προσώπου που καταγράφηκε παράνομα.

Εφόσον υπάρχει προσβολή της προσωπικότητας, το πρόσωπο/θύμα της προσβολής δικαιούται από τον νόμο να ασκήσει αγωγή με αίτημα να αρθεί η προσβολή της προσωπικότητας του και να μην επαναληφθεί στο μέλλον (με κάποιον από τους τρόπους που αναφέραμε παραπάνω, εφόσον πρόκειται για συκοφαντικό δημοσίευμα). Στην αγωγή μπορεί να σωρευθεί και αίτημα αποζημίωσης λόγω ηθικής βλάβης εφόσον ληφθεί υπόψη η βαρύτητα της προσβολής και η επίδραση της στην προσωπικότητα του θύματος.

10.Πότε δημοσιεύεται η καταδικαστική απόφαση του ποινικού δικαστηρίου;

Μια ενδιαφέρουσα δυνατότητα που προβλέπει ο νόμος για το θύμα είναι, εφόσον η απόφαση του δικαστηρίου είναι καταδικαστική για τον δράστη του αδικήματος της συκοφαντικής δυσφήμισης, να δημοσιευθεί στον τύπο η καταδικαστική απόφαση. Η δημοσίευση αυτή γίνεται με αίτηση του θύματος στο δικαστήριο, εφόσον το θύμα έχει υποβάλλει έγκληση κατά την έναρξη της διαδικασίας, που αποτελεί και προϋπόθεση για να διωχθεί ποινικά ο δράστης.

Εάν το δικαστήριο δεχθεί την αίτηση του θύματος σχετικά με την δημοσίευση της καταδικαστική απόφασης, τότε στην ίδια την απόφαση ορίζεται ο τρόπος και η προθεσμία εντός της οποίας θα γίνει η δημοσίευση της απόφασης. Πλέον είναι αρκετά συχνό η απόφαση να δημοσιεύεται σε διαδικτυακούς τόπους και ιστοσελίδες, αφού έχουν την ίδια αν όχι περισσότερη δυναμική κοινού σε σχέση με τις έντυπες εφημερίδες. Το μέσο δημοσίευσης της απόφασης εξαρτάται και από την απήχηση που είχαν οι συκοφαντικοί ισχυρισμοί του δράστη.

Εφόσον διαταχθεί η δημοσίευση της καταδικαστικής απόφασης και ο δράστης δεν φροντίσει εντός της προθεσμίας που ορίστηκε για την παραπάνω δημοσίευση, τότε θα τιμωρηθεί από το δικαστήριο με φυλάκιση έως 1 έτος ή χρηματική ποινή. Φυσικά, εφόσον η συκοφαντική δυσφήμηση τελέστηκε με δημοσίευμα στο διαδίκτυο ή τον τύπο, η δικαστική απόφαση υποχρεωτικά δημοσιεύεται στα ίδια μέσα με αναφορά στα ουσιώδη στοιχεία του σκεπτικού και του διατακτικού της, προκειμένου κάθε ενδιαφερόμενος να λάβει γνώση.

Δίπλα στον πελάτη και τις ανάγκες του.

Αθηνά Κοντογιάννη-Δικηγόρος

Όσα αναφέρονται παραπάνω δεν αποτελούν νομικές συμβουλές και ουδεμία ευθύνη φέρεται για αυτές.Για περισσότερες πληροφορίες,επικοινωνήστε μαζί μας.

1.Πώς γινόταν η δημοσίευση διαθήκης μέχρι 1/11/2025;

Μέχρι τις πρόσφατες αλλαγές που επέφερε ο νομοθέτης στον τρόπο δημοσίευσης των διαθηκών, οι τελευταίες δημοσιεύονταν από τον ειρηνοδίκη του δικαστηρίου. Αρμόδιο δικαστήριο ήταν εκείνο της περιφέρειας όπου ο συμβολαιογράφος ο οποίος είχε συντάξει την διαθήκη ή στον οποίο είχε κατατεθεί αυτή, είχε την έδρα του. Αν επρόκειτο για ιδιόγραφη διαθήκη, αρμόδιος ήταν ο ειρηνοδίκης του δικαστηρίου στην περιφέρεια του οποίου είχε την τελευταία διαμονή του ο θανών.

Η δημοσίευση της διαθήκης γινόταν με καταχώριση ολόκληρης (της διαθήκης) στα πρακτικά του δικαστηρίου, στα οποία και βεβαιώνονταν όλα τα τυχόν εξωτερικά ελαττώματα της διαθήκης (πχ σχισίματα, μη ευανάγνωστος γραφικός χαρακτήρας, υποσημείωσεις κλπ). Τα αντίγραφα των δημοσίων διαθηκών που δημοσιεύονταν καθώς και των μυστικών/έκτακτων/ιδιόγραφων διαθηκών, χρονολογούνταν και υπογράφονταν από τον ειρηνοδίκη που εξέδιδε τις σχετικές πράξεις, και φυλάσσονταν στο αρχείο του δικαστηρίου.

Αντίστοιχα η κήρυξη διαθήκης ως κυρίας γινόταν με πράξη που εξέδιδε ο αρμόδιος ειρηνοδίκης, εφόσον πιθαναλογούνταν η γνησιότητα της γραφής και της υπογραφής του διαθέτη. Για αυτόν τον λόγο, σε περίπτωση που ο φερόμενος ως κληρονόμος εκ διαθήκης δεν ήταν σύζυγος/δεν είχε συγγένεια έως 4^ο βαθμό με τον διαθέτη, διατασσόταν υποχρεωτικά γραφολογική πραγματογνωμοσύνη της διαθήκης. Μάλιστα, και με δεδομένη την κρισιμότητα του ζητήματος, στην συνεδρίαση της πραγματογνωμοσύνης καλούνταν υποχρεωτικά το Ελληνικό Δημόσιο προ 60 ημερών.

2.Τι ήταν τα βιβλία διαθηκών;

Με τον όρο αυτό εννοούμε τα βιβλία εκείνα, στα οποία οι γραμματείς των ειρηνοδικείων φύλαγαν τις διαθήκες που είχαν δημοσιευθεί, καθώς και τα αντίγραφα των τελευταίων. Επρόκειτο δηλαδή για ένα έγγραφο μητρώο, στο οποίο οι διαθήκες ταξινομούνταν βάσει του αριθμού κατάθεσης τους, ο οποίος προέκυπτε από την ημερομηνία κατά την οποία κατατέθηκε η εκάστοτε διαθήκη. Η διαθήκη διατηρούνταν στο αρχείο του δικαστηρίου ώστε σε περίπτωση προσβολής της με αγωγή να υπάρχει ευχέρεια άμεσης γνώσης του δικαστή.

Όσον αφορά τα δικαστήρια της περιφέρειας, αυτά είχαν υποχρέωση να αποστέλλουν χωρίς υπαίτια καθυστέρηση αντίγραφα των πρακτικών δημοσίευσης διαθήκης, εφόσον οι διαθήκες δημοσιεύθηκαν από τα δικαστήρια αυτά. Στην συνέχεια, τα παραπάνω αντίγραφα αποστέλλονταν με μέριμνα της γραμματείας του δικαστηρίου, στην γραμματεία του Πρωτοδικείου Αθηνών, καθώς και στην γραμματεία του δικαστηρίου της τελευταίας κατοικίας του διαθέτη και φυλάσσονταν στα αρχεία τους για τυπικούς λόγους.

Με βάση τα παραπάνω, καταλαβαίνουμε ότι η γραμματεία του Πρωτοδικείου Αθηνών είχε το μεγαλύτερο βάρος από διαθήκες που αποστέλλονταν εκ μέρους των υπολοίπων δικαστηρίων, για τους λόγους που αναλύσαμε νωρίτερα. Μάλιστα, κάθε δικαστήριο που ήταν αρμόδιο για την κληρονομία μπορούσε αυτεπάγγελτα ή με αίτηση όποιου είχε έννομο συμφέρον, να διατάξει όποιον κατέχει διαθήκη να την καταθέσει (στο δικαστήριο). Σε περίπτωση δυστροπίας εκείνου που κλήθηκε, μπορούσαν να επιβληθούν ποινές από το δικαστήριο και να υποχρεωθεί ο τελευταίος να δώσει βεβαιωτικό όρκο.

3.Τι ίσχυε για τις διαθήκες κατοίκων εξωτερικού;

Μια διαθήκη Έλληνα πολίτη που κατοικούσε στο εξωτερικό μπορούσε να δημοσιευθεί και από την προξενική αρχή, μέσω του πρόξενου ο οποίος συνέτασσε πρακτικό που υπογραφόταν από αυτόν. Σε περίπτωση που η διαθήκη προς δημοσίευση ήταν ιδιόγραφη, η πράξη της δημοσίευσης έπρεπε να υπογράφεται και από εκείνον που την κατέθετε. Στην συνέχεια, αρμόδιος για να δημοσιεύσει την διαθήκη ήταν ο ειρηνοδίκης του δικαστηρίου της κληρονομίας, αφού η διαθήκη αποστελλόταν στο δικαστήριο από την προξενική αρχή.

Εφόσον είχαν δημοσιευθεί διαθήκες Ελλήνων πολιτών στο εξωτερικό, τότε τα αντίγραφα αυτών μπορούσαν να δημοσιευθούν στο Ελληνικό προξενείο ή ακόμη και στην γραμματεία του ειρηνοδικείου. Το ίδιο ίσχυε φυσικά, και για διαθήκες οι οποίες ανακαλούσαν τις προγενέστερες τυχόν διαθήκες που είχε συντάξει ο κληρονομούμενος όσο ζούσε. Μόλις η προξενική αρχή παραλάμβανε τις διαθήκες αυτές, συντασσόταν υποχρεωτικά πράξη κατάθεσης, όπου αναγραφόταν η κατάθεση της διαθήκης/εκείνος που κατέθεσε/η ημερομηνία της κατάθεσης.

Όσον αφορά τα παραπάνω αντίγραφα των διαθηκών έπρεπε να είναι επικυρωμένα από την αλλοδαπή αρχή που δημοσίευσε την διαθήκη. Εφόσον οι διαθήκες ήταν διατυπωμένες ολόκληρες ή μερικώς σε ξένη γλώσσα, κατά την κατάθεση τους, έπρεπε να επισυνάπτεται υποχρεωτικά μετάφραση στα ελληνικά. Η παραπάνω μετάφραση μπορούσε να είχε γίνει από το Υπουργείο Εξωτερικών/ελληνική προξενική αρχή/δικηγόρο. Φυσικά, όπως επισημάναμε και πριν, οι παραπάνω διαθήκες αποστέλλονταν στην γραμματεία του Πρωτοδικείου Αθηνών.

4.Πώς θα δημοσιεύονται στο εξής οι διαθήκες;

Η νέα διαδικασία δημοσίευσης των διαθηκών περιλαμβάνει την καταχώριση ολόκληρης της διαθήκης σε πρακτικό που συντάσσει και χρονολογεί ο αρμόδιος συμβολαιογράφος. Στο πρακτικό αυτό περιγράφονται και όλα τα εξωτερικά ελαττώματα της διαθήκης, ώστε στην συνέχεια, η διαθήκη να καταχωρηθεί στο νέο ψηφιακό μητρώο διαθηκών. Από την άλλη, τα πρωτότυπα των διαθηκών που δημοσιεύονται, με τα περικαλύμματά τους, χρονολογούνται και υπογράφονται από τον συμβολαιογράφο και φυλάγονται στο αρχείο του.

Εφόσον ο αρμόδιος συμβολαιογράφος δημοσιεύσει την διαθήκη/αρνηθεί να προχωρήσει στην δημοσίευση της, εκείνος που δικαιολογεί έννομο συμφέρον μπορεί να ασκήσει ανακοπή στο αρμόδιο δικαστήριο εναντίον της δημοσίευσης ή μη της διαθήκης εκ μέρους του συμβολαιογράφου. Φυσικά, για να προχωρήσει η διαδικασία της δημοσίευσης, οφείλουν να καταβληθούν και τα αντίστοιχα παράβολα/τέλη του συμβολαιογράφου, τα οποία ορίζει αναλυτικότερα ο νόμος ανάλογα με το αν πρόκειται για δημοσίευση/κήρυξη διαθήκης ως κυρίας.

Αντίστοιχα, για να κηρυχθεί μια διαθήκη ως κύρια, απαιτείται πράξη του αρμόδιου συμβολαιογράφου που δημοσίευσε την διαθήκη. Είναι απαραίτητο ο αιτών να εμφανιστεί στον συμβολαιογράφο με πληρεξούσιο δικηγόρο και 2 μάρτυρες, οι οποίοι θα βεβαιώσουν τη γνησιότητα της γραφής και της υπογραφής του διαθέτη. Εφόσον συντρέχουν οι παραπάνω προϋποθέσεις που αναφέραμε, αποτελεί υποχρέωση του συμβολαιογράφου να προβεί στην κήρυξη της διαθήκης ως κύριας και δεν μπορεί να αρνηθεί την σχετική πράξη.

5.Ποιος είναι ο ρόλος του νέου ψηφιακού μητρώου διαθηκών;

Στις εξαγγελίες του αρμόδιου Υπουργείου περιλαμβανόταν και η έναρξη λειτουργίας του νέου ψηφιακού μητρώου διαθηκών, ήδη από 1/11/2025. Το εν λόγω μητρώο πράγματι ξεκίνησε την λειτουργία και μέσω αυτού, δημοσιεύονται στο εξής οι διαθήκες. Πιο συγκεκριμένα, οι αρμόδιοι συμβολαιογράφοι πραγματοποιούν είσοδο στο ηλεκτρονικό αυτό σύστημα και υποβάλλουν την εκάστοτε διαθήκη προς δημοσίευση. Η ίδια διαδικασία ακολουθείται και στην περίπτωση κατά την οποία ζητείται η κήρυξη της διαθήκης ως κυρίας.

Κάθε διαθήκη που υποβάλλεται προς δημοσίευση στο νέο μητρώο λαμβάνει ένα μοναδικό Αριθμό Καταχώρησης Μητρώου Διαθηκών (ΑΚΜΔ), που την ταυτοποιεί σε σχέση με τις υπόλοιπες. Με τον τρόπο αυτόν, το παραπάνω ηλεκτρονικό σύστημα επιτρέπει ευκολότερη αναζήτηση και επαλήθευση αν μια διαθήκη έχει κατατεθεί, τόσο πανελλαδικά όσο και για Έλληνες του εξωτερικού. Πρόκειται για δυνατότητα που εξοικονομεί σημαντικό χρόνο, δεδομένου ότι μια αντίστοιχη αναζήτηση σε δικαστήριο ενδέχεται να διαρκούσε ακόμη και μήνες.

Το παραπάνω σύστημα όμως, προσφέρει οφέλη και ως προς την έκδοση των απαραίτητων πιστοποιητικών που προηγούνται της δημοσίευσης διαθήκης. Πρόκειται για τα πιστοποιητικά ληξιαρχικής πράξης θανάτου/περί μη δημοσίευσης άλλης διαθήκης/περί μη ανάκλησης διαθήκης. Με εξαίρεση το 1^ο πιστοποιητικό (της ληξιαρχικής πράξης θανάτου), για τα υπόλοιπα πιστοποιητικά θα γίνεται πλέον έλεγχος ηλεκτρονικά στο μητρώο διαθηκών, και εφόσον ο έλεγχος είναι επιτυχής, το πιστοποιητικό θα εκδίδεται από τον αρμόδιο συμβολαιογράφο.

6.Επομένως, πώς θα δημοσιεύονται οι διαθήκες στο εξής;

Με δεδομένη την σύγχυση που έχει προκληθεί λόγω της έκδοσης πολλαπλών νόμων, οι οποίοι ορίζουν αντιφατικά πράγματα, είναι κρίσιμο να τονίσουμε τα εξής: Για θανάτους μετά την 1^η Νοεμβρίου 2025, αποκλειστικά αρμόδιοι για την δημοσίευση διαθήκης και κήρυξης της ως κύριας είναι οι συμβολαιογράφοι, χωρίς όμως να υπάρχει τοπική αρμοδιότητα που να έχει οριστεί από τον νόμο=δεν έχει διευκρινιστεί αν ο συμβολαιογράφος της τελευταίας κατοικίας του διαθέτη θα είναι αρμόδιος ή ο συμβολαιογράφος του τόπου όπου βρίσκονται τα περιουσιακά στοιχεία της κληρονομίας.

Όσον αφορά τους θανάτους πριν την 1^η Νοεμβρίου 2025, η αρμοδιότητα παρέμενε στα πρωτοδικεία. Επομένως, οι κληρονόμοι όφειλαν να υποβάλλουν μέσω δικηγόρου αίτηση στο αρμόδιο πρωτοδικείο για δημοσίευση της διαθήκης μαζί με τα αναγκαία δικαιολογητικά και πιστοποιητικά. Ο νομοθέτης όμως όρισε ότι ακόμη και για θανάτους πριν την 1^η Νοεμβρίου 2025, οι κληρονόμοι μπορούν να απευθυνθούν σε συμβολαιογράφο και να αποσύρουν αντίστοιχα την αίτηση που είχε κατατεθεί στο πρωτοδικείο.

Το σημαντικότερο είναι (ενόψει και του νέου δικαστικού χάρτη που θα τεθεί σε εφαρμογή σε λίγους μήνες) ότι από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και έπειτα όλες οι δημοσιεύσεις διαθηκών και η κήρυξη τους ως κυρίων, θα γίνεται από τους αρμόδιους συμβολαιογράφους. Εκεί το τοπίο φαίνεται να ξεκαθαρίζει, δεδομένου ότι εισάγεται ομοιόμορφο νομικό καθεστώς. Εξαρχής μάλιστα, στόχος του νομοθέτη ήταν τα πρωτοδικεία να απαλλαχθούν πλήρως από τις δημοσιεύσεις διαθηκών, ώστε να προσδοθεί και μεγαλύτερη ταχύτητα στην διαδικασία.

7.Πώς συντάσσεται έγκυρα μια ιδιόγραφη διαθήκη;

Όσον αφορά την ιδιόγραφη διαθήκη, αυτή γράφεται ολόκληρη με το χέρι του διαθέτη, χρονολογείται και υπογράφεται από αυτόν. Είναι κρίσιμο το γεγονός ότι από την χρονολογία πρέπει να προκύπτει η ημέρα, ο μήνας και το έτος κατά το οποίο συντάχθηκε η διαθήκη. Μάλιστα, και προκειμένου να διασώσει το κύρος ορισμένων διαθηκών, ο νομοθέτης ορίζει ότι η εσφαλμένη χρονολογία δεν συνεπάγεται από μόνη της ακυρότητα της διαθήκης που συντάχθηκε. Δεν ισχύει το ίδιο εφόσον η διαθήκη έχει κι άλλα ελαττώματα.

Ο διαθέτης έχει επίσης την δυνατότητα να εισάγει υποσημειώσεις στο σώμα της διαθήκης ή ακόμη και σε υστερόγραφο. Για να είναι έγκυρες νομικά οι παραπάνω υποσημειώσεις, απαιτείται να υπογράφονται ξεχωριστά η κάθε μια από τον διαθέτη, αλλιώς θεωρούνται σαν να μην έχουν γραφεί. Ο νόμος θέτει επίσης ως προϋπόθεση να γνωρίζει ο διαθέτης ανάγνωση=αν δεν γνωρίζει ανάγνωση, δεν έχει την ικανότητα σύνταξης διαθήκης, και επομένως η διαθήκη μπορεί να προσβληθεί δικαστικά.

Για τις διαγραμμένες φράσεις, τα ξύσματα της διαθήκης καθώς και όποια εξωτερικά ελαττώματα της διαθήκης, ο νόμος ορίζει ότι είναι απαραίτητο να βεβαιωθεί η ύπαρξη τους από το δικαστήριο. Πρακτικά, η παραπάνω βεβαίωση γίνεται στο πρακτικό δημοσίευσης διαθήκης του πρωτοδικείου-και πλέον του αρμόδιου συμβολαιογράφου. Εφόσον η διαθήκη παρουσιάζει εξωτερικά ελαττώματα (σχισίματα κλπ) τότε το δικαστήριο μπορεί να διατάξει την ακύρωση της, είτε ολικά είτε κατά το μέρος στο οποίο εμφανίζονται τα εξωτερικά ελαττώματα.

8.Κι αν εκείνος που συντάσσει την διαθήκη είναι ανίκανος για δικαιοπραξία;

Ο νόμος ορίζει ότι μια σειρά προσώπων είναι ανίκανα για σύνταξη διαθήκης. Αυτοί είναι οι ανήλικοι/όσοι βρίσκονται σε δικαστική συμπαράσταση με πλήρη στέρηση της δικαιοπρακτικής τους ικανότητας ή με ρητή στέρηση της ικανότητας να συντάσσουν διαθήκη/όσοι κατά τον χρόνο σύνταξης διαθήκης δεν έχουν συνείδηση των πράξεων τους ή βρίσκονται σε ψυχική/διανοητική διαταραχή που περιορίζει αποφασιστικά την λειτουργία της βούλησης τους.

Η ανικανότητα για σύνταξη διαθήκης όσων έχουν κηρυχθεί σε δικαστική συμπαράσταση ξεκινά από την στιγμή που υποβλήθηκε η αίτηση για κήρυξη σε δικαστική συμπαράσταση. Το ίδιο ισχύει και από την στιγμή που συντάχθηκε αυτεπάγγελτα από το δικαστήριο η πράξη για την εισαγωγή της υπόθεσης (δηλαδή της κήρυξης σε δικαστική συμπαράσταση) για συζήτηση στο δικαστήριο. Επομένως, ο νομοθέτης τοποθετεί αρκετά νωρίτερα χρονικά το σημείο έναρξης της απαγόρευσης σύνταξης διαθήκης εκ μέρους του συμπαραστατούμενου.

Ειδική εξαίρεση στα παραπάνω ισχύει στην περίπτωση που ο συμπαραστατούμενος συνέταξε διαθήκη προτού γίνει τελεσίδικη η δικαστική απόφαση που κηρύσσει την δικαστική συμπαράσταση. Στην περίπτωση αυτή, δηλαδή, εφόσον ο συμπαραστατούμενος (και κληρονομούμενος) πεθάνει πριν την τελεσιδικία της απόφασης, τότε η διαθήκη είναι έγκυρη και παράγει κανονικά έννομα αποτελέσματα. Η διαθήκη είναι επίσης έγκυρη, αν συντάχθηκε μετά την υποβολή αίτησης για άρση της δικαστικής συμπαράστασης και η αίτηση τελικά έγινε δεκτή.

9.Με ποιον τρόπο συντάσσεται η δημόσια διαθήκη;

Για να συνταχθεί δημόσια διαθήκη, ο διαθέτης οφείλει να προσέλθει σε συμβολαιογράφο συνοδευόμενος από 3 μάρτυρες ή εναλλακτικά από έναν ακόμη συμβολαιογράφο. Στην συνέχεια, οι μάρτυρες ορκίζονται ενώπιον του συμβολαιογράφου και του διαθέτη ότι θα τηρήσουν μυστικές τις διατάξεις της διαθήκης έως την δημοσίευση της. Ακόμη όμως, κι αν οι μάρτυρες αποκαλύψουν μεταγενέστερα το περιεχόμενο της, δεν προκαλείται ακυρότητα στην διαθήκη που έχει ήδη συνταχθεί μέσω του συμβολαιογράφου.

Ο τρόπος σύνταξης της δημόσιας διαθήκης δεν παρουσιάζει ιδιαίτερες δυσκολίες. Αρχικά, ο συμβολαιογράφος συντάσσει μια πράξη στην οποία βεβαιώνει όλα τα στοιχεία του διαθέτη, καθώς και την δήλωση τελευταίας βούλησης που ο διαθέτης υπαγορεύει προφορικά στον συμβολαιογράφο εκείνη την στιγμή. Η πράξη στην συνέχεια διαβάζεται στον διαθέτη, ενώ ακούουν τα πρόσωπα που συμπράττουν, και να βεβαιωθεί το παραπάνω γεγονός εγγράφως. Φυσικά, η παραπάνω πράξη υπογράφεται από τον διαθέτη και τους μάρτυρες.

Εφόσον ο διαθέτης είναι κωφός, τότε η πράξη του συμβολαιογράφου του δίνεται για να την διαβάσει ο ίδιος και να βεβαιωθεί εγγράφως το παραπάνω γεγονός. Για την περίπτωση που ο διαθέτης αγνοεί την ελληνική γλώσσα, προσλαμβάνεται διερμηνέας. Μετά από τα παραπάνω, η διαδικασία ολοκληρώνεται και τυπικά, και πλέον ο συμβολαιογράφος οφείλει να διατηρήσει την διαθήκη που συντάχθηκε στο αρχείο του, μέχρι οι κληρονόμοι του διαθέτη να ζητήσουν να λάβουν οι ίδιοι την διαθήκη.

10.Ισχύει το ίδιο για την μυστική διαθήκη;

Η μυστική διαθήκη δεν είναι παρά μια ιδιόγραφη διαθήκη γραμμένη από τον διαθέτη ή 3^ο πρόσωπο, το οποίο υπογράφεται από τον διαθέτη ή το 3^ο πρόσωπο (αναλόγως του προσώπου που το συνέταξε). Στην συνέχεια, το έγγραφο αυτό προσάγεται στον συμβολαιογράφο από τον ίδιο τον διαθέτη. Κατά την διάρκεια της διαδικασίας πρέπει να είναι παρόντες 3 μάρτυρες ή εναλλακτικά ένας μάρτυρας και δεύτερος συμβολαιογράφος. Οι μάρτυρες οφείλουν να δηλώσουν προφορικά ότι πρόκειται για την τελευταία βούληση του διαθέτη.

Έπειτα, ο συμβολαιογράφος οφείλει να σφραγίσει το έγγραφο που προσάγεται μπροστά στον διαθέτη και τους μάρτυρες που έχουν προσέλθει. Η σφράγιση οφείλει να γίνει με τέτοιον τρόπο, ώστε το έγγραφο να μην μπορεί να ανοιχτεί παρά μόνο με φθορά του σφραγίσματος. Στο παραπάνω έγγραφο, αμέσως μόλις σφραγιστεί, ο συμβολαιογράφος οφείλει να σημειώσει τα προσωπικά στοιχεία του διαθέτη, καθώς και την ημερομηνία της προσαγωγής του εγγράφου, με τα παραπάνω στοιχεία να υπογράφονται από τον διαθέτη.

Ο νομοθέτης παρέχει μια επιπλέον διευκόλυνση στον διαθέτη σε περίπτωση που υπήρχε κάποιο σοβαρό ελάττωμα στην διαδικασία της μυστικής διαθήκης. Πιο συγκεκριμένα, εφόσον η μυστική διαθήκη του διαθέτη είναι άκυρη, λόγω ορισμένου σοβαρού ελαττώματος στην διαδικασία, τότε θα ισχύει ως ιδιόγραφη. Με αυτόν τον τρόπο, οι κληρονόμοι του διαθέτη θα μπορούν να επικαλεστούν την παραπάνω διαθήκη και να προβούν σε δημοσίευση/κήρυξη ως κύριας της τελευταίας, διασώζοντας το κύρος της.

Δίπλα στον πελάτη και τις ανάγκες του.

Αθηνά Κοντογιάννη-Δικηγόρος

Όσα αναφέρονται παραπάνω δεν αποτελούν νομικές συμβουλές και ουδεμία ευθύνη φέρεται για αυτές.Για περισσότερες πληροφορίες,επικοινωνήστε μαζί μας.

1.Ποιο θα είναι το ύψος της εθνικής σύνταξης για το 2026;

Όπως γνωρίζουμε, ο νομοθέτης παρέχει σήμερα, ως ένα ελάχιστο επίπεδο εγγυημένης σύνταξης, την λεγόμενη ‘εθνική σύνταξη’ που χρηματοδοτείται απευθείας από τον κρατικό προϋπολογισμό. Για να λάβει κάποιος ασφαλισμένος την εθνική σύνταξη, οφείλει να διαμένει μόνιμα και νόμιμα στην Ελλάδα για τουλάχιστον 15 έτη, καθώς και να έχει θεμελιώσει γενικά δικαίωμα σε σύνταξη. Το τελευταίο προφανώς συμβαίνει, όταν υπάρχει προηγούμενη απασχόληση/εργασία του ασφαλισμένου σε όλη την διάρκεια του εργασιακού βίου του.

Το ύψος της εθνικής σύνταξης μέχρι το προηγούμενο έτος ανερχόταν σε 384€ μηνιαίως, εφόσον ο ασφαλισμένος είχε συμπληρώσει 20 έτη ασφάλισης. Αν ο ασφαλισμένος είχε συμπληρώσει τουλάχιστον 15 έτη ασφάλισης, η εθνική σύνταξη μειωνόταν κατά 2% για κάθε έτος ασφάλισης που υπολειπόταν από το όριο των 20 ετών που θέτει ο νόμος. Φυσικά, ο ασφαλισμένος όφειλε να έχει καταβάλλει τις αντίστοιχες εισφορές για τα έτη απασχόλησης, ώστε να θεμελιώνεται το αντίστοιχο δικαίωμα του προς σύνταξη.

Πλέον, η εθνική σύνταξη διαμορφώνεται στα 446,87€ μεικτά για το έτος 2026 εφόσον ο συνταξιούχος είχε απασχόληση για 20 έτη, ενώ σε περίπτωση απασχόλησης 15 ετών, το ποσό διαμορφώνεται στα 402,18€ μηνιαίως. Τα ‘καθαρά’ ποσά σύνταξης που θα λάβει ο συνταξιούχος εξαρτώνται από το ετήσιο εισόδημα, αν συνυπολογιστεί σε αυτό και η ανταποδοτική σύνταξη. Φυσικά, ισχύει ο ίδιος κανόνας υπολογισμού για τα έτη σύνταξης που υπολείπονται από τον ελάχιστον αριθμό 20 ετών που απαιτεί ο νόμος, προκειμένου ο συνταξιούχος να λάβει ολόκληρο το ποσό της εθνικής σύνταξης.

2.Τι είναι η προσωπική διαφορά;Γιατί καταργήθηκε;

Με τον συγκεκριμένο όρο εννοούμε την διαφορά μεταξύ της σύνταξης που λάμβανε ένας συνταξιούχος (πριν τις 13-05-2016) και μεταξύ εκείνης που λάμβανε μετά την εφαρμογή του λεγόμενου ‘Νόμου Κατρούγκαλου’. Πράγματι, ο παραπάνω νόμος προχώρησε σε νέο τρόπο υπολογισμού των συντάξεων που θα λάμβαναν οι ήδη υπάρχοντες αλλά και οι μελλοντικοί συνταξιούχοι, ώστε να υπάρχει οικονομική βιωσιμότητα στο ασφαλιστικό σύστημα. Αποτέλεσμα ήταν να δημιουργηθούν 2 παράλληλα καθεστώτα συντάξεων.

Επομένως, η προσωπική διαφορά αντικατοπτρίζει τις μειωμένες συντάξεις που έλαβαν οι συνταξιούχοι εκείνης της περιόδου συγκριτικά με εκείνες που θα λάμβαναν αν δεν είχαν γίνει οι παραπάνω νομοθετικές τροποποιήσεις. Όπως ανακοινώθηκε, η προσωπική διαφορά από 1/1/2026 περιορίστηκε στο 50%, δηλαδή οι συνταξιούχοι σήμερα θα δουν αυξήσεις ως προς τις συντάξεις τους, ώστε να πλησιάσουν στο μισό τις συντάξεις που θα λάμβαναν αν δεν είχε αλλάξει ο τρόπος υπολογισμού των συντάξεων με τον νόμο 4387/2016.

Έχει ανακοινωθεί επίσης, ότι η προσωπική διαφορά θα εξαλειφθεί εντελώς από 1/1/2027 και επομένως, όπως θα περίμενε κανείς, οι συντάξεις θα επανέλθουν στα επίπεδα πριν τον νόμο 4387/2016 που επέφερε νέο τρόπο υπολογισμού, και πρακτικά περικοπές. Η αλλαγή αυτή θα έχει ενδιαφέρον, δεδομένου ότι αρκετές συντάξεις που υπολογίστηκαν με το νέο σύστημα (μετά τις 13/5/2016) είναι θεωρητικά αδύνατον να επανέλθουν στα προηγούμενα επίπεδα, ακριβώς λόγω του ότι υπολογίστηκαν με διαφορετικά κριτήρια και παράγοντες που ίσχυαν εκείνη την περίοδο.

3.Θα λαμβάνουν επίδομα οι συνταξιούχοι στο εξής;

Πριν από μερικούς μήνες ανακοινώθηκε η καταβολή ενός επιδόματος ύψους 250€ υπό την μορφή ενίσχυσης σε υφιστάμενους συνταξιούχους. Το επίδομα συνδέθηκε με τα εισοδηματικά κριτήρια των συνταξιούχων που πρόκειται να επωφεληθούν, και συγκεκριμένα, απαιτείται ετήσιο ατομικό εισόδημα ύψους έως 14.000€ ή αν πρόκειται για οικογενειακό εισόδημα το ποσό αυξάνεται στα 26.000€ ετησίως. Φυσικά, όσοι ξεπερνούν το παραπάνω εισόδημα αποκλείονται από την λήψη του παραπάνω επιδόματος.

Εκείνοι που εξαιρούνται από την λήψη του επιδόματος είναι οι συνταξιούχοι κάτω των 65 ετών, όσοι έχουν υψηλό εισόδημα ή περιουσία, σύμφωνα με τα όρια που αναφέραμε, οι συνταξιούχοι που εργάζονται, καθώς υπολογίζεται και το εισόδημα από εργασία, καθώς και οι συνταξιούχοι που λαμβάνουν προσωρινή σύνταξη. Εάν όμως πρόκειται για συνταξιούχους που λαμβάνουν σύνταξη αναπηρίας, δικαιούνται να λάβουν το παραπάνω επίδομα, ενώ το ίδιο ισχύει και στην περίπτωση ατόμων με αναπηρία.

Εφόσον πρόκειται για ζευγάρι συνταξιούχων που πληρούν ο καθένας ατομικά/και οι 2 μαζί οικογενειακά τα εισοδηματικά κριτήρια του νόμου, τότε το επίδομα θα καταβάλλεται ατομικά στον λογαριασμό του καθενός, και επομένως διπλασιάζεται σε αυτήν την περίπτωση. Όσον αφορά την καταβολή του επιδόματος αυτού, η πληρωμή θα γίνεται 1 φορά ανά έτος, και συγκεκριμένα κάθε Νοέμβριο. Οι συνταξιούχοι μπορούν να ελέγξουν αν είναι δικαιούχοι του παραπάνω επιδόματος πραγματοποιώντας είσοδο στην ηλεκτρονική πλατφόρμα gov.gr με την χρήση των προσωπικών κωδικών Taxis-net.

4.Αυξάνονται οι εισφορές για ελεύθερους επαγγελματίες/αυτοαπασχολούμενους;

Οι μηνιαίες ασφαλιστικές υποχρεώσεις των ελεύθερων επαγγελματιών/αυτοαπασχολούμεων αναμένεται να αυξηθούν για το 2026. Ο λόγος της αύξησης εντοπίζεται στο γεγονός ότι οι ασφαλιστικές εισφορές υπέρ του ΕΦΚΑ αναπροσαρμόζονται πλέον με βάση την ετήσια διακύμανση μισθών και εισοδημάτων. Πρακτική συνέπεια των παραπάνω είναι να ανακοινώνονται ετησίως από το αρμόδιο Υπουργείο τα ύψη των ασφαλιστικών εισφορών που θα ισχύουν για την εκάστοτε κατηγορία ασφαλισμένων την τρέχουσα χρονιά.

Όσον αφορά το επίπεδο της αύξησης, το συγκεκριμένο ποσοστό εντοπίζεται περίπου έως 3% στις ασφαλιστικές εισφορές που κατέβαλαν οι ελεύθεροι επαγγελματίες/αυτοαπασχολούμενοι μέχρι σήμερα. Η παραπάνω αύξηση θα απορροφηθεί από την κατηγορία ασφαλιστικής εισφορά στην οποία υπάγεται, μετά από επιλογή και δήλωση του κάθε μη μισθωτός ασφαλισμένος. Ας μην ξεχνάμε και το ελάχιστο ύψος ασφαλιστικής εισφοράς που ο νομοθέτης έχει θεσπίσει όσον αφορά τους ελεύθερους επαγγελματίες/αυτοαπασχολούμενους, και το οποίο εφαρμόζεται οριζόντια.

Για να έχουμε μια συνολική εικόνα αρκεί να γνωρίζουμε ότι κάθε μη μισθωτός ασφαλισμένος μπορεί να επιλέξει μηνιαίως σε ποια κατηγορία ασφάλισης του ΕΦΚΑ επιθυμεί να ενταχθεί. Οι κατηγορίες είναι 5, με την 1^η κατηγορία να απαιτεί την καταβολή εισφοράς περίπου 270€ – 290€, την 2^η Κατηγορία να απαιτεί εισφορά περίπου 330€ – 350€, την 3^η κατηγορία εισφορά εκτιμώμενου ύψους 410€ – 430€, την 4^η κατηγορία εισφορά ύψους περίπου 500€ – 520€, και την 5^η κατηγορία όπου απαιτείται καταβολή εισφοράς περίπου 600€ – 620€.

5.Πώς θα ενοποιηθούν στο εξής τα ένσημα από άδειες μητρότητας και λοχείας;

Μέχρι σήμερα, οι ημέρες ασφάλισης μιας μητέρας που επιθυμούσε να λάβει επίδομα μητρότητας και λοχείας, υπολογίζονταν διαφορετικά. Αυτό οφειλόταν στην ασφάλιση (ενδεχομένως) σε περισσότερα ασφαλιστικά ταμεία, κάτι που οδηγούσε σε παράδοξες καταστάσεις, λόγω της αδυναμίας να συνυπολογιστούν ενιαία όλες οι ημέρες ασφάλισης. Με αυτόν τον τρόπο, δεν μπορούσε να ελεγχθεί κατά πόσο μια ασφαλισμένη μητέρα δικαιούται την λήψη των παραπάνω παροχών, λόγω της συμπλήρωσης του ελάχιστου ορίου ασφάλισης.

Στις αλλαγές που προτείνονται συμπεριλαμβάνεται και ο ενιαίος υπολογισμός των ημερών ασφάλισης από όλα τα ασφαλιστικά ταμεία στα οποία κατέβαλε εισφορές η εργαζόμενη μητέρα. Δηλαδή, όλες οι ημέρες ασφάλισης που έχει πραγματοποιήσει στο παρελθόν η εργαζόμενη μητέρα θα υπολογίζονται ενιαία και χωρίς διακρίσεις. Επομένως, δεν θα έχει καμία σημασία ο φορέας στον οποίο η εργαζόμενη μητέρα ήταν ασφαλισμένη, ή το είδος της εργασίας (βαρέα ανθυγιεινή εργασία, εργάτρια γης, μισθωτή κλπ)

Σε αυτό το σημείο πρέπει να σημειώσουμε ότι ο νόμος απαιτεί την συμπλήρωση του ελάχιστου αριθμού 200 ημερών ασφάλισης από την εργαζόμενη μητέρα, προκειμένου να λάβει το επίδομα μητρότητας και λοχείας (αφού προηγουμένως λάβει τις αντίστοιχες άδειες από τον εργοδότη). Με την παραπάνω ενοποίηση που προτείνει το υπό διαβούλευση νομοσχέδιο, τα πράγματα θα γίνουν αρκετά απλά, με την προϋπόθεση να είναι δυνατή η διασταύρωση σχετικά με τις ημέρες ασφάλισης που έχουν πραγματοποιηθεί στα διάφορα ασφαλιστικά ταμεία.

6.Πώς θα λειτουργεί στο εξής το ΚΕΑΟ;

Έχοντας υπόψη την αδυναμία των ασφαλιστικών ταμείων να εισπράξουν τις ασφαλιστικές εισφορές από τους ασφαλισμένους, σε περίπτωση που οι τελευταίοι δεν τις κατέβαλαν, ο νομοθέτης με την ίδρυση του ΕΦΚΑ, προχώρησε (και) στην εξής ρύθμιση: Θεσμοθέτησε την ύπαρξη του ΚΕΑΟ (Κέντρο Είσπραξης Ασφαλιστικών Οφειλών), το οποίο αναλαμβάνει να διαχειρίζεται όλες τις ασφαλιστικές εισφορές που οφείλονται από τους ασφαλισμένους προς τον ΕΦΚΑ. Στόχος ήταν να διεκδικούνται εγκαίρως οι οφειλές και να μην παραγράφονται λόγω αδράνειας των αρμόδιων οργάνων.

Στις αρμοδιότητες του ΚΕΑΟ εντάσσονται η δικαστική είσπραξη των οφειλόμενων εισφορών του ασφαλισμένου, για τις οποίες έχει εκδοθεί πράξη καταλογισμού από τον αρμόδιο φορέα (πχ τον ΕΦΚΑ). Για όσες οφειλές δηλαδή, έχει εκδωθεί πράξη βεβαίωσης οφειλής, το ΚΕΑΟ αποστέλλει στον ασφαλισμένο ατομική ειδοποίηση προκειμένου να τακτοποιήσει τις οικονομικές εκκρεμότητες του. Σε περίπτωση που ο ασφαλισμένος δεν ανταποκριθεί, το ΚΕΑΟ επιβάλλει μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης, όπως κατάσχεση της κινητής/ακίνητης περιουσίας του ασφαλισμένου κλπ.

Εφόσον οι οφειλές του ασφαλισμένου από ασφαλιστικές εισφορές ξεπερνούσαν ορισμένο ποσό, το ΚΕΑΟ μπορούσε να διαβιβάσει την υπόθεση στον εισαγγελέα προκειμένου να ασκηθεί ποινική δίωξη στον ασφαλισμένο για μη καταβολή εισφορών. Η αλλαγή που προωθείται πλέον είναι, η μη άσκηση ποινικής δίωξης και η αναστολή της ήδη ασκηθείσας ποινικής δίωξης, εφόσον ο ασφαλισμένος προβεί σε ρύθμιση των οφειλόμενων εισφορών. Εφόσον ο ασφαλισμένος δεν είναι συνεπής ως προς τις δόσεις της ρύθμισης, μπορεί να ασκηθεί ποινική δίωξη κατά αυτού από το ΚΕΑΟ.

7.Πώς θα επιβληθεί ο ενιαίος κανονισμός παροχών στους ασφαλισμένους του ΕΦΚΑ;

Όπως γνωρίζουμε, ο ΕΦΚΑ δημιουργήθηκε από την συνένωση εκατοντάδων ασφαλιστικών ταμείων που λειτουργούσαν στην Ελλάδα, με στόχο να έχουν όλοι οι ασφαλισμένοι την ίδια νομική αντιμετώπιση. Από τα παραπάνω ταμεία είναι λογικό οι ασφαλισμένοι να λάμβαναν επιδόματα και παροχές (όπως επίδομα μητρότητας, έξοδα κηδείας, επίδομα αναπηρίας) ανάλογα με το πλαίσιο λειτουργίας του κάθε ασφαλιστικού ταμείου, και τις προϋποθέσεις που οι ασφαλισμένοι όφειλαν να πληρούν, προκειμένου να τους καταβληθεί η εκάστοτε οικονομική βοήθεια.

Στόχος του νομοθέτη εδώ και 9 περίπου χρόνια είναι οι κανονισμοί παροχών που είχαν τα διάφορα ταμεία να ενσωματωθούν σε έναν κανονισμό που θα λειτουργεί στον ΕΦΚΑ, ως ασφαλιστικό φορέα. Το εγχείρημα είναι αρκετά δύσκολο, με δεδομένο ότι τα ασφαλιστικά ταμεία ανά την Ελλάδα λειτουργούσαν με εντελώς διαφορετικό ρυθμιστικό πλαίσιο και ανεξάρτητο το καθένα από τα άλλα. Κεντρικός στόχος είναι δηλαδή, να εξορθολογιστούν οι παροχές που χορηγούσαν τα ασφαλιστικά ταμεία προκειμένου να μειωθούν οι αποκλίσεις.

Με τον ενιαίο καθορισμών παροχών του ΕΦΚΑ δεν θα λαμβάνουν όλοι οι ασφαλισμένοι του ΕΦΚΑ τις ίδιες παροχές και επιδόματα. Θα καθιερωθούν όμως ενιαίοι όροι, ποσά και προϋποθέσεις για όλους τους ασφαλισμένους, ώστε ο κάθε ασφαλισμένος αν πληροί τις προϋποθέσεις να λαμβάνει και την παροχή που δικαιούται. Επομένως, ο έλεγχος από την διοίκηση θα γίνει πιο εύκολος και αποτελεσματικός, ώστε να μην επωφελούνται ορισμένοι ασφαλισμένοι από παροχές που ενδεχομένως δικαιούνται και οι υπόλοιποι ασφαλισμένοι.

8.Ποιες τροποποιήσεις θα γίνουν πλέον στο εργόσημο;

Προκειμένου να διευκολύνει ορισμένα επαγγέλματα με κυλιόμενο ωράριο και περιστασιακό χαρακτήρα, ο νομοθέτης έδωσε την δυνατότητα αντί της σταδιακής καταβολής ασφαλιστικών εισφορών από τον εργοδότη, την καταβολή της ασφαλιστικής εισφοράς με μια μόνο ενέργεια=το εργόσημο. Ο εργοδότης υποχρεούται επομένως να πληρώνει τους εργαζόμενους αυτής της κατηγορίας με την καταβολή εργοσήμου, και οι εργαζόμενοι δεν μπορούν να αρνηθούν αυτόν τον τρόπο πληρωμής των ασφαλιστικών εισφορών τους.

Παραδείγματα εργαζομένων των οποίων οι εισφορές καταβάλλονται με εργόσημο είναι οι οικιακοί βοηθοί/οι οδηγοί/οι κηπουροί/εκείνοι που φροντίζουν ηλικιωμένους ανθρώπους/οι καθηγητές που παραδίδουν ιδιαίτερα μαθήματα/οι εργάτες γης. Ο λόγος φυσικά, που για τον νομοθέτη, οι παραπάνω εργαζόμενοι ασφαλίζονται υποχρεωτικά μέσω καταβολής εργοσήμου οφείλεται στο γεγονός ότι δεν έχουν (συνήθως) εξαρτημένη σχέση εργασίας και πραγματοποιούν κάθε μέρα εργασία σε διαφορετικούς εργοδότες.

Οι αλλαγές που φέρνει το εν λόγω νομοσχέδιο αφορούν την πληρωμή του εργοσήμου πλέον αποκλειστικά με ηλεκτρονικό τρόπο, είτε δηλαδή μέσω τραπεζικού εμβάσματος από τον εργοδότη είτε μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας του ΕΦΚΑ. Σε περίπτωση που οι εργοδότες δεν συμμορφωθούν με τις παραπάνω αλλαγές, και συνεχίζουν να πληρώνουν με μετρητά το εργόσημο, θα θεωρείται από τον νόμο ότι δεν καταβάλλεται ασφαλιστική εισφορά και επομένως θα πρόκειται για αδήλωτη εργασία, την οποία ακολουθεί η επιβολή προστίμου.

9.Τι είναι το ΤΕΚΑ; Ποιοι ασφαλίζονται σε αυτόν τον φορέα;

Ο συγκεκριμένος ασφαλιστικός φορέας (Ταμείο Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης) αποτέλεσε μια ρύθμιση στο ασφαλιστικό σύστημα της Ελλάδας. Κι αυτό διότι, όσοι ασφαλίζονται σε αυτόν τον φορέα υπάγονται στο κεφαλαιοποιητικό σύστημα ασφάλισης. Δηλαδή, οι εισφορές των ασφαλισμένων επενδύονται κάθε μήνα από το ΤΕΚΑ, και οι ασφαλισμένοι θα μπορούν να λάβουν κατά την σύνταξη τους, προσαυξημένες τις εισφορές που κατέβαλαν μαζί με την απόδοση που αυτές είχαν κατά την επένδυση τους.

Ο λόγος την καινοτομίας αυτού του συστήματος έγκειται στο γεγονός ότι εισάγεται για 1^η φορά στην Ελλάδα το κεφαλαιοποιητικό σύστημα που σταδιακά κάνει την εμφάνιση του σε όλη την Ευρώπη. Το πιο κρίσιμο στοιχείο είναι ότι, ακόμη κι αν οι επενδύσεις των εισφορών που ο ασφαλισμένος κατέβαλε στο ΤΕΚΑ δεν έχουν καλή απόδοση, ο ασφαλισμένος θα λάβει εγγυημένα κατά την σύνταξη του, τις εισφορές που κατέβαλε. Επομένως, ως προς αυτό το κομβικό ερώτημα δόθηκε αρκετά νωρίς θετική απάντηση από τους αρμόδιους φορείς.

Αυτό που αλλάζει πλέον στο ΤΕΚΑ είναι ότι όσοι έχουν γεννηθεί από 1/1/2004 και έπειτα θα ασφαλίζονται υποχρεωτικά στο ΤΕΚΑ μόλις ξεκινήσουν να εργάζονται. Η ίδια ρύθμιση φυσικά είχε προβλεφθεί να ισχύσει και για όσους είχαν γεννηθεί από 1/1/2002 και έπειτα, ενώ οι εργαζόμενοι ηλικίας έως 36 ετών που ήταν ασφαλισμένοι στην επικουρική ασφάλιση του ΕΦΚΑ είχαν την δυνατότητα να ασφαλιστούν στο ΤΕΚΑ αντί για τον ΕΦΚΑ, εφόσον υπέβαλαν σχετική δήλωση έως 31/12/2024 οπότε και έληγε η σχετική προθεσμία.

10.Ποια κίνητρα θα δοθούν για την ένταξη μισθωτών στα ΤΕΑ;

Τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης είναι νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου μη κερδοσκοπικά, τα οποία αποβλέπουν στην συμπληρωματική ασφάλιση των ασφαλισμένων. Δια μέσου της ασφάλισης τους από τα ΤΕΑ, ο ασφαλισμένος δικαιούται να λάβει επιπρόσθετες παροχές όπως συμπληρωματική σύνταξη γήρατος, παροχές λόγω αναπηρίας, παροχές λόγω θανάτου (στους δικαιούχους), σε ορισμένες περιπτώσεις και εφάπαξ παροχές. Πρόκειται για μια αρκετά διαδεδομένη πρακτική ασφάλισης σε ολόκληρη την Ευρώπη, καθώς και στην Ελλάδα.

Παρά τα πλεονεκτήματα των ΤΕΑ, στην πράξη λίγοι μισθωτοί επέλεγαν να ενταχθούν σε αυτά, ενδεχομένως (και) λόγω της οικονομικής κρίσης και της συνακόλουθης αύξησης των ασφαλιστικών εισφορών. Αυτός είναι και ο λόγος που ο νομοθέτης ενδιαφέρθηκε για την παροχή κινήτρων στους ασφαλισμένους ώστε να ενταχθούν στα ΤΕΑ. Ακόμη, προβλέπονται κίνητρα για εργοδότες με τις σχετικές δαπάνες που αφορούν την καταβολή εισφορών για ΤΕΑ μισθωτών να θεωρούνται ως μισθολογικές και άρα να εκπίπτουν από τα έξοδα του κάθε φορολογικού έτους.

Πιο συγκεκριμένα, προβλέπονται φορολογικά κίνητρα με απαλλαγές με την φορολόγηση των συντάξεων να μειώνεται όσο αυξάνονται τα έτη ασφάλισης. Για παράδειγμα, αν ο ασφαλισμένος υπάγεται στην ασφάλιση (και) ενός ΤΕΑ, η φορολόγηση της σύνταξης του υπάγεται σε ποσοστό 7,5% εφόσον ήταν ασφαλισμένος για διάστημα 5-10 ετών, και θα μπορεί να φτάσει σε ποσοστό 2,5% στα 20 έτη ασφάλισης σε ΤΕΑ.  Με αυτόν τον τρόπο, ο νομοθέτης επιδιώκει να καταστήσει τα ΤΕΑ πιο ελκυστικά από οικονομικής πλευράς στους ασφαλισμένους.

Δίπλα στον πελάτη και τις ανάγκες του.

Αθηνά Κοντογιάννη-Δικηγόρος

Όσα αναφέρονται παραπάνω δεν αποτελούν νομικές συμβουλές και ουδεμία ευθύνη φέρεται για αυτές.Για περισσότερες πληροφορίες,επικοινωνήστε μαζί μας.

1.Τι είναι η χρησικτησία;

Η χρησικτησία είναι ο τρόπος που μπορεί ένα πρόσωπο να αποκτήσει την κυριότητα ενός ακινήτου ασκώντας απλά την νομή του (=με το να το εξουσιάζει έχοντας την πεποίθηση ότι του ανήκει). Η πρακτική σημασία του θεσμού είναι ότι επιτρέπει σε εκείνον που δεν είναι κύριος του κινητού ή του ακινήτου να το αποκτήσει, ακόμα κι αν για κάποιον λόγο η σύμβαση μεταβίβασης (με την οποία θα έπρεπε να το είχε αποκτήσει) ήταν άκυρη για οποιονδήποτε λόγο.

Η εισαγωγή του Κτηματολογίου στην Ελλάδα αλλάζει τα δεδομένα που γνωρίζαμε στην χρησικτησία μέχρι σήμερα. Ο λόγος είναι ότι εκείνος που νέμεται με χρησικτησία ορισμένο ακίνητο δεν μπορεί να επικαλεστεί πλέον εύκολα τον νόμιμο/νομιζόμενο τίτλο, με δεδομένο ότι ο αληθινός κύριος του ακινήτου θα εντοπίζεται από την κτηματολογική μερίδα του ακινήτου.

Αξίζει να αναφέρουμε ότι ο νόμος διακρίνει ανάμεσα σε 2 είδη χρησικτησίας, την τακτική και την έκτακτη. Η έκτακτη χρησικτησία δεν απαιτεί να υπάρχει νόμιμος/νομιζόμενος τίτλος εκ μέρους εκείνου που νέμεται το ακίνητο, και επομένως εξαρτάται αποκλειστικά από την διάρκεια όπου ασκείται η νομή στο ακίνητο. Αυτό το είδος χρησικτησίας φαίνεται ότι δεν θα επηρεαστεί από την λειτουργία του Κτηματολογίου καθώς οι 2 θεσμοί δεν συνδέονται μεταξύ τους.

2.Τι απαιτείται για τακτική χρησικτησία;

Η τακτική χρησικτησία είναι εκείνη η έννομη κατάσταση κατά την οποία κάποιος νέμεται ένα ακίνητο με βάση κάποιον τίτλο, ο οποίος όμως είναι άκυρος για οποιονδήποτε λόγο και άρα υπό κανονικές συνθήκες δεν θα αποκτήσει την κυριότητα του ακινήτου (αφού δεν θα πληρούνται οι προϋποθέσεις που θέτει ο νόμος). Άρα για να γίνει κάποιος κύριος ακινήτου με τα προσόντα της τακτικής χρησικτησίας απαιτείται από τον νόμο:

• Το ακίνητο να επιδέχεται χρησικτησίας (να μην πρόκειται για ακίνητο του Δημοσίου, δασική έκταση, της Εκκλησίας, κλπ.)
• Να ασκείται η νομή πάνω στο ακίνητο.
• Η νομή πρέπει να ασκείται με υλικές και νομικές πράξεις εκείνου που επιδιώκει να αποκτήσει το ακίνητο με χρησικτησία.
• Υλικές πράξεις είναι ενδεικτικά η περίφραξη του οικοπέδου/η ανακαίνιση του διαμερίσματος/η συντήρηση του ακινήτου με επιδιόρθωση ζημιών κλπ.
• Νομικές πράξεις από την άλλη είναι η είσπραξη μισθωμάτων αν το ακίνητο ήταν μισθωμένο/η άσκηση αγωγών για την μη περιέλευση του ακινήτου στην κυριότητα άλλου κλπ.
• Να έχει μεταγραφεί ο τίτλος, ο οποίος αν και άκυρος, θεμελιώνει το δικαίωμα της χρησικτησίας (π.χ. αν πρόκειται για το πωλητήριο συμβόλαιο το οποίο όμως ήταν άκυρο επειδή το ακίνητο μεταβιβάστηκε από ανήλικο και άρα δεν είχε δικαιοπρακτική ικανότητα που απαιτεί ο νόμος)
• Ο αποκτών να είναι καλόπιστος σχετικά με την νομή του στο ακίνητο (=όταν δεν αγνοεί από βαρεία αμέλεια ότι δεν είναι κύριος του ακινήτου)
• Να έχει περάσει ένα αναγκαίο χρονικό διάστημα (3 έτη αν είναι κινητό πράγμα, 10 έτη αν πρόκειται για ακίνητο)
• Να μην έχει διακοπεί στο ενδιάμεσο η χρησικτησία με οποιονδήποτε τρόπο (όπως έγερση αγωγής/αίτησης ασφαλιστικών μέτρων από τον κύριο του ακινήτου κλπ).

3.Ισχύουν οι ίδιες προϋποθέσεις και για την έκτακτη χρησικτησία;

Αντίθετα με την τακτική, στην έκτακτη χρησικτησία κάποιες προϋποθέσεις παραλείπονται για να θεμελιωθεί το δικαίωμα χρησικτησίας.Έτσι λοιπόν,για να αποκτήσει κάποιος ακίνητο με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας,απαιτείται να συντρέχουν τα εξής:

• Καταρχήν το ακίνητο να είναι δεκτικό χρησικτησίας όπως αναφέραμε και παραπάνω.
• Εφόσον το ακίνητο ανήκει στο Δημόσιο, ισχύουν ειδικές προϋποθέσεις που θα τις δούμε παρακάτω.
• Ο αποκτών να ασκεί απλά την νομή του ακινήτου με νομικές/υλικές πράξεις παρόμοιες με εκείνες που περιγράψαμε στο προηγούμενο ερώτημα.
• ΔΕΝ απαιτείται να είναι καλόπιστος (άρα δεν μας ενδιαφέρει τι πιστεύει για το ποιος είναι κύριος του ακινήτου)
• Να έχει περάσει διάστημα 20 χρόνων από τότε που άρχισε να νέμεται το ακίνητο
• ΔΕΝ απαιτείται να υπάρχει τίτλος (και αυτονόητα ούτε μεταγραφή αυτού)
• Απαιτείται όμως να μην διακόπηκε η χρησικτησία με κάποιον από τους τρόπους που αναφέραμε παραπάνω.
• Πρακτικά, ο αιτών αρκεί να αποδείξει ότι νέμεται επί 20 συνεχόμενα έτη το ακίνητο στο όνομα του και για λογαριασμό του.
• Σε περίπτωση που η χρησικτησία ξεκίνησε από κάποιον δικαιοπάροχο του αιτούντος (κάποιον μεγαλύτερο σε ηλικία συγγενή για παράδειγμα), μπορεί να προσμετρηθεί και ο χρόνος του δικαιοπαρόχου.

4.Μπορώ να υπολογίσω τον χρόνο που νεμόταν το ακίνητο κάποιος άλλος;

Δεν είναι σπάνια η περίπτωση που κάποιος ξεκινάει να κάνει χρησικτησία σε ένα ακίνητο αλλά είτε πεθαίνει και οι κληρονόμοι του συνεχίζουν την χρησικτησία είτε μεταβιβάζει το ακίνητο σε τρίτο πρόσωπο και εκείνο συνεχίζει επίσης την νομή με τα προσόντα της χρησικτησίας. Ο κανόνας είναι ότι αυτός που διαδέχεται εκείνον που νεμόταν με χρησικτησία ένα ακίνητο μπορεί να συνυπολογίσει αυτό το χρονικό διάστημα στον χρόνο που θα νέμεται πλέον εκείνος το ακίνητο.

Άρα, για παράδειγμα, αν ο πατέρας νεμόταν επί 7 χρόνια το ακίνητο με χρησικτησία και ύστερα πέθανε, τα παιδιά του εφόσον το έχουν στην νομή τους για 3 επιπλέον χρόνια θα αποκτήσουν κυριότητα σε αυτό (7+3=10 χρόνια που απαιτεί ο νόμος για τακτική χρησικτησία) αρκεί να αποδείξουν και την νομή που ασκούσε ο πατέρας τους. Όλα αυτά όμως με μια προϋπόθεση: ότι αυτός που νεμόταν εξαρχής το ακίνητο ήταν καλόπιστος, διότι διαφορετικά δεν τηρείται μια βασική απαίτηση και η καλή πίστη των διαδόχων του δεν αναπληρώνει την έλλειψη της εξαρχής.

Στην έκτακτη χρησικτησία ισχύει ο ίδιος κανόνας με τη διαφορά ότι δεν χρειάζεται αυτός που νεμόταν το ακίνητο εξαρχής να ήταν καλόπιστος (δεν μας ενδιαφέρει εδώ), και δηλαδή σε κάθε περίπτωση ο διάδοχος του μπορεί να συνυπολογίσει αυτόν τον χρόνο στον δικό του χρόνο χρησικτησίας. Το μόνο που χρειάζεται είναι να συνεχίζει να ασκεί την νομή του ακινήτου με πράξεις διαχείρισης.

5.Κι αν μάθω αργότερα ότι το ακίνητο ανήκει σε άλλον;

Είπαμε παραπάνω ότι προϋπόθεση της τακτικής χρησικτησίας (και μόνο) είναι ο νομέας του ακινήτου να είναι καλόπιστος ως προς το ότι αυτό δεν ανήκει σε άλλον. Πράγματι και με βάση τον ίδιο τον νόμο εκείνος που θέλει να αποκτήσει το ακίνητο πρέπει να είναι καλόπιστος κατά την στιγμή που αποκτά την νομή του με πράξεις εξουσίασης (π.χ. όταν περιφράσσει το οικόπεδο με συρματόπλεγμα). Επομένως, αν ο νομέας αργότερα καταλάβει ότι το ακίνητο ανήκει σε κάποιον άλλον, θα αποκτήσει τελικά την κυριότητα του ακινήτου με χρησικτησία (εφόσον τηρούνται και οι υπόλοιπες προϋποθέσεις).

Εκτός αυτού, ο νομέας πρέπει να είναι καλόπιστος και σε σχέση με τον τίτλο που του δίνει δικαίωμα να νέμεται το ακίνητο. Για παράδειγμα, αν ο Α είχε μεταβιβάσει ένα οικόπεδο του στον Β, αλλά στην πραγματικότητα ο Α δεν ήταν ποτέ κύριος του οικοπέδου (γιατί ανήκε στον αδελφό του). Σε αυτήν την περίπτωση, εφόσον ο Β πιστεύει ότι ο Α ήταν κύριος του οικοπέδου και άρα ότι η μεταβίβαση ‘δεν είχε πρόβλημα’, θεωρείται καλόπιστος και ως προς τον τίτλο όπως απαιτούν οι προϋποθέσεις της τακτικής χρησικτησίας.

Τα δικαστήρια μας πάντοτε δέχονται ότι το να μην ελέγξει ο αγοραστής τα βιβλία μεταγραφών για να δει σε ποιον ανήκει το ακίνητο, θεωρείται ως βαρεία αμέλεια που αποκλείει την καλή πίστη στο πρόσωπο του. Ενδέχεται όμως να τα έλεγξε και από λάθος να αναγραφόταν το όνομα άλλου προσώπου, ή να μην ήταν σαφές για ποιο ακίνητο πρόκειται. Η σημασία όμως αυτής της περίπτωσης μειώνεται με την σταδιακή επέκταση του Κτηματολογίου στην Ελλάδα.

6.Μπορεί να γίνει χρησικτησία σε ακίνητο του Δημοσίου;

Για να αποκτήσει κανείς ορισμένο ακίνητο του Δημοσίου με χρησικτησία, ο νόμος απαιτεί το ακίνητο να βρίσκεται εντός σχεδίου πόλεως/μέσα σε οικισμό που προϋφίσταται του έτους 1923/μέσα σε οριοθετημένο οικισμό κάτω των 2.000 κατοίκων. Στην συνέχεια, εκείνος που επιθυμεί να αποκτήσει το ακίνητο, απαιτείται να ασκεί την νομή του για 10 έτη με νόμιμο τίτλο (συμβόλαιο μεταβίβασης) είτε του ίδιου είτε κάποιου δικαιοπαρόχου του, μέχρι το έτος 2003.

Εκτός αυτού, ο παραπάνω νόμιμος τίτλος απαιτείται να έχει συνταχθεί/καταρτισθεί και να έχει μεταγραφεί στο αρμόδιο υποθηκοφυλακείο (λόγω της εποχής) από τις 23/2/1945 και έπειτα. Ο λόγος που ο νόμιμος τίτλος θα βρίσκεται σε υποθηκοφυλακείο οφείλεται στην μη λειτουργία του Κτηματολογίου εκείνη την χρονική περίοδο, ενώ η μεταγραφή του τίτλου μπορεί να έχει γίνει και από δικαιοπάροχο του νομέα (κάποιον συγγενή του ιδίως).

Εναλλακτικά, ο νομέας μπορεί να νέμεται για 30 συνεχόμενα έτη το ακίνητο του Δημοσίου χωρίς τίτλο με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας, εφόσον το ακίνητο έχει έκταση μέχρι 2.000 τ.μ. Απαιτείται επίσης, ο νομέας, σε κάθε περίπτωση, να μην ήταν κακόπιστος ως προς το γεγονός ότι το ακίνητο ανήκε στο Δημόσιο. Σε κάθε περίπτωση, η χρησικτησία απαιτείται να έχει συμπληρωθεί μέχρι το έτος 2003, οπότε και εκδόθηκε ο σχετικός νόμος.

 7.Γιατί είναι κρίσιμο το πότε άρχισε η χρησικτησία;

Αρκετά συχνά τα δικαστήρια συναντούν υποθέσεις όπου ο νομέας είχε ξεκινήσει να νέμεται το ακίνητο με χρησικτησία ήδη πριν από την εισαγωγή του Αστικού Κώδικα στην Ελλάδα, δηλαδή πριν από 23/2/1946. Αν σου φαίνεται περίεργο, θα εκπλαγείς με το πόσοι είναι εκείνοι που συνέχισαν την χρησικτησία που είχαν ξεκινήσει οι γονείς/παππούδες τους και προσπάθησαν να προσμετρήσουν αυτόν τον χρόνο στον δικό τους χρόνο χρησικτησίας.

Πριν τον Αστικό Κώδικα, για την έκτακτη χρησικτησία έπρεπε ο αποκτών να νέμεται το ακίνητο για 30 χρόνια για να το αποκτήσει με χρησικτησία. Αν αυτό το διάστημα είχε συμπληρωθεί πριν την εισαγωγή του Αστικού Κώδικα (1946), τότε συντρέχουν οι όροι της χρησικτησίας και ο νομέας γινόταν κύριος του συγκεκριμένου ακινήτου. Αυτονόητα, η συμπλήρωση του χρόνου χρησικτησίας είναι ζήτημα απόδειξης των πράξεων χρησικτησίας που έγιναν στο ενδιάμεσο.

Αν πάλι δεν είχε συμπληρωθεί ο χρόνος μέχρι τότε, τότε από το 1946 αρχίζει νέα 20ετία στην οποία ο νομέας πρέπει να εξίσου να νέμεται το ακίνητο για να αποκτήσει κυριότητα με έκτακτη χρησικτησία. Ο λόγος είναι ότι μέχρι το 1946 λειτουργούσε στην Ελλάδα το βυζαντινορωμαϊκό δίκαιο, το οποίο μετέπειτα καταργήθηκε. Η λειτουργία 2 παράλληλων νομικών συστημάτων φαίνεται ότι δημιούργησε προβλήματα στην πράξη, για εκκρεμείς και μεταβατικές υποθέσεις που εντάσσονταν σε αυτήν την κατηγορία.

8.Πώς θα συνυπάρχει πλέον η χρησικτησία με το Κτηματολόγιο;

Με την επέκταση του Κτηματολογίου σταδιακά σε όλη την Ελλάδα και την δημόσια πίστη που δίνουν οι εγγραφές που υπάρχουν στα κτηματολογικά φύλλα σχετικά με το κάθε ακίνητο, γίνεται φανερό ότι όποιος στο εξής νέμεται ένα ακίνητο με βάση την εμπιστοσύνη που έδωσε σε όσα αναγράφονται στο σχετικό κτηματολογικό φύλλο θα αποκτά την κυριότητα του με αυτό τον τρόπο.

Αυτό συμβαίνει διότι, υπάρχει τεκμήριο ορθότητας των κτηματολογικών εγγραφών από τον νόμο, και έτσι τεκμαίρεται ότι όποιος είναι εγγεγραμμένος ως κύριος του ακινήτου τεκμαίρεται ότι είναι και κύριος του, ενώ μπορεί στην πραγματικότητα να μην είναι. Κάτι τέτοιο έχει σαν συνέπεια να περιορίζεται πρακτικά η σημασία της τακτικής χρησικτησίας (με την καλή πίστη κλπ.) καθώς πλέον ο αποκτών θα μπορεί να θεμελιώσει την κυριότητα του στο ακίνητο λόγω της αναγραφής του ως κυρίου στο Κτηματολογικό φύλλο χωρίς να χρειάζεται να αποδείξει προϋποθέσεις χρησικτησίας).

Ο πραγματικός κύριος του ακινήτου θα μπορεί να ασκήσει εναντίον εκείνου που φαίνεται στο σύστημα ως κύριος, την αγωγή απόδοσης αδικαιολόγητου πλουτισμού, εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις του. Ένα νομικό εργαλείο που μπορεί επίσης να αξιοποιήσει ο αληθινός κύριος του ακινήτου, είναι να αμφισβητήσει εντός προθεσμίας την Κτηματολογική εγγραφή που εμφανίζει σαν κύριο του ακινήτου εκείνον που ασκούσε χρησικτησία σε αυτό.

9.Κάποιος κατέλαβε το ακίνητο μου με χρησικτησία.Τι μπορώ να κάνω;

Είναι κρίσιμο να γνωρίζουμε πότε άρχισε η χρησικτησία (ξεκινάει από την επόμενη μέρα της μεταγραφής ή από την πρώτη πράξη νομής) για να είμαστε σε θέση να καταλάβουμε αν συμπληρώθηκε/πρόκειται σύντομα να συμπληρωθεί. Κατά συνέπεια, κρίσιμο είναι αν η ημερομηνία που ο αληθινός κύριος του ακινήτου ασκεί αγωγή είναι μεταγενέστερη από εκείνη που συμπληρώθηκε το αναγκαίο διάστημα για να αποκτηθεί το ακίνητο με χρησικτησία.

Οι (νομικοί) τρόποι με τους οποίους μπορεί να προστατευθεί ο αληθινός κύριος του ακινήτου είναι η άσκηση διεκδικητικής αγωγής εναντίον εκείνου που ασκεί χρησικτησία ζητώντας του την απόδοση του ακινήτου/η αποβολή του νομέα από το ακίνητο (εφόσον γίνει δεκτή η αγωγή που αναφέραμε παραπάνω)/η αυτοδύναμη ανάληψη της νομής από τον πραγματικό κύριο, και άρα αποβολή του άλλου αντίστοιχα, όπου και δεν απαιτείται η άσκηση αγωγής.

Σε αντίθεση με τα παραπάνω, στην περίπτωση που ο νομέας έχει ήδη αποκτήσει κυριότητα στο ακίνητο με τα προσόντα της χρησικτησίας, τότε είναι πλέον κύριος αυτού, και ο προηγούμενος κύριος δεν δικαιούται πλέον να ασκήσει αγωγή αδικαιολόγητου πλουτισμού για να ζητήσει την απόδοση της ωφέλειας, γιατί νόμιμη αιτία διατήρησης του πλουτισμού είναι η ίδια η χρησικτησία.

10.Όταν αποκτήσω με χρησικτησία τι συμβαίνει;

Με την ικανοποίηση των προϋποθέσεων της χρησικτησίας από τον νομέα, ο τελευταίος αποκτά την κυριότητα του ακινήτου για όση έκταση όμως νεμόταν, (και άρα όχι περισσότερο από αυτό). Το ακίνητο που αποκτάται είναι ελεύθερο από εμπράγματα δικαιώματα που είχαν τρίτοι πάνω σε αυτό (άρα οι υποθήκες και οι δουλείες που είχαν τρίτοι πάνω στο ακίνητο χάνονται εκτός αν οι δανειστές φροντίσουν να ασκήσουν εγκαίρως αγωγή)

Για να αποκτηθεί όμως το ακίνητο ελεύθερο από εμπράγματα βάρη, απαιτείται ο νομέας να είχε τα προσόντα της χρησικτησίας και ως προς τα εμπράγματα βάρη (δηλαδή να πίστευε δικαιολογημένα ότι αυτά δεν υπάρχουν και παράλληλα τα εμπράγματα βάρη να υπήρχαν πριν την έναρξη της χρησικτησίας). Αν το εμπράγματο βάρος συσταθεί για 1^η φορά αφού ο νομέας αποκτήσει την κυριότητα του ακινήτου με χρησικτησία, τότε αυτό δεν χάνεται προφανώς.

Εκείνος που αποκτά ορισμένο ακίνητο με χρησικτησία, οφείλει να ασκήσει αγωγή στο αρμόδιο δικαστήριο αποδεικνύοντας ότι έχουν συμπληρωθεί νόμιμα όλες οι προϋποθέσεις που τάσσει ο νόμος. Στην συνέχεια, η αγωγή που ασκήθηκε απαιτείται να γίνει τελεσίδικα δεκτή εναντίον του προηγούμενου κύριου του ακινήτου, ο οποίος είναι πιθανό να αντιδικήσει για να προστατέψει την ιδιοκτησία του από εκείνον που άσκησε αγωγή χρησικτησίας.

Δίπλα στον πελάτη και τις ανάγκες του.

Αθηνά Κοντογιάννη-Δικηγόρος

Όσα αναφέρονται παραπάνω δεν αποτελούν νομικές συμβουλές και ουδεμία ευθύνη φέρεται για αυτές.Για περισσότερες πληροφορίες,επικοινωνήστε μαζί μας.

1.Τι προβλέπει το νομοσχέδιο σχετικά με τις αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο;

Οι κυριότερες αλλαγές που σχεδιάζονται να εφαρμοστούν στο κληρονομικό δίκαιο αφορούν την ανάδειξη του θεσμού της κληρονομικής σύμβασης, που χρησιμοποιείται ευρέως σε δίκαια της ηπειρωτικής Ευρώπης, όπως η Αγγλία. Παράλληλα, αλλαγές θα δούμε και ως προς τις ελεύθερες ενώσεις προσώπων, όπου ο νόμος θα παρέχει κληρονομικό δικαίωμα στον/στην σύντροφο, εφόσον η ελεύθερη ένωση έχει διαρκέσει για ορισμένο χρονικό διάστημα και έχει ικανοποιηθεί το κληρονομικό δικαίωμα των πλησιέστερων συγγενών.

Όσον αφορά τις αλλαγές στην δημοσίευση των διαθηκών, για τις οποίες θα μιλήσουμε αμέσως παρακάτω, οι αλλαγές αυτές έχουν πραγματοποιηθεί ουσιαστικά από το καλοκαίρι που μας πέρασε. Τότε ο νόμος που αφορούσε την τροποποίηση του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, με στόχο να ελαφρύνει τα δικαστήρια από φόρτο υποθέσεων, ανέθεσε στους συμβολαιογράφους την δημοσίευση των διαθηκών στο εξής. Είχε προηγηθεί και η ανάθεση στους δικηγόρους της έκδοσης κληρομητηρίων, ενός επίσης χρήσιμου θεσμού στο κληρονομικό δίκαιο.

Οι αλλαγές για τις οποίες θα μιλήσουμε παρακάτω ενδέχεται να επεκταθούν και σε άλλους θεσμούς του κληρονομικού δικαίου που δεν έχουν (πλέον) μεγάλη χρησιμότητα και εφαρμογή. Έχοντας θέσει ως στόχο τον εκσυγχρονισμό και την απλοποίηση του συνόλου του κληρονομικού δικαίου, ο νομοθέτης δεν αποκλείεται να προχωρήσει και στην κατάργηση θεσμών που δεν συμβαδίζουν με το πνεύμα της σύγχρονης εποχής, όπως οι έκτακτες διαθήκες, το κληρονομικό καταπίστευμα, ώστε να αντικατασταθούν από θεσμούς με μεγαλύτερη πρακτική εφαρμογή.

2.Ποιες αλλαγές έρχονται ως προς τις διαθήκες;

Παρά τις αρχικές εξαγγελίες, οι ιδιόγραφες διαθήκες δεν θα καταργηθούν και επομένως, θα εξακολουθούν να αποτελούν έναν έγκυρο τρόπο για να διανείμει κάποιος την περιουσία του. Θα ισχύουν όμως οι ίδιοι κανόνες που ίσχυαν και πριν, δηλαδή η διαθήκη οφείλει να είναι γραμμένη με το χέρι του διαθέτη, να υπογράφεται και να χρονολογείται από τον ίδιο. Η σύνταξη της διαθήκης με τα μέσα της τεχνολογίας δεν φαίνεται να ρυθμίζεται από τον νόμο, λόγω της αδυναμίας εξακρίβωσης του γραφικού χαρακτήρα εκείνου που την συντάσσει.

Όταν η ιδιόγραφη διαθήκη δημοσιεύεται από τους πλησιέστερους συγγενείς και κληρονόμους του θανόντα, τότε η διαδικασία είναι πιο απλή, καθώς αρκεί να προσκομιστεί πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών, πιστοποιητικό περί μη αποποίησης κληρονομικού δικαιώματος, και πιστοποιητικό ληξιαρχικής πράξης θανάτου. Όπως θα συζητήσουμε και παρακάτω, η δημοσίευση πλέον γίνεται από διορισμένο συμβολαιογράφο, κάτι που προσδίδει τεράστια ταχύτητα και ευελιξία στην γνωστή σε όλους διαδικασία.

Στην περίπτωση όμως, που η ιδιόγραφη διαθήκη δημοσιεύεται από πιο μακρινούς συγγενείς του κληρονομουμένου, τότε με τις νέες νομοθετικές αλλαγές θα απαιτείται να γίνει γραφολογική πραγματογνωμοσύνη και να εξεταστούν με όρκο μάρτυρες σχετικά με την γνησιότητα και το περιεχόμενο της διαθήκης. Στόχος της ρύθμισης αυτής είναι να καταπολεμήσει τα αυξημένα ποσοστά πλαστογραφίας διαθηκών που καταγράφονται στην Ελλάδα, ιδίως από μακρινούς συγγενείς του κληρονομουμένου, με τον οποίο ενδεχομένως δεν είχαν ισχυρούς προσωπικούς δεσμούς.

3.Θα αλλάξουν οι τρόποι που κληρονομεί κάποιος σήμερα;

Μια πρόταση του Υπουργείου αφορά και την τροποποίηση του εξ αδιαθέτου ποσοστού με βάση το οποίο κληρονομεί ο/η σύζυγος που επιζεί. Μέχρι σήμερα, το ποσοστό αυτό ορίζεται στο ¼ της κληρονομίας εφόσον ο/η σύζυγος που επιζεί κληρονομεί μαζί με τα τέκνα/εγγόνια του κληρονόμου. Το παραπάνω ποσοστό διαμορφώνεται στο ½ επί της κληρονομίας, εφόσον ο/η σύζυγος που επιζεί κληρονομεί μαζί με αδερφούς/ξαδέρφια του κληρονομουμένου (υπό την προϋπόθεση ότι τα τέκνα/εγγόνια του θανόντος δεν κληρονομούν).

Η νομοθετική αλλαγή εδώ αφορά την διαμόρφωση του εξ αδιαθέτου ποσοστού με βάση το οποίο κληρονομεί ο/η σύζυγος που επιζεί στο 1/3 της κληρονομίας. Σίγουρα αυτή η ρύθμιση θα ωφελήσει τον/την σύζυγο όταν κληρονομεί με τα τέκνα/εγγόνια του θανόντα (το 1/3 είναι μεγαλύτερο από το ¼ επί της κληρονομίας). Από την άλλη όμως, σε περίπτωση που, δεν υπάρχουν τέκνα/εγγόνια, ο/η σύζυγος που επιζεί θα κληρονομούσε με το ισχύον δίκαιο μεγαλύτερο μέρος της κληρονομίας (1/2 επί της κληρονομίας) αντί για το 1/3 που θα κληρονομεί στο εξής.

Δεν έχει διευκρινιστεί εάν το ποσοστό 1/3 με το οποίο κληρονομεί ο/η σύζυγος που επιζεί θα είναι πάντα σταθερό ή θα αλλάζει ανάλογα με τους συγγενείς με τους οποίους ο/η σύζυγος καλείται στην κληρονομία. Σήμερα, πάντως, εάν δεν υπάρχει κανένας συγγενής του κληρονομουμένου κατά τον χρόνο θανάτου του, ο/η σύζυγος λαμβάνει ολόκληρη την κληρονομία. Φυσικά, όλα τα παραπάνω που αναφέρουμε, εφαρμόζονται μόνο στην περίπτωση που δεν είχε συνταχθεί/βρεθεί διαθήκη του κληρονομουμένου και η κληρονομία ρυθμίζεται από τον νόμο.

4.Τι είναι η κληρονομική σύμβαση;Ποια είναι η σημασία της;

Ως κληρονομική σύμβαση εννοούμε την σύμβαση εκείνη με βάση την οποία ο κληρονομούμενος συμβάλλεται με τους (μελλοντικούς κληρονόμους του και με την οποία καθορίζονται τα περιουσιακά στοιχεία και το ποσοστό με βάση το οποίο ο κάθε κληρονόμος θα κληρονομήσει. Εφόσον υπάρχει τέτοια σύμβαση, τότε δεν είναι αναγκαίο να συνταχθεί διαθήκη από τον κληρονομούμενο, ενώ οφείλουμε να αναφέρουμε ότι αυτού του είδους οι συμβάσεις απαγορεύονταν μέχρι σήμερα στην Ελλάδα για να μην περιορίζεται η βούληση του κληρονομουμένου.

Το 1^ο είδος κληρονομικής σύμβασης που θα εισαχθεί με το νέο δίκαιο μοιάζει με αυτό που αναφέραμε προηγουμένως. Ωστόσο η κληρονομική σύμβαση δεν πρέπει να είναι ανήθικη/να περιορίζει την ελευθερία των κληρονόμων (με αιρέσεις και όρους) προκειμένου οι τελευταίοι να λάβουν τα αντικείμενα της κληρονομίας. Σημαντικό είναι επίσης, να μην θίγονται τα ελάχιστα ποσοστά του κάθε κληρονόμου επί της κληρονομίας, όπως αυτά καθιερώνονται από τον θεσμό της νόμιμης μοίρας, που ισχύει αναγκαστικά στο κληρονομικό δίκαιο για την προστασία των κληρονόμων.

Το 2^ο είδος κληρονομικής σύμβασης αφορά την δυνατότητα παραίτησης ορισμένου κληρονόμου από το κληρονομικό δικαίωμα του επί της κληρονομίας. Στην κληρονομική σύμβαση δηλαδή, θα μπορεί να περιλαμβάνεται ρητά τέτοια συμφωνία, εφόσον η νόμιμη μοίρα του κληρονόμου έχει καλυφθεί από όσες παροχές ο τελευταίος έλαβε εν ζωή από τον κληρονομούμενο. Και εδώ χρειάζεται προσοχή, για να αποφευχθούν οι ανήθικες συμφωνίες που θα ευνοούσαν ορισμένους κληρονόμους σε βάρος άλλων.

5.Η νόμιμη μοίρα σαν θεσμός παίρνει νέα μορφή;

Όταν αναφερόμαστε στην νόμιμη μοίρα ενός κληρονόμου, μιλάμε για το ελάχιστο ποσοστό επί της κληρονομίας που δικαιούται κάθε κληρονόμος ανεξάρτητα από το εάν έχει συνταχθεί ή όχι διαθήκη από τον κληρονομούμενο. Το ποσοστό της νόμιμης μοιράς κάθε κληρονόμου είναι το μισό από το αντίστοιχο εξ αδιαθέτου ποσοστού του κληρονόμου, εάν δηλαδή δεν υπήρχε διαθήκη. Για παράδειγμα, η νόμιμη μοίρα των 2 τέκνων του κληρονομουμένου είναι ¼ έκαστο, λόγω του ότι η εξ αδιαθέτου μερίδα του καθενός είναι ½ επί της κληρονομίας.

Στην περίπτωση που η νόμιμη μοίρα ενός κληρονόμου προσβάλλεται (επειδή οι υπόλοιποι κληρονόμοι έλαβαν περιουσιακά στοιχεία πολύ μεγαλύτερα από αυτά που δικαιούνταν), τότε ο κληρονόμος αυτός, μπορεί να ασκήσει αγωγή μέμψης άστοργης δωρεάς, εναντίον όλων των κληρονόμων και για όλα τα περιουσιακά στοιχεία της κληρονομίας, προκειμένου όλες οι δωρεές που ο θανών έκανε εν ζωή στους άλλους κληρονόμους, να ανατραπούν και να συμπληρωθεί αντίστοιχα η νόμιμη μοίρα του κληρονόμου που προσβάλλεται. Αυτή είναι η εμπράγματη έννοια της νόμιμης μοίρας στην οποία αναφέρονται πολλοί.

Η πρόταση του Υπουργείου Δικαιοσύνης, αφορά την μετατροπή της νόμιμης μοίρας από εμπράγματη σε ενοχική αξίωση=αντί ο κληρονόμος του οποίου η νόμιμη μοίρα θίγεται να ασκεί αγωγή εναντίον των υπολοίπων κληρονόμων, ο ίδιος θα μπορεί να ασκεί προσωπικά αγωγή εναντίον άλλου κληρονόμου προκειμένου να αξιώσει την απόδοση στον ίδιο ορισμένου περιουσιακού στοιχείου για να συμπληρωθεί η νόμιμη μοίρα. Με αυτόν τον τρόπο, θα επιλύονται συντομότερα οι διαφορές επί της κληρονομίας και χωρίς να αναμειγνύονται όλοι οι κληρονόμοι (ακόμη και εκείνοι που ενδεχομένως δεν ευθύνονται για την προσβολή της νόμιμης μοίρας).

6.Πώς διαμορφώνεται πλέον η ευθύνη του κληρονόμου για τα χρέη της κληρονομίας;

Μέχρι σήμερα, εφόσον ο κληρονόμος αποδεχόταν την κληρονομική του μερίδα, τότε συμμετείχε τόσο στο ενεργητικό όσο και στο παθητικό της κληρονομίας. Δηλαδή, αν ο κληρονόμος αποδεχόταν κληρονομική μερίδα 1/3, τότε θα ήταν υπόχρεος για την πληρωμή των χρεών της κληρονομίας σε ποσοστό 1/3 (της κληρονομικής του μερίδας δηλαδή). Μια λύση για να αποφευχθεί κάτι τέτοιο, ήταν η αποδοχή της κληρονομικής μερίδας με το ευεργέτημα της απογραφής, όπως έχουμε συζητήσει και σε άλλο κείμενο μας παλιότερα.

Για να γίνει όμως η αποδοχή της κληρονομικής μερίδας με το ευεργέτημα της απογραφής, είναι αναγκαίο να προηγηθεί δικαστική εκκαθάριση της κληρονομίας, μια διαδικασία αρκετά χρονοβόρα και με αυξημένο κόστος για τον κληρονόμο, ο οποίος τελικά θα λάμβανε όποιο ενεργητικό απέμενε στην κληρονομία μετά την πληρωμή όλων των οφειλών. Αυτός ήταν και ο λόγος που παρατηρήσαμε τα τελευταία χρόνια τεράστια ποσοστά αποποιήσεων κληρονομιών από κληρονόμους, οι οποίοι δεν μπορούσαν να αποπληρώσουν τα αυξημένα χρέη που συνόδευαν τις τελευταίες.

Το νέο δίκαιο εστιάζει στην αποδοχή της κληρονομικής μερίδας από τον κληρονόμο χωρίς τα χρέη που την συνοδεύουν. Πρόκειται για ένα εγχείρημα αρκετά πρωτοποριακό για την Ελλάδα, στο οποίο θα πρέπει να υπάρχει μέριμνα για την προστασία του δανειστή του κληρονομουμένου. Ο λόγος είναι απλός: Θα υπάρχει μεγάλη διστακτικότητα στις συναλλαγές, εάν κάποιος γνωρίζει ότι, σε περίπτωση θανάτου του οφειλέτη του, δεν πρόκειται να λάβει την παροχή του (χρηματική ή άλλη) αφού κανένας κληρονόμος δεν θα έχει ευθύνη για τα χρέη.

7.Πώς δημοσιεύονται οι διαθήκες σήμερα;

Όπως έγινε γνωστό, από την 1^η Νοεμβρίου και έπειτα, οι διαθήκες μπορούν να δημοσιεύονται από τους αρμόδιους συμβολαιογράφους με την διαδικασία να είναι η εξής: Οι κληρονόμοι καταθέτουν την διαθήκη στον συμβολαιογράφο μαζί με όλα τα αναγκαία πιστοποιητικά και ο τελευταίος προβαίνει εντός 10 ημερών στην δημοσίευση της διαθήκης στο ειδικό βιβλίο διαθηκών (που πλέον είναι ηλεκτρονικό στην διεύθυνση diathikes.gr) και αποστέλλει σχετική ειδοποίηση προς το πρωτοδικείο του τόπου κατοικίας του κληρονομουμένου.

Μάλιστα με νεότερο νόμο που ψηφίστηκε πριν από λίγες ημέρες, ο νομοθέτης δίνει την δυνατότητα σε όσους είχαν καταθέσει αίτηση στο αρμόδιο πρωτοδικείο για δημοσίευση διαθήκης πριν την 1^η Νοεμβρίου (όπου ξεκίνησε να εφαρμόζεται το νέο σύστημα) να αποσύρουν την αίτηση τους από το δικαστήριο. Αυτή η απόσυρση της αίτησης γίνεται με δήλωση στον γραμματέα, και στην συνέχεια, οι κληρονόμοι μπορούν να απευθυνθούν σε συμβολαιογράφο για να ακολουθήσουν την ταχύτερη διαδικασία που περιγράψαμε παραπάνω.

Επομένως, ακόμη και αν ο θάνατος του κληρονομουμένου συνέβη πριν την 1^η Νοεμβρίου, η διαθήκη του μπορεί να δημοσιευθεί από συμβολαιογράφο (εφόσον φυσικά δεν πρόκειται για δημόσια διαθήκη, γιατί αυτού του είδους η διαθήκη είναι από μόνη της δημόσιο έγγραφο και άρα δεν απαιτείται δημοσίευση). Οφείλουμε να αναφέρουμε ότι, με βάση τον νόμο, όλες οι διαθήκες που κατατίθενται για δημοσίευση από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και έπειτα θα δημοσιεύονται υποχρεωτικά από συμβολαιογράφους και όχι από τα δικαστήρια.

8.Πώς θα κληρονομούν όσοι συνδέονται με σύμφωνο συμβίωσης;

Το σύμφωνο συμβίωσης, ως τρόπος ένωσης μεταξύ 2 προσώπων, έχει καθιερωθεί νομοθετικά στην Ελλάδα εδώ και μια δεκαετία. Ήδη από την έναρξη της εφαρμογής του σαν θεσμός, είναι νομικά ίσο με τον γάμο ως προς όλες τις συνέπειες που έχουμε αναλύσει κατά καιρούς όσον αφορά αυτόν τον θεσμό. Ωστόσο, ο νομοθέτης δεν είχε ορίσει ρητά τι ισχύει σε σχέση με όσους συνδέονται μεταξύ τους με σύμφωνο συμβίωσης και επιθυμούν ή όχι να κληρονομήσουν ο ένας από την περιουσία του άλλου.

Με τον νέο νόμο, όσοι έχουν συνάψει μεταξύ τους σύμφωνο συμβίωσης θα έχουν τα ίδια κληρονομικά δικαιώματα που θα είχαν σε περίπτωση τέλεσης γάμου. Επομένως, τα όσα αναφέραμε παραπάνω, εφαρμόζονται ίδια και απαράλλακτα και στην περίπτωση σύναψης συμφώνου συμβίωσης. Φυσικά, απαιτείται το σύμφωνο συμβίωσης να παραμένει έγκυρο και ενεργό μέχρι τον θάνατο κάποιου από τους συμβίους, διαφορετικά ο/η άλλος σύμβιος/α θα χάσει το κληρονομικό δικαίωμα, όπως ακριβώς συμβαίνει και στην περίπτωση της λύσης του γάμου με διαζύγιο.

Όσοι βρίσκονται σε ελεύθερη ένωση μεταξύ τους (χωρίς δηλαδή να έχουν συνάψει γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης) θα έχουν κληρονομικό δικαίωμα στην περιουσία του θανόντος εφόσον δεν υπάρχουν άλλοι συγγενείς που προηγούνται κατά την σειρά της εξ αδιαθέτου διαδοχής. Εδώ οφείλουμε (με μεγάλη επιφύλαξη) να αναφέρουμε ότι το νέο δίκαιο θα απαιτεί να υπάρχει και αίτηση του/της συντρόφου προς το δικαστήριο εντός 4 μηνών από τον θάνατο του κληρονομουμένου, προκειμένου να αναγνωριστεί το κληρονομικό δικαίωμα. Αυτή η διαδικασία όμως χρειάζεται μεγάλη μελέτη και ρύθμιση από τον νόμο που θα δούμε τους επόμενους μήνες.

9.Χρειάζεται νομοθετική παρέμβαση και σε άλλα ζητήματα;

Είναι πολύ πιθανό να δούμε αλλαγές σε διάφορους θεσμούς του κληρονομικού δίκαιου, ορισμένοι από τους οποίους δεν αποκλείεται να οδηγηθούν σε κατάργηση. Ας τους δούμε αναλυτικά:

• Ο θεσμός των έκτακτων διαθηκών (δηλαδή διαθηκών που συντάσσονται εν πλω/σε πολέμους/εκστρατείες κλπ) έχει πολύ μικρή απήχηση τις τελευταίες δεκαετίες. Αυτός ο θεσμός είχε δημιουργηθεί ήδη από τις πρώτα έτη ύπαρξης του κληρονομικού δικαίου και απηχούσε αντιλήψεις άλλων εποχών. Μολονότι ρυθμίζει αρκετά χρήσιμα θέματα, η μη εφαρμογή του στην πράξη ενδέχεται να τον οδηγήσει σε κατάργηση, προκειμένου να πάρουν την θέση του νεότεροι θεσμοί που θα ενσωματώνουν (και) τα μέσα της τεχνολογίας, ώστε να συμβαδίζουν με την σημερινή πραγματικότητα.
• Ο θεσμός της δικαστικής εκκαθάρισης της κληρονομίας, όπως συζητήσαμε και πριν, αποσκοπεί στην πληρωμή των χρεών της κληρονομίας ώστε ο κληρονόμος να λάβει το ενεργητικό της κληρονομίας και να μην έχει οποιαδήποτε ευθύνη για τα χρέη της. Λόγω του ότι η νέα ρύθμιση θα αφορά την μη ευθύνη του κληρονόμου για τα χρέη της κληρονομίας, δεν αποκλείεται να δούμε νομοθετικές τροποποιήσεις σε αυτόν τον θεσμό, ώστε να εξυπηρετεί καλύτερα τα συμφέροντα του κληρονόμου και να γίνει ταχύτερος στην πράξη, αποφεύγοντας με αυτόν τον τρόπο τις πολύμηνες καθυστερήσεις σχετικά με το ενεργητικό της κληρονομίας.
• Ο θεσμός του καταπιστεύματος υπάρχει εδώ και πολλά έτη στο κληρονομικό δίκαιο, ωστόσο δεν αξιοποιείται πρακτικά από τους κληρονομούμενος. Ο λόγος είναι ότι ο παραπάνω θεσμός, έχει προέλευση από το ηπειρωτικό δίκαιο (κυρίως στην Αγγλία) όπου έχουν διαμορφωθεί εντελώς διαφορετικές οικονομικές και εμπορικές συνήθειες. Όπως είχαμε γράψει πέρσι όπου και αναλύσαμε αυτόν τον θεσμό με λίγα λόγια, ο νομοθέτης χρειάζεται να παρέμβει για να καταστήσει ελκυστικό τον θεσμό του καταπιστεύματος προς τους κληρονομούμενους, ακόμη κι αν χρειαστεί να προχωρήσει στην απλοποίηση του.

10.Πώς (θα) ρυθμίζεται στο εξής ο θεσμός της κληρονομικής αναξιότητας;

Όπως γνωρίζουμε μέχρι σήμερα, ένας κληρονόμος μπορεί να κηρυχθεί ανάξιος να κληρονομήσει (και άρα να αποκλειστεί εξ ολοκλήρου από την κληρονομία) εάν προσέβαλε την ζωή του διαθέτη/συγγενούς του διαθέτη όσο ζούσε ο τελευταίος, προκειμένου να ωφεληθεί στο κληρονομικό του δικαίωμα. Άλλα παραπτώματα αποτελούν η απειλή του κληρονόμου εναντίον του διαθέτη ώστε να τροποποιήσει την διαθήκη του ή ακόμη και η καταστροφή/πλαστογραφία διαθήκης, πάντα με στόχο ο ανάξιος κληρονόμος να λάβει (παράνομα) ορισμένο όφελος από την κληρονομία.

Η αναξιότητα του κληρονόμου επέρχεται αυτοδίκαια από τον νόμο, ωστόσο απαιτείται να ασκηθεί αγωγή αναγνώρισης της αναξιότητας εκ μέρους των υπόλοιπων κληρονόμων ή ακόμη και σχετική ένσταση σε δίκη που αφορά την κληρονομία. Αφότου η παραπάνω αγωγή γίνει τελεσίδικα δεκτή από το δικαστήριο, τότε κηρύσσεται και επίσημα η αναξιότητα του κληρονόμου, και εφόσον ο τελευταίος είχε στο ενδιάμεσο λάβει περιουσιακά στοιχεία από την κληρονομία, τότε οφείλει να τα επιστρέψει στους νόμιμους κληρονόμους του θανόντα.

Σε αυτό το σημείο, το νομοσχέδιο του Υπουργείο προτείνει μια τροποποίηση=όποιος κληρονόμος του διαθέτη έχει καταδικαστεί ποινικά τα προηγούμενα έτη για προσβολή της υγείας/ζωής/σωματικής ακεραιότητας του κληρονομουμένου, θα θεωρείται αυτοδικαίως από τον νόμο ως ανάξιος να κληρονομήσει και θα αποκλείεται από την κληρονομία. Με αυτόν τον τρόπο, δεν θα είναι αναγκαίο να ασκηθούν αγωγές από τους άλλους κληρονόμους και να ξεκινήσουν δικαστικοί αγώνες με μεγάλη διάρκεια και οικονομικό κόστος για όλους.

Καλές γιορτές σε όλους με υγεία!

Δίπλα στον πελάτη και τις ανάγκες του.

Αθηνά Κοντογιάννη-Δικηγόρος

Όσα αναφέρονται παραπάνω δεν αποτελούν νομικές συμβουλές και ουδεμία ευθύνη φέρεται για αυτές.Για περισσότερες πληροφορίες,επικοινωνήστε μαζί μας.

1.Πώς αντιμετωπίζεται νομικά το φαινόμενο της ρευματοκλοπής;

Ο ίδιος ο νόμος ορίζει την ρευματοκλοπή ως την αυθαίρετη και χωρίς δικαίωμα επέμβαση σε μετρητή/εξοπλισμό κάθε είδους του ΔΕΔΔΗΕ με σκοπό την κατανάλωση της ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία δεν καταγράφεται από το δίκτυο και συνεπώς, δεν τιμολογείται. Μάλιστα, ο καταναλωτής που τελεί ρευματοκλοπή μπορεί να έχει συνάψει σύμβαση με οποιονδήποτε πάροχο ηλεκτρικής ενέργειας και, άρα, δεν απαιτείται να πρόκειται για τον πάροχο της ΔΕΗ, ειδικά πλέον μετά την απελευθέρωση της αγοράς ενέργειας.

Η πιο συνηθισμένη περίπτωση είναι αυτή της επέμβασης στον μετρητή ηλεκτρικού ρεύματος ή σε άλλο μέρος του εξοπλισμού (ακόμη και σε στύλο του ΔΕΔΔΗΕ), με στόχο την εμφάνιση μικρότερης κατανάλωσης ηλεκτρικής από εκείνη που στην πράξη καταναλώνεται εκ μέρους του δράστη. Σε αυτήν την περίπτωση υπάγονται, στην πράξη, οι περισσότερες υποθέσεις που περιλαμβάνουν τέλεση ρευματοκλοπής, καθώς καταλήγει πρακτικά στο ίδιο αποτέλεσμα=κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας που δεν εμφανίζεται στο δίκτυο ηλεκτροδότησης.

Άλλες περιπτώσεις ρευματοκλοπής, είναι η απευθείας σύνδεση του καλωδίου παροχής με τα καλώδια που βρίσκονται στους στύλους του ΔΕΔΔΗΕ καθώς και η παράκαμψη του μετρητή ηλεκτρικής ενέργειας εκ μέρους του δράστη. Μια πιο πρόσφατη μορφή είναι και η επανασύνδεση ηλεκτρικού μετρητή, εφόσον έχει γίνει διακοπή της παροχής (είτε εκ μέρους του καταναλωτή είτε εκ μέρους του ίδιου του παρόχου ηλεκτρικής ενέργειας), με αποτέλεσμα η ηλεκτρική ενέργεια να καταγράφεται αλλά να μην τιμολογείται.

2.Υπάρχουν περισσότερα από ένα είδη ρευματοκλοπής;

Οι ρευματοκλοπές, σύμφωνα με τον νομοθέτη, διακρίνονται σε διαπιστωμένες και πιθανολογούμενες, ανάλογα με τα στοιχεία που οδηγούν στην κρίση ότι τελέστηκε ρευματοκλοπή εκ μέρους του καταναλωτή και τον βαθμό πιθανολόγησης που υπάρχει. Στην κατηγορία των διαπωμένων ρευματοκλοπών, υπάγονται οι περιπτώσεις, της απευθείας σύνδεσης στο δίκτυο με απουσία του ενδιάμεσου μηχανισμού/η παρέμβαση στους ακροδέκτες του μετρητή και η τοποθέτηση μηχανισμού βραχυκύκλωσης του.

Εάν πρόκειται για τριφασική παροχή, η διακοπή της μιας εκ των τριών διεγέρσεων, και σε κάθε περίπτωση η διακοπή των επαφών στις γέφυρες των μετασχηματιστών μέτρησης είναι ένδειξη ρευματοκλοπής. Άλλες περιπτώσεις είναι η παρέμβαση στην συνδεσμολογία των καλωδίων καθώς και η αλλαγή της σχέσης των μετασχηματιστών έντασης.  Εκτός αυτού, οι ανοικτές επαφές στο κιβώτιο δοκιμών και η εμφανής επέμβαση στον μηχανισμό μέτρησης καθώς και σε εκείνον που απαριθμεί την ηλεκτρική ενέργεια, είναι ενδείξεις τέλεσης ρευματοκλοπής.

Όσον αφορά τις πιθανολογούμενες ρευματοκλοπές, αυτές υπάρχουν όταν λείπουν/έχουν φθαρεί οι σφραγίδες του μετρητή, εφόσον όμως υπάρχει παράλληλα και ανεξήγητη μείωση της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτά όμως τα 2 στοιχεία θα πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά. Αντίθετα, η κοπή της σφραγίδας του κιβωτίου του μετρητή δεν αποτελεί ένδειξη για ρευματοκλοπή, καθώς συχνά δικαιολογείται για να ρυθμισθεί εκ νέου ο μικρό-αυτόματος διακόπτης που έχει κάθε μετρητής ηλεκτρικού ρεύματος σήμερα.

3.Με ποια μέθοδο υπολογίζεται η ενέργεια που φέρεται να κλάπηκε;

Αποτελεί βασικό κανόνα στις περιπτώσεις ρευματοκλοπής, ότι το αρχικό χρονικό σημείο όπου φέρεται να ξεκινάει η ρευματοκλοπή τοποθετείται στην ημερομηνία εκείνη κατά την οποία εμφανίζεται μικρότερη/ελάχιστη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας. Για να υπολογιστεί το παραπάνω χρονικό διάστημα, γίνεται σύγκριση ανάμεσα στην τελευταία καταμέτρηση που έγινε στον μετρητή και στην ημερομηνία κατά την οποία το αρμόδιο συνεργείο του ΔΕΔΔΗΕ διαπίστωσε την τέλεση ρευματοκλοπής εκ μέρους του καταναλωτή.

Αν η τέλεση ρευματοκλοπής εκ μέρους του καταναλωτή φαίνεται να υπάρχει για περισσότερο από 5 έτη συνεχόμενα, τότε το χρονικό διάστημα της ρευματοκλοπής θα περιοριστεί, με βάση τον νόμο, στα 5 έτη πριν την ημερομηνία της διαπίστωσης ρευματοκλοπής. Παράλληλα, εφόσον οι ενδείξεις δείχνουν τέλεση ρευματοκλοπής στο μακρινό παρελθόν, τότε εξετάζονται και οι συμβάσεις ηλεκτρικής ενέργειας που είχαν οι προηγούμενοι χρήστες της παροχής (πχ προηγούμενοι ενοικιαστές/συγγενείς από τους οποίους κληρονομήθηκε το ακίνητο κλπ).

Το παράδοξο του νόμου είναι ότι αν δεν προκύπτουν ενδείξεις ρευματοκλοπής από τους προηγούμενους χρήστες της παροχής, η ρευματοκλοπή θα αφορά τον τρέχοντα χρήστη της παροχής! Πρόκειται για μια διάταξη, η οποία σίγουρα χρειάζεται συμπλήρωση, ώστε να αναφέρονται επιπλέον παράγοντες/κριτήρια που ο νόμος οφείλει να απαιτεί για να καταλογίζεται σε κάποιον το (πολύ σοβαρό) αδίκημα της ρευματοκλοπής, ενώ πρέπει να συνεκτιμάται και χρήση της παροχής (αστικό/επαγγελματικό/αγροτικό ακίνητο κλπ).

4.Ποια διαδικασία ακολουθείται για την διαπίστωση ρευματοκλοπής;

Για να γίνει έλεγχος σε μετρητή/εγκατάσταση κάποιου καταναλωτή, σχετικά με τέλεση ρευματοκλοπής, ο ίδιος ο νόμος επιβάλλει στον ΔΕΔΔΗΕ να ακολουθήσει την παρακάτω διαδικασία στο ακέραιο, αλλιώς υφίσταται ακυρότητα, που μπορεί να επικαλεστεί ο καταναλωτής. Ας το δούμε αναλυτικά:

• Ο έλεγχος σε μετρητή μπορεί να ξεκινήσει αν ο ΔΕΔΔΗΕ έχει λάβει οποιαδήποτε πληροφορία/υπόνοια σχετικά με τέλεση ρευματοκλοπής σε ορισμένο ακίνητο.
• Μπορεί ακόμη να ξεκινήσει ο έλεγχος και εντελώς αυθόρμητα και δειγματοληπτικά, για να ελεγχθούν προληπτικά ορισμένες περιοχές για τυχόν τέλεση ρευματοκλοπής, χωρίς να υπάρχουν στοιχεία.
• Πριν την έναρξη του ελέγχου, ο καταναλωτής δεν δέχεται ενημέρωση/προειδοποίηση, προκειμένου να μην αλλοιωθούν τα ευρήματα που υπάρχουν στον χώρο του μετρητή.
• Ο έλεγχος γίνεται από 2 έμπειρους τεχνικούς του ΔΕΔΔΗΕ με υπηρεσιακές ταυτότητες, οι οποίοι συνοδεύονται από έναν εκπρόσωπο ανεξάρτητου φορέα, που δεν γνωρίζει την παροχή στην οποία θα γίνει έλεγχος.
• Ο χρήστης της παροχής/όποιος βρίσκεται στο ακίνητο εκείνη την στιγμή αναζητείται από το συνεργείο του ΔΕΔΔΗΕ και του ζητείται να διευκολύνει την πρόσβαση στον μετρητή, όπου και θα γίνει ο έλεγχος.
• Εφόσον υπάρχουν ευρήματα ρευματοκλοπής, αυτά φωτογραφίζονται επί τόπου από το συνεργείο του ΔΕΔΔΗΕ για να είναι διαθέσιμα αργότερα και τον εργαστηριακό έλεγχο.
• Σε αυτήν την περίπτωση, καλείται αστυνομικό όργανο για να βεβαιώσει ότι βρέθηκαν ευρήματα καθώς και ο ίδιος ο καταναλωτής, αν βρίσκεται εκείνη την στιγμή στο σημείο του ελέγχου.
• Στον καταναλωτή και το αστυνομικό όργανο επιδεικνύονται τα ευρήματα πριν γίνει οποιαδήποτε προσπάθεια για να σταματήσει η ρευματοκλοπή από το αρμόδιο συνεργείο.
• Μάλιστα, ο ΔΕΔΔΗΕ έχει υποχρέωση να τηρεί αποδεικτικά στοιχεία ότι πράγματι έγινε προσπάθεια κλήσης αστυνομικού οργάνου στο σημείο για την νομιμότητα της διαδικασίας.

5.Υποχρεούται να ενημερώνεται ο καταναλωτής για την διαπίστωση ρευματοκλοπής;

Αμέσως μετά την διαπίστωση ρευματοκλοπής, συντάσσεται επί τόπου δελτίο επίσκεψης του συνεργείου σχετικά με την ημερομηνία που έγινε ο έλεγχος/τον λόγο για τον οποίο έγινε/τα αποτελέσματα στα οποία οδήγησε/τις επόμενες ενέργειες στις οποίες θα προβεί ο ΔΕΔΔΗΕ. Αυτό το δελτίο επίσκεψης παραδίδεται κατευθείαν στον καταναλωτή/κάποιον οικείο του αν είναι παρών την στιγμή του ελέγχου, αλλιώς θυροκολλείται στην πόρτα του ακινήτου όπου βρίσκεται η παροχή, στην οποία πραγματοποιήθηκε ο έλεγχος.

Μέσα σε 2 ημέρες από το παραπάνω δελτίο επίσκεψης, ο καταναλωτής θα λάβει επιστολή από τον ΔΕΔΔΗΕ, στην οποία αναφέρονται όλες οι λεπτομέρειες του ελέγχου, το χρονικό διάστημα στο οποίο εκτιμάται ότι έγινε η ρευματοκλοπή, το χρηματικό πρόστιμο που επιβάλλεται στον καταναλωτή λόγω της ρευματοκλοπής και τους διαθέσιμους τρόπους πληρωμής, και τέλος, γίνεται αναφορά στην δυνατότητα διακοπής της ηλεκτροδότησης του ακινήτου, εφόσον το πρόστιμο δεν καταβληθεί εντός της νόμιμης προθεσμίας που ορίζεται.

Η παραπάνω επιστολή οφείλει να ενημερώνει τον καταναλωτή για την δυνατότητα του να υποβάλλει αντιρρήσεις κατά του ΔΕΔΔΗΕ με τον ενδεδειγμένο τρόπο, ενώ πρέπει να κοινοποιηθεί (η επιστολή) στον ίδιο τον καταναλωτή/στο πρόσωπο εκείνο στο όνομα του οποίου έχει γίνει η σύμβαση ηλεκτρικής ενέργειας, στον πάροχο ηλεκτρικής ενέργειας με τον οποίο έχει συναφθεί σύμβαση προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και στο αστυνομικό τμήμα της περιοχής, για ενδεχόμενη άσκηση αυτεπάγγελτης ποινικής δίωξης.

6.Ποια νομική άμυνα έχει ο καταναλωτής εναντίον του ΔΕΔΔΗΕ;

Το βασικό νομικό «όπλο» που έχει ο καταναλωτής αν ο ίδιος φέρεται να έχει τελέσει ρευματοκλοπή με βάση τα ευρήματα του ΔΕΔΔΗΕ, είναι η υποβολή αντιρρήσεων εναντίον της εταιρίας, ώστε να αμφισβητήσει ότι οι ενδείξεις που βρέθηκαν δεν είναι επαρκείς και ικανές να στοιχειοθετήσουν ρευματοκλοπή, αλλά ενδεχομένως και να μην υπάρχουν καν ενδείξεις (πχ λόγω απουσίας επέμβασης στον μετρητή από τον ίδιο/λόγω επέμβασης άγνωστου προσώπου στον μετρητή αν δεν υπάρχει προστατευτικό πίλαρ γύρω από αυτόν κλπ).

Οι αντιρρήσεις του καταναλωτή μπορούν να υποβληθούν (και) ηλεκτρονικά μέσω της ιστοσελίδας του ΔΕΔΔΗΕ μέσα σε 3 μήνες από την ενημέρωση, αφού προηγουμένως ο καταναλωτής συνδεθεί σε αυτήν με τους προσωπικούς κωδικούς TAXISNET που διαθέτει. Εναλλακτικά, ο ίδιος μπορεί να επικοινωνήσει με την εταιρία μέσω email, ακόμη και τηλεφωνικά, ωστόσο αυτές οι μέθοδοι επικοινωνίας δεν παρέχουν αρκετά αποτελέσματα στην πράξη, λόγω του ότι συνήθως γίνονται κατόπιν βιασύνης και συναισθηματικής φόρτισης και δεν αποτυπώνονται με σαφήνεια τα επιχειρήματα του καταναλωτή.

Η πιο ενδεδειγμένη μέθοδος υποβολής αντιρρήσεων είναι η σύνταξη και αποστολή εξωδίκου από δικηγόρο, προκειμένου να αποτυπωθούν όλα τα κρίσιμα στοιχεία της υπόθεσης στο εξώδικο αλλά και να αναφερθούν κρίσιμες νομικές διατάξεις που λειτουργούν σε όφελος του καταναλωτή. Εκτός αυτού, μέσω του εξωδίκου, ο καταναλωτής έχει αποδεικτικό ότι ο ΔΕΔΔΗΕ έλαβε το εξώδικο και άρα είναι σε θέση να γνωρίζει την υποβολή αντιρρήσεων=με το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο συχνά ακούμε ότι δήθεν δεν λήφθηκε το μήνυμα κλπ.

7.Μπορεί να προστατευθεί και με άλλους τρόπους ο καταναλωτής;

Εφόσον ο ΔΕΔΔΗΕ δεν κάνει δεκτές τις αντιρρήσεις του καταναλωτή και προχωρήσει σε διακοπή της ηλεκτροδότησης του ακινήτου, ο καταναλωτής δικαιούται να ασκήσει αίτηση ασφαλιστικών μέτρων εναντίον του ΔΕΔΔΗΕ, προκειμένου να μην γίνει διακοπή της ηλεκτροδότησης/να επανασυνδεθεί άμεσα η παροχή. Για να ευδοκιμήσουν όμως τα ασφαλιστικά μέτρα, απαιτείται να επικαλεσθεί ο καταναλωτής και επικείμενο κίνδυνο/επείγουσα περίπτωση που δικαιολογεί την επανασύνδεση της παροχής.

Τέτοιος κίνδυνος θα μπορούσε να είναι η απειλή της οικονομικής καταστροφής της επιχείρησης του/η απειλή σοβαρής ζημίας σε βάρος του ίδιου και της οικογένειας του λόγω του ότι το ηλεκτρικό ρεύμα αποτελεί βασικό αγαθό, του οποίου η παροχή έχουν κρίνει τα ελληνικά δικαστήρια ότι δεν μπορεί να διακόπτεται χωρίς να υπάρχει ιδιαίτερα σοβαρός λόγος. Είναι ζήτημα κατά πόσο οι ενδείξεις τέλεσης ρευματοκλοπής είναι αρκετά ισχυρές ώστε να δικαιολογούν την τέλεση ρευματοκλοπής ή απλώς έγινε τελείως λάθος εκτίμηση της υπόθεσης εκ μέρους του αρμόδιου συνεργείου.

Ύστατη λύση για τον καταναλωτή είναι να ασκήσει αγωγή στο αρμόδιο δικαστήριο σε βάρος του ΔΕΔΔΗΕ, προκειμένου να αιτηθεί την επανασύνδεση της παροχής ηλεκτρικού ρεύματος (αν αυτή έχει διακοπεί) και την καταβολή αποζημίωσης για τις οικονομικές ζημίες που υπέστη λόγω της δήθεν ρευματοκλοπής που καταλογίστηκε σε βάρος του και την συνακόλουθη διακοπή της ηλεκτροδότησης αλλά ακόμη και για την ηθική βλάβη που ενδεχομένως υπέστη, και για την οποία μπορεί να διεκδικήσει αποζημίωση από τον ΔΕΔΔΗΕ.

8.Γίνεται εργαστηριακός έλεγχος για να επιβεβαιωθεί η τέλεση ρευματοκλοπής;

Αμέσως μετά την διαπίστωση των ευρημάτων από τα αρμόδια συνεργεία του ΔΕΔΔΗΕ, ο μετρητής του καταναλωτή αφαιρείται, προκειμένου να γίνει έλεγχος σε ειδικό εργαστήριο για την καλή λειτουργία του μετρητή και προκειμένου να σχηματιστεί η κρίση σχετικά με το αν τελέστηκε ρευματοκλοπή. Για τον λόγο αυτό, ο καταναλωτής λαμβάνει γραπτή ενημέρωση ώστε να παρευρίσκεται ο ίδιος (ή τεχνικός σύμβουλος του) στο εργαστήριο κατά την ημέρα που θα διεξαχθεί ο έλεγχος, για λόγους νομιμότητας της διαδικασίας.

Εφόσον κατά τον έλεγχο στο εργαστήριο δεν βρεθούν ευρήματα ικανά να δικαιολογήσουν τέλεση ρευματοκλοπής, τότε η υπόθεση αρχειοθετείται. Εάν, στην συνέχεια, φανεί ανώμαλη κατανάλωση ρεύματος από τον ίδιο τον καταναλωτή, τότε ο ΔΕΔΔΗΕ έχει την ευχέρεια να επαναφέρει την υπόθεση από το αρχείο και να καλέσει τον καταναλωτή, προκειμένου ο τελευταίος μέσα σε 3 μήνες να προσκομίσει στοιχεία, αλλιώς η υπόθεση θα θεωρηθεί ως διαπιστωμένη ρευματοκλοπή και θα επιβληθεί πρόστιμο κλπ.

Για την ιδιαίτερη περίπτωση όπου υπάρχουν λίγα και σποραδικά στοιχεία σε άσχετες μεταξύ τους περιόδους κατανάλωσης, που δεν δικαιολογούν απαραίτητα την τέλεση ρευματοκλοπής, θα καταλογιστεί σε βάρος του καταναλωτή ότι δεν έχει καταγραφεί ηλεκτρική ενέργεια για χρονικό διάστημα ενός (1) έτους. Αυτή η διάταξη του νόμου λειτουργεί κυρίως υπέρ του ΔΕΔΔΗΕ, εφόσον δεν μπορεί να εντοπιστεί το χρονικό σημείο που ξεκίνησε η φερόμενη ρευματοκλοπή, η οποία όμως θα πρέπει να αποδειχθεί στην συνέχεια.

9.Αποτελεί η ρευματοκλοπή ποινικό αδίκημα σήμερα;

Ήδη εδώ και αρκετά χρόνια, ο ποινικός νομοθέτης θεωρεί την ηλεκτρική ενέργεια σαν κινητό πράγμα=όποιος αφαιρεί παράνομα και χωρίς δικαίωμα ηλεκτρική ενέργεια από το δίκτυο μεταφοράς ηλεκτρικού ρεύματος θεωρείται νομικά ότι τελεί το αδίκημα της κλοπής υπό την κλασσική του μορφή. Ο δράστης, όμως, απαιτείται να έχει σκοπό να ιδιοποιηθεί παράνομα την ηλεκτρική ενέργεια (δηλαδή να την χρησιμοποιήσει/αποθηκεύσει για δικό του όφελος, να την μεταπωλήσει σε τρίτους για να αποκομίσει χρήματα κλπ).

Αναφορικά με τις ποινές που επιβάλλονται, εφόσον η ηλεκτρική ενέργεια που αφαιρείται παράνομα δεν είναι μεγάλης αξίας, τότε ο δράστης τιμωρείται με ποινή φυλάκισης (έως 5 έτη) σε συνδυασμό με χρηματική ποινή. Για κλοπή ηλεκτρικής ενέργειας ιδιαίτερα μεγάλης αξίας, ο νόμος ορίζει ότι επιβάλλεται ποινή φυλάκισης τουλάχιστον 1 έτους, ενώ αν η κλοπή γίνεται κατά του Δημοσίου/Δήμου/Περιφέρειας και η αξία της ηλεκτρικής ενέργειας ξεπερνά τις 120.000 ευρώ, τότε επιβάλλεται ποινή κάθειρξης τουλάχιστον 10 ετών μαζί με χρηματική ποινή.

Το παραπάνω έγκλημα της ρευματοκλοπής με όλες τις παραλλαγές του διώκεται αυτεπάγγελτα=χωρίς την ανάγκη προηγούμενης υποβολής έγκλησης στον εισαγγελέα. Ο δράστης, δηλαδή, της ρευματοκλοπής εφόσον συλληφθεί εντός 48 ωρών από την κίνηση της ποινικής δίωξης εναντίον του θα υποστεί την διαδικασία του αυτοφώρου, και θα δικαστεί με την παραπάνω διαδικασία, εφόσον τα αποδεικτικά στοιχεία είναι αρκετά και δεν υπάρχει λόγος αναβολής της δίκης σε μεταγενέστερη ημερομηνία.

10.Με ποιες προϋποθέσεις μπορεί να διακοπεί η ηλεκτροδότηση ακινήτου αν τελέστηκε ρευματοκλοπή;

Η ηλεκτροδότηση ενός ακινήτου, αν έχει διαπιστωθεί τέλεση ρευματοκλοπής σε αυτό, μπορεί να διακοπεί από τον νόμο, μονάχα σε 2 περιπτώσεις. Η 1^η περίπτωση είναι αν γίνεται κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας χωρίς να υπάρχει σύμβαση του καταναλωτή με κάποιον πάροχο ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά ακόμη κι αν υπάρχει σύμβαση με την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος έχει διακοπεί για ορισμένο λόγο και στο ενδιάμεσο έχει γίνει αυθαίρετη επανασύνδεση της παροχής ηλεκτρικού ρεύματος με το δίκτυο.

Η 2^η περίπτωση να διακοπεί η ηλεκτροδότηση του ακινήτου είναι ο τρόπος τέλεσης της ρευματοκλοπής να προκαλεί κινδύνους για τον ίδιο τον δράστη αλλά (και) για τους γείτονες/περαστικούς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της περίπτωσης είναι να έχει γίνει αυθαίρετη επέμβαση στην παροχή ηλεκτρικού ρεύματος και τα καλώδια να έχουν συνδεθεί με λάθος τρόπο μεταξύ τους/να βρίσκονται γυμνά καλώδια μπροστά στον δρόμο/σε εμφανές σημείο που μπορεί να ακουμπήσουν άνθρωπο ή να βραχούν και να γίνει βραχυκύκλωμα κλπ.

Εφόσον δεν πρόκειται για κάποια από τις παραπάνω περιπτώσεις, τότε δεν διακόπτεται η ηλεκτροδότηση του ακινήτου. Αυτό που θα γίνει είναι η αντικατάσταση του μετρητή αν ο ίδιος έχει υποστεί επέμβαση από 3^ο πρόσωπο και δεν είναι λειτουργικός. Σε περίπτωση που ο μετρητής παραμένει λειτουργικός, τότε δεν αποκαθίσταται και παραμένει στο σημείο που ήταν, ενώ γίνεται σφράγιση του κουτιού για να μην είναι (ο μετρητής) εκτεθειμένος σε δημόσια. Παράλληλα, καταγράφεται η ηλεκτρική ενέργεια που έχει καταναλωθεί.

Δίπλα στον πελάτη και τις ανάγκες του.

Αθηνά Κοντογιάννη-Δικηγόρος

Όσα αναφέρονται παραπάνω δεν αποτελούν νομικές συμβουλές και ουδεμία ευθύνη φέρεται για αυτές.Για περισσότερες πληροφορίες,επικοινωνήστε μαζί μας.

1.Τι είναι το άυλο συναινετικό διαζύγιο;

Αυτή η μορφή συναινετικού διαζυγίου, που έκανε την εμφάνιση της πριν από 4 χρόνια περίπου στην Ελλάδα, θυμίζει την γνωστή διαδικασία του συναινετικού διαζυγίου με την εξής διαφορά: Οι σύζυγοι, πλέον, μπορούν να υποβάλλουν την συμφωνία τους ψηφιακά (σε έτοιμο έγγραφο που απεικονίζει το ιδιωτικό συμφωνητικό) και οι δηλώσεις τους σχετικά με την αμοιβαία επιθυμία να λυθεί ο γάμος να γίνουν εξ ολοκλήρου ψηφιακά. Πρόκειται, μάλιστα, για απόλυτα ισοδύναμο τρόπο λύσης ενός γάμου σήμερα, όπως ισχύει και με τις άλλες μορφές διαζυγίου.

Φυσικά, απαραίτητο είναι να έχει συνταχθεί προηγουμένως ένα ιδιωτικό συμφωνητικό σχετικά με την λύση του γάμου με αναφορά σε όλα τα θέματα που ενδέχεται να προκύψουν (όπως τις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων στο εξής, το ακίνητο στο οποίο θα διαμένει κάθε σύζυγος χωριστά). Το στάδιο αυτό είναι απαραίτητο, με δεδομένο ότι ένας γάμος δημιουργεί μια έννομη κατάσταση ανάμεσα στους συζύγους με πολύπλευρες συνέπειες (ακόμη και ως προς τα κινητά πράγματα που υπάρχουν εντός της κοινής κατοικίας και πρέπει να μοιραστούν).

Εφόσον υπάρχουν ανήλικα τέκνα, ο νόμος απαιτεί να γίνει ξεχωριστή συμφωνία για τον καθορισμό του ακινήτου στο οποίο θα διαμένει ο ανήλικος, τον τρόπο/συχνότητα επικοινωνίας του συζύγου με τα ανήλικα τέκνα, το σχολικό περιβάλλον στο οποίο θα συνεχίσει ο ανήλικος την εκπαίδευση του. Πρόκειται, για θέματα, που με βάση την πράξη, ενδέχεται να δημιουργήσουν σοβαρές διαφωνίες ανάμεσα στους συζύγους και να καθυστερήσουν-ή ακόμη και να οδηγήσουν οριστικά-στην λύση του γάμου μέσω αντιδικίας στο αρμόδιο δικαστήριο.

2.Πώς ξεκινά η διαδικασία;

Για να λυθεί ένας γάμος με άυλο συναινετικό διαζύγιο, οι συμβαλλόμενοι σύζυγοι οφείλουν να εισέλθουν ψηφιακά στην Ενιαία Ψηφιακή Πύλη της Δημόσιας Διοίκησης (gov.gr-EΨΠ), μέσω ταυτοποίησης τους με κάποιον από τους διαθέσιμους τρόπους που προσφέρει το σύστημα. Την ίδια διαδικασία θα ακολουθήσουν και οι δικηγόροι που εκπροσωπούν τους συμβαλλόμενους, καθώς και ο συμβολαιογράφος, αργότερα, για την τελική επικύρωση του συμφωνητικού λύσης του γάμου.

Στην συνέχεια, το παραπάνω ψηφιακό σύστημα θα αντλήσει όλα τα στοιχεία των συμβαλλομένων μερών (των συζύγων), προκειμένου να συμπληρωθούν αργότερα οι δηλώσεις που θα γίνουν σχετικά με την επιθυμία λύσης από κοινού του γάμου. Στο σημείο αυτό, χρειάζεται προσοχή για την ακρίβεια των στοιχείων, και ειδικότερα όσον αφορά τα έγγραφα ταυτοπροσωπίας των συζύγων τα οποία οφείλουν να είναι επικαιροποιημένα, και να αναγράφουν τα στοιχεία τους, όπως αναγράφονται στην σχετική ληξιαρχική πράξη γάμου.

Η είσοδος των συζύγων στην παραπάνω πλατφόρμα θα γίνει στο τέλος, πάλι, της διαδικασίας. Κι αυτό, προκειμένου να αποδεχτούν το ιδιωτικό συμφωνητικό λύσης του γάμου που συντάχθηκε από τους δικηγόρους τους, και έπειτα από διάστημα 10 ημερών, την τελική συμβολαιογραφική πράξη που θα συνταχθεί από τον συμβολαιογράφο. Η συμβολαιογραφική αυτή πράξη, μπορεί να υπογραφεί ιδιόχειρα είτε μέσω ηλεκτρονικής υπογραφής, εφόσον οι σύζυγοι επιθυμούν και είναι εξοικειωμένοι με αυτόν τον τρόπο υπογραφής.

3.Χρειάζεται η παρέμβαση δικηγόρου;

Η παρέμβαση δικηγόρου στην διαδικασία αυτή είναι υποχρεωτική από τον νόμο. Πιο αναλυτικά, ο δικηγόρος του συζύγου που ξεκινά την διαδικασία, εισέρχεται στην ψηφιακή πλατφόρμα, και επιλέγει την «δημιουργία νέας υπόθεσης». Εκεί θα καταχωρήσει το τελικό συμφωνητικό λύσης του γάμου με διαζύγιο, και θα ορίσει τον συμβολαιογράφο που θα αναλάβει την διαδικασία στην συνέχεια. Θα καταχωρήσει επίσης, τα στοιχεία του αντίδικου δικηγόρου που εκπροσωπεί τον άλλον σύζυγο στην διαδικασία λύσης του γάμου.

Ο αντίδικος δικηγόρος, μόλις λάβει ηλεκτρονική ενημέρωση για την εκκίνηση της διαδικασίας, μπορεί να εισέλθει στην ψηφιακή πλατφόρμα, προκειμένου να επιβεβαιώσει όλα τα στοιχεία που έχουν καταχωρηθεί=και να ελέγξει, κυρίως, την ακρίβεια τους. Η διαμόρφωση του τελικού συμφωνητικού λύσης του γάμου (κατά κανόνα με εξαιρέσεις όμως) έχει προηγηθεί και επομένως, έχουν διατυπωθεί γραπτά οι απαιτήσεις και των 2 πλευρών σχετικά με τα κρίσιμα θέματα που οφείλουν να έχουν επιλυθεί με την λύση του γάμου.

Σε επόμενη φάση, ο αντίδικος δικηγόρος αποδέχεται ή απορρίπτει το τελικό συμφωνητικό της λύσης του γάμου μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας και καταχωρεί τα στοιχεία του ίδιου, ορισμένα από τα οποία αντλούνται μέσω της αντίστοιχης πλατφόρμας που λειτουργεί για δικηγόρους (Portal Olomeleia). Ο λόγος που γίνεται αυτή η καταχώριση είναι, ώστε ο συμβολαιογράφος που θα συντάξει την τελική πράξη, να εισάγει με ακρίβεια τα στοιχεία των συμβαλλομένων συζύγων καθώς και των δικηγόρων που ανέλαβαν την εκπροσώπηση τους.

4.Πότε εισέρχεται ο/η συμβολαιογράφος στην διαδικασία;

Μόλις ο δικηγόρος του συζύγου που έχει εκκινήσει την διαδικασία ετοιμάσει το τελικό συμφωνητικό λύσης του γάμου, τότε το υποβάλλει στην ηλεκτρονική πλατφόρμα και επιλέγει τον συμβολαιογράφο που έχουν ορίσει τα μέρη από την σχετική λίστα συμβολαιογράφων. Εφόσον περάσουν 10 μέρες από την αποδοχή του τελικού συμφωνητικού εκ μέρους των 2 συζύγων, ο συμβολαιογράφος ενημερώνεται ότι πρέπει να εισέλθει στην πλατφόρμα μέσω ηλεκτρονικού μηνύματος που του αποστέλλεται.

Αφού εισέλθει στην ψηφιακή πλατφόρμα, ο συμβολαιογράφος δύναται να επεξεργαστεί το τελικό συμφωνητικό και να το αποθηκεύσει λόγω της ανάγκης τήρησης αρχείου της υπόθεσης εκ μέρους του. Μόλις η συμβολαιογραφική πράξη υπογραφεί από τους συμβαλλόμενους συζύγους, ο συμβολαιογράφος εισέρχεται στην εφαρμογή για να εγκρίνει την παραπάνω πράξη, η οποία θα αποσταλεί στις ηλεκτρονικές θυρίδες των συμβαλλόμενων συζύγων που έλυσαν με αυτόν τον τρόπο τον γάμο τους (στο gov.gr με απλά λόγια).

Εφόσον ο γάμος που είχε τελεστεί ήταν θρησκευτικός, τότε είναι υποχρέωση του συμβολαιογράφου να ενημερώσει τους συζύγους ότι θα χρειαστεί και πνευματική λύση του γάμου από την Μητρόπολη. Μόλις, ληφθεί η βεβαίωση του ληξίαρχου σχετικά με την λύση του γάμου, ο συμβολαιογράφος οφείλει να υποβάλλει όλα τα στοιχεία της βεβαίωσης, και ειδικότερα την ημερομηνία έκδοσης αυτής, την αρμόδια Μητρόπολη και τον σχετικό αριθμό πρωτοκόλλου της βεβαίωσης, ώστε να έχει λυθεί ο γάμος και όσον αφορά ως προς την Εκκλησία.

5.Μπορούν οι σύζυγοι να ανακαλέσουν τις δηλώσεις;

Για να ανακληθούν οι δηλώσεις των συζύγων σχετικά με την επιθυμία λύσης του γάμου, και να σταματήσει η διαδικασία, ο νόμος προβλέπει διαφορετικές προϋποθέσεις για κάθε στάδιο του άυλου συναινετικού διαζυγίου. Ας δούμε όμως το θέμα από όλες τις οπτικές γωνίες:

• Με την εκκίνηση της διαδικασίας, ο δικηγόρος του συζύγου με πρωτοβουλία του οποίου ξεκινά η συναινετική λύση του γάμου, υποβάλλει το τελικό ιδιωτικό συμφωνητικό που έχει καταρτισθεί σχετικά με την λύση του γάμου και, το οποίο ρυθμίζει τις περιουσιακές σχέσεις των συζύγων στο εξής.
• Το παραπάνω συμφωνητικό, όπως είπαμε, σε περίπτωση που το ζευγάρι έχει αποκτήσει ανήλικα τέκνα, οφείλει να περιλαμβάνει και σχετική συμφωνία για κάθε θέμα που αφορά το τέκνο και γενικά την ζωή του.
• Στο στάδιο αυτό, οποιοδήποτε μέρος μπορεί να ζητήσει την πρόωρη λήξη και ακύρωση της διαδικασίας, εισάγοντας υποχρεωτικά στην πλατφόρμα τον λόγο ακύρωσης, και όλα τα μέρη θα ενημερωθούν με ηλεκτρονικό μήνυμα για την λήξη της διαδικασίας.
• Η διαδικασία μπορεί επίσης να σταματήσει, με πρωτοβουλία οποιουδήποτε μέρους, κατά το στάδιο όπου ενημερώνεται ο δικηγόρος του άλλου συζύγου, μέσω της καταχώρησης των στοιχείων στην ηλεκτρονική πλατφόρμα.
• Αφού περάσουν 10 ημέρες από τότε που έγινε δεκτή η ιδιωτική συμφωνία μεταξύ των συζύγων, τότε οποιοδήποτε μέρος μπορεί να σταματήσει την διαδικασία μόνο με ενημέρωση του συμβολαιογράφου πλέον.
• Αυτό σημαίνει, ότι η διαδικασία, στο στάδιο αυτό, δεν σταματά διά μέσου της ηλεκτρονικής πλατφόρμας όπως μπορεί να συμβεί στα αρχικά στάδια.
• Η τελευταία δυνατότητα ακύρωσης της διαδικασίας, υπάρχει την στιγμή της έγκρισης της συμβολαιογραφικής πράξης από τους συζύγους και τους δικηγόρους.
• Σε αυτό το τελικό σημείο, μόνο ο συμβολαιογράφος μπορεί να ακυρώσει την διαδικασία οπότε και ενημερώνονται όλα τα συμβαλλόμενα μέρη με ηλεκτρονικό μήνυμα.
• Μετά την ψηφιακή κατάθεση αντιγράφου της συμβολαιογραφικής πράξης στο ληξιαρχείο, ο γάμος λύνεται και επίσημα και πλέον δεν μπορεί να ακυρωθεί (με κανένα ένδικο) μέσο η λύση του γάμου.

6.Τι είναι η αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα των συζύγων;

Η   αξίωση συμμετοχής του ενός συζύγου στα αποκτήματα του άλλου, ισχύει (πλέον) κυρίως στα κατ’ αντιδικία διαζύγια. Η αξίωση αυτή επιτρέπει στον σύζυγο που συνέβαλε στην αύξηση της περιουσίας του άλλου συζύγου να λάβει σε χρήμα/είδος την συμβολή του. Στον/στην σύζυγο που συνέβαλε στην αύξηση της περιουσίας του άλλου συζύγου, μπορεί να μεταβιβαστεί αυτούσιο ένα περιουσιακό στοιχείο από την περιουσία του συζύγου του οποίου η περιουσία αυξήθηκε στην διάρκεια του γάμου/να δοθεί ένα χρηματικό ποσό.

Η αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα του άλλου συζύγου οφείλει να αποδειχθεί από τον σύζυγο που συνέβαλε=η αύξηση μπορεί να μην είναι μόνο συμβολή στο ενεργητικό της περιουσίας (με παροχή δανείου/εγγύησης κλπ) αλλά και με την μείωση του παθητικού της περιουσίας (με εξοικονόμηση δαπανών δηλαδή, αν ο/η σύζυγος ασχολούνταν με την ανατροφή και την φροντίδα των παιδιών, και ως εκ τούτου δεν είχε προσληφθεί κάποια οικιακή βοηθός/baby-sitter). Τα παραπάνω παραδείγματα φυσικά, είναι ενδεικτικά.

Εφόσον αποδειχθεί η αύξηση της περιουσίας του άλλου συζύγου, ο νόμος τεκμαίρει ότι ο/η σύζυγος συνέβαλε κατά ποσοστό 1/3 στην αύξηση της περιουσίας. Το τεκμήριο αυτό είναι μαχητό=μπορεί να ανατραπεί αν αποδειχθεί ότι η συμβολή του άλλου συζύγου ήταν ακόμη μεγαλύτερη, μπορεί όμως να γίνει και μηδενικό, εφόσον αποδειχθεί ότι δεν υπήρξε συμβολή στην αύξηση της περιουσίας. Ο εναγόμενος σύζυγος βαρύνεται να ανταποδείξει τους παραπάνω ισχυρισμούς και να ανατρέψει το τεκμήριο του νόμου.

7.Πώς ρυθμίζεται η οικογενειακή στέγη μετά το διαζύγιο;

Για το διάστημα διακοπής της έγγαμης συμβίωσης των συζύγων και μέχρι την έκδοση του διαζυγίου, ο νόμος προβλέπει την εξής ρύθμιση: Το δικαστήριο, μπορεί, εφόσον το επιβάλλουν λόγοι επιείκειας και για το συμφέρον (και) του τέκνου, να παραχωρήσει την χρήση της οικογενειακής στέγης στον άλλον σύζυγο, ακόμη κι αν αυτός δεν έχει δικαίωμα κυριότητας/νομής επί του ακινήτου=ακόμη δηλαδή, κι αν το ακίνητο ανήκει εξ ολοκλήρου στον άλλον σύζυγο. Το ίδιο μπορεί να γίνει και με μέρος του ακινήτου.

Αυτή η ρύθμιση δεν βρίσκει συχνά εφαρμογή στο συναινετικό διαζύγιο, κι αυτό γιατί, οι σύζυγοι θα έχουν καθορίσει εκ των προτέρων την μετακόμιση τους από την (πρώην) οικογενειακή στέγη, και θα έχουν ρυθμίσει το θέμα με κάθε λεπτομέρεια. Για τις περιπτώσεις που δεν γίνεται τέτοια γραπτή αποτύπωση της συμφωνίας, οι καταστάσεις που δημιουργούνται στην πράξη θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με υπευθυνότητα, προκειμένου να μην δημιουργούνται δύσκολα διορθώσιμες καταστάσεις στο μέλλον που θα οδηγούν σε δικαστικούς αγώνες.

Ειδικά, εφόσον οι πρώην σύζυγοι είναι συνιδιοκτήτες του πρώην οικογενειακής στέγης εξ αδιαιρέτου (επειδή ενδεχομένως την είχαν αγοράσει από κοινού), τότε και οι δυο έχουν δικαίωμα να κατοικούν σε αυτήν. Ο νόμος προβλέπει ακόμη, και την δυνατότητα να εκμισθωθεί η συζυγική στέγη σε 3^ο πρόσωπο εκ μέρους των συζύγων, εφόσον οι τελευταίοι διαμένουν σε άλλες κατοικίες. Περισσότερα για το θέμα της κοινωνίας δικαιώματος, μπορείς να διαβάσεις εδώ που περιγράφονται με απόλυτη σαφήνεια.

8.Αλλάζει κάτι ως προς τα κληρονομικά δικαιώματα των συζύγων αφού λυθεί ο γάμος με διαζύγιο;

Μια κρίσιμη συνέπεια της λύσης του γάμου με διαζύγιο είναι ότι παύει το κληρονομικό δικαίωμα κάθε συζύγου απέναντι στον άλλον. Και όταν λέμε κληρονομικό δικαίωμα, εννοούμε τόσο το εξ αδιαθέτου κληρονομικό δικαίωμα (που καθιερώνεται από τον νόμο) αλλά και την νόμιμη μοίρα, αφού οι πρώην σύζυγοι δεν συνδέονται στο εξής με γάμο, ώστε να δικαιολογείται από τον νόμο ένα ελάχιστο ποσοστό κληρονομίας από τον έναν στον άλλον. Επομένως, ως προς αυτόν τον τομέα, τα πράγματα είναι ξεκάθαρα.

Αναφορικά με τα τέκνα που είχαν (ενδεχομένως) γεννηθεί στην διάρκεια του γάμου, αυτά δεν χάνουν το κληρονομικό δικαίωμα τους απέναντι σε καθέναν από τους γονείς του. Κι αυτό γιατί, μετά τις τροποποιήσεις του Αστικού Κώδικα το 1991, τα τέκνα γεννημένα εκτός γάμου εξομοιώθηκαν με εκείνα εντός γάμου=ακόμη κι αν ο γάμος λυθεί, ένα τέκνο που απέκτησε κάποτε την ιδιότητα «εντός γάμου» δεν χάνει αυτήν την ιδιότητα. Και αντίστροφα, ένα τέκνο εκτός γάμου έχει ακριβώς τα ίδια δικαιώματα με ένα παιδί «εντός γάμου».

Η μόνη περίπτωση κατά την οποία τα τέκνα θα έχαναν το κληρονομικό δικαίωμα εναντίον των γονέων τους, είναι αν η πατρότητα/μητρότητα προσβαλλόταν με αγωγή από τα πρόσωπα που δικαιολογούν έννομο συμφέρον κατά τον νόμο. Για να συμβεί κάτι τέτοιο, ο νόμος απαιτεί η αγωγή προσβολής της πατρότητας/μητρότητας να γίνει αμετάκλητα δεκτή από το δικαστήριο (και να έχει ασκηθεί εντός προθεσμίας), ώστε το τέκνο να χάσει αναδρομικά το κληρονομικό δικαίωμα που θα είχε στην περιουσία του φερόμενου ως γονέα του.

9.Πώς εφαρμόζεται πρακτικά η συνεπιμέλεια για την οποία έχουν γραφτεί τόσα πολλά;

Η συνεπιμέλεια του ανήλικου τέκνου σημαίνει απλώς, ότι μετά την λύση του γάμου με διαζύγιο, οι γονείς εξακολουθούν να ασκούν από κοινού και εξίσου την γονική μέριμνα. Στην πράξη, τέτοιος όρος, συναντάται σε συμφωνητικά συναινετικών διαζυγίων, ορίζοντας και ποιες πράξεις συγκεκριμένα επιτρέπεται να γίνονται μονομερώς από τον γονέα με τον οποίο διαμένει το τέκνο, καθώς και τις πράξεις εκείνες που αφορούν το τέκνο, και για την εγκυρότητα των οποίων απαιτείται να συμφωνούν και οι 2 γονείς.

Ειδικότερα, σχετικά με το ζήτημα της μεταβολής του τόπου διαμονής του τέκνου (εφόσον η μεταβολή αυτή επιδρά ουσιωδώς στο δικαίωμα επικοινωνίας που έχει ο άλλος γονέας με το τέκνο), απαιτείται να συναινέσει και ο άλλος γονέας. Η συναίνεση αυτή του άλλου γονέα είναι δυνατόν να δοθεί σε έγγραφη συμφωνία μεταξύ των γονέων ή να καθορισθεί η μεταβολή του τόπου διαμονής από το δικαστήριο (εφόσον οι διαφωνίες των γονέων είναι έντονες και απαιτείται η παρέμβαση του δικαστή).

Ορισμένα ζητήματα που αφορούν τον ανήλικο και για τα οποία απαιτείται η συμφωνία και των 2 γονέων, είναι η ονοματοδοσία του τέκνου/το θρήσκευμα που θα επιλέξει/ζητήματα της υγείας του/ζητήματα εκπαίδευσης που επιδρούν καθοριστικά στο μέλλον του. Κατά τα λοιπά, εντελώς συνήθη και διαχειριστικά ζητήματα ή ακόμη και εξαιρετικά επείγοντα ζητήματα μπορούν να γίνονται από τον έναν γονέα, και στην συνέχεια ο άλλος γονέας να παρέχει εκ των υστέρων την συγκατάθεση του για την έγκριση της πράξης.

10.Εφόσον στο τέκνο δοθεί περιουσία με δωρεά/διαθήκη, πώς θα κατανεμηθεί αυτή;

Όσον αφορά την περιουσία που δίνεται στο τέκνο με διαθήκη/δωρεά άλλου προσώπου, ο νόμος ορίζει ότι οι γονείς δεν δικαιούνται να διοικούν τα περιουσιακά αυτά στοιχεία που αποκτά το τέκνο, εφόσον ο δωρητής/διαθέτης έθεσε ρητά σχετικό όρο. Εφόσον δεν έχει οριστεί το πρόσωπο που θα διοικεί τα παραπάνω περιουσιακά στοιχεία, τότε με αίτηση των γονέων στο δικαστήριο, θα διοριστεί ειδικός επίτροπος που θα προβαίνει στην διοίκηση και διαχείριση των πάσης φύσης περιουσιακών στοιχείων.

Υπάρχει το ενδεχόμενο ο διαθέτης/δωρητής να όρισε ότι η διοίκηση των περιουσιακών στοιχείων που αποκτά το τέκνο δεν θα γίνεται από τον έναν εκ των 2 γονέων. Η ρήτρα αυτή, με βάση τον νόμο, ερμηνεύεται σαν ο διαθέτης/δωρητής να επιτρέπει την διοίκηση και διαχείριση της περιουσίας από τον άλλον γονέα εκ μέρους του τέκνου (εκείνου του γονέα στον οποίο δεν απαγορεύτηκε ρητά η διοίκηση/διαχείριση). Αυτός ο γονέας θα εκπροσωπεί το τέκνο στις σχετικές δίκες/δικαιοπραξίες που αφορούν τα περιουσιακά στοιχεία.

Τέλος, αν ο διαθέτης/δωρητής έχει ορίσει τον τρόπο με τον οποίο θα γίνει η διοίκηση/διαχείριση της περιουσίας, οι γονείς μπορούν να παρεκκλίνουν από τον τρόπο διοίκησης που ορίστηκε, μόνο αν ο δωρητής συναινεί ρητά για να γίνει η παρέκκλιση. Ειδάλλως, αν ο δωρητής/διαθέτης έχει πεθάνει, τότε οι γονείς μπορούν να διοικήσουν/διαχειριστούν την περιουσία που έλαβε ο ανήλικος, μόνο και εφόσον εξασφαλίσουν άδεια του δικαστηρίου, αν το επιβάλλουν λόγοι σχετικοί με το συμφέρον του τέκνου.

Δίπλα στον πελάτη και τις ανάγκες του.

Αθηνά Κοντογιάννη-Δικηγόρος

Όσα αναφέρονται παραπάνω δεν αποτελούν νομικές συμβουλές και ουδεμία ευθύνη φέρεται για αυτές.Για περισσότερες πληροφορίες,επικοινωνήστε μαζί μας.